Δίκαιο, Δικαιοσύνη και Συνταγματική Σκέψη στο Βυζάντιο

Στο πλαίσιο της ετήσιας σειράς διαλέξεων που διοργανώνει το Ολλανδικό Ινστιτούτο Αθηνών (Netherlands Institute at Athens) με τίτλο «Byzantine Talks NIA», αφιερωμένης στη μνήμη του Καθηγητή Σπυρίδωνος Τρωιάνου, το Ολλανδικό Ινστιτούτο Αθηνών σε συνεργασία με το Κέντρο Ερεύνης της Ιστορίας του Ελληνικού Δικαίου της Ακαδημίας Αθηνών σάς προσκαλούν στην τρίτη διάλεξη αυτής της σειράς με θέμα:

«Επανάγνωση του Τίτλου 1 της Εισαγωγής: Δίκαιο, Δικαιοσύνη και Συνταγματική Σκέψη στο Βυζάντιο»

από τον Βασίλειο Αλέξανδρο Κόλλια, Δόκιμο Ερευνητή, Κέντρο Ερεύνης της Ιστορίας του Ελληνικού Δικαίου της Ακαδημίας Αθηνών, Δικηγόρο παρ’ Αρείω Πάγω.

Συντονίστρια: Δρ. Λυδία Παπαρρήγα-Αρτεμιάδη, Διευθύντρια Ερευνών, Διευθύνουσα το Κέντρο Ερεύνης της Ιστορίας του Ελληνικού Δικαίου της Ακαδημίας Αθηνών.

Η διάλεξη θα πραγματοποιηθεί την Τρίτη 12 Μαΐου 2026, ώρα 18.00, στη Βιβλιοθήκη του Ολλανδικού Ινστιτούτου Αθηνών (Μακρή 11, 117 42, Αθήνα).

Λόγω του περιορισμένου αριθμού θέσεων, παρακαλείστε να εγγραφείτε στο nia@nia.gr ή μέσω του τηλεφωνικού αριθμού: 210-9210760 Δευτέρα έως Παρασκευή 09.00-17.00.

Η εκδήλωση θα μεταδοθεί επίσης μέσω live streaming.

Για ηλεκτρονική εγγραφή παρακαλείστε να επισκεφθείτε: https://us06web.zoom.us/meeting/register/t0uHJzq3SK6JggCnLt5u0g

Περίληψη

Η ομιλία πραγματεύεται το ερώτημα εάν το Βυζάντιο παρήγαγε οτιδήποτε συγκρίσιμο με έναν γραπτό «συνταγματικό χάρτη» πριν από τον σύγχρονο συνταγματισμό. Εστιάζει στην Εισαγωγή του τέλους του ένατου αιώνα και, συγκεκριμένα, στον πρώτο τίτλο της, Περὶ νόμου καὶ δικαιοσύνης. Το κεντρικό αντικείμενο είναι λειτουργικό παρά δογματικό: αν και το περιεχόμενο του Τίτλου 1 της Εισαγωγής επαναδιατυπώνει σε μεγάλο βαθμό νομικούς ορισμούς του Ρωμαϊκού / Ιουστινιάνειου Δικαίου (με κάποιες αρχαιοελληνικές επιρροές) που παραδόθηκαν μέσω των Βασιλικών, η βυζαντινή καινοτομία έγκειται στον εκδοτικό σχεδιασμό. Τοποθετώντας το «νόμος και δικαιοσύνη» στην αρχή —πριν από τα θεσμικά κεφάλαια για τον αυτοκράτορα και τον πατριάρχη— το κείμενο πλαισιώνει την πολιτική εξουσία ως θεμελιωμένη, τουλάχιστον προγραμματικά, σε μια κανονιστική τάξη προγενέστερη της ανάληψης του αξιώματος. Επιπλέον, ο πρώτος τίτλος της Εισαγωγής επαναχρησιμοποιείται ή απηχείται σε κάποιες μεταγενέστερες νομικές συλλογές και συγγραφείς. Έτσι, ενδέχεται να υπηρέτησε ως ένα διαρκές κανονιστικό πλαίσιο για τη δημόσια τάξη. Χωρίς να εξισώνει αυτό το φαινόμενο με τον σύγχρονο συνταγματισμό του κράτους δικαίου, η παρουσίαση θα ανοίξει τη συζήτηση για κριτήρια και τεκμήρια: πότε οι θεμελιώδεις αρχές λογίζονται ως «συνταγματικές», πώς πρέπει να σταθμίζεται η ρητορική έναντι των πραγματικών ορίων στην εξουσία, και τι θα επιβεβαίωνε —ή θα διέψευδε— οριστικά αυτή την ερμηνεία σε μια μη φιλελεύθερη αυτοκρατορική πολιτεία;