Αλλάζουν όλα στις κατασχέσεις – Νέα εποχή στην αναγκαστική εκτέλεση από 1η Σεπτεμβρίου 2026

Δεν είναι μόνο τι γίνεται όταν χρωστάς. Είναι και τι κάνεις όταν σου χρωστάνε.

Στην καθημερινή συζήτηση ακούμε διαρκώς για τα δικαιώματα του οφειλέτη, για κατασχέσεις, δεσμεύσεις λογαριασμών και μέτρα αναγκαστικής εκτέλεσης. Υπάρχει όμως και η άλλη πλευρά, την οποία πολλές φορές ξεχνάμε: ο άνθρωπος ή η επιχείρηση που έχει εργαστεί, έχει παραδώσει προϊόντα, έχει παράσχει υπηρεσίες, έχει δανείσει χρήματα ή, γενικότερα, έχει μία νόμιμη και απαιτητή χρηματική αξίωση και απλώς... δεν πληρώνεται.

Και άλλο πράγμα είναι η πραγματική οικονομική αδυναμία ενός ανθρώπου, η οποία ασφαλώς μπορεί να συμβεί στον καθένα, και εντελώς διαφορετικό πράγμα είναι η συνειδητή και μεθοδευμένη άρνηση πληρωμής. Όταν δηλαδή κάποιος έχει τη δυνατότητα να εκπληρώσει την υποχρέωσή του, αλλά επιλέγει να κωλυσιεργεί, να αποκρύπτει, να μετακινεί χρήματα ή περιουσιακά στοιχεία και να εμπαίζει επί μήνες τον δανειστή του, θεωρώντας ότι εκείνος θα κουραστεί και τελικά θα εγκαταλείψει την απαίτησή του.

Από την 1η Σεπτεμβρίου 2026 τίθεται σε εφαρμογή ένα ακόμη σημαντικό βήμα ψηφιοποίησης της αναγκαστικής εκτέλεσης και ειδικότερα της κατάσχεσης εις χείρας τρίτου, διαδικασία που αφορά στην πράξη και τις κατασχέσεις απαιτήσεων στα χέρια πιστωτικών ιδρυμάτων.

Τι αλλάζει, λοιπόν, και τι πρέπει να γνωρίζει τόσο ο δανειστής όσο και ο οφειλέτης;

Από την 1η Σεπτεμβρίου 2026 τίθεται σε εφαρμογή μία σημαντική μεταβολή στον χώρο της αναγκαστικής εκτέλεσης, η οποία αφορά τη διαδικασία της κατάσχεσης εις χείρας τρίτου και, κατ’ επέκταση, έχει ιδιαίτερη πρακτική σημασία στις περιπτώσεις κατάσχεσης χρηματικών απαιτήσεων που τηρούνται σε πιστωτικά ιδρύματα.

Η νέα διαδικασία εδράζεται στις τροποποιήσεις των άρθρων 983 και 985 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας και εξειδικεύεται με την υπ’ αριθ. 45243οικ. Κοινή Υπουργική Απόφαση των Υπουργών Δικαιοσύνης και Ψηφιακής Διακυβέρνησης, η οποία δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ Β ́ 5198/14.08.2026 και εφαρμόζεται στις κατασχέσεις εις χείρας τρίτου που επιβάλλονται από την 1η Σεπτεμβρίου 2026 και εφεξής.

Πριν από οτιδήποτε άλλο, απαιτείται μία βασική διευκρίνιση. Η κατάσχεση εις χείρας τρίτου δεν αποτελεί κάποιο νέο μέτρο αναγκαστικής εκτέλεσης. Πρόκειται για ήδη γνωστό και ιδιαίτερα σημαντικό θεσμό του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας, μέσω του οποίου ο δανειστής, εφόσον διαθέτει εκτελεστό τίτλο και συντρέχουν οι νόμιμες προϋποθέσεις, μπορεί να επιδιώξει την ικανοποίηση της απαίτησής του στρεφόμενος κατά απαίτησης που έχει ο οφειλέτης του έναντι τρίτου. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η κατάσχεση χρηματικών απαιτήσεων του οφειλέτη έναντι τράπεζας.

Εκείνο που μεταβάλλεται ουσιωδώς είναι ο τρόπος με τον οποίο οργανώνεται και διεκπεραιώνεται ψηφιακά η σχετική διαδικασία και ιδίως η δήλωση του τρίτου. Ο νομοθέτης προχωρεί σε περαιτέρω ψηφιοποίηση της αναγκαστικής εκτέλεσης, με σκοπό την επιτάχυνση των διαδικασιών, την αποφόρτιση των γραμματειών των δικαστηρίων, την ενοποίηση της διαδικασίας, την ενίσχυση της ασφάλειας των συναλλαγών και τη δημιουργία σαφούς ηλεκτρονικού αποτυπώματος των ενεργειών που πραγματοποιούνται.

Κεντρικό ρόλο στη νέα διαδικασία αποκτά η ηλεκτρονική πλατφόρμα της Ομοσπονδίας Δικαστικών Επιμελητών Ελλάδας. Ο πιστοποιημένος και κατά τόπον αρμόδιος δικαστικός επιμελητής εισέρχεται στην πλατφόρμα και, με βάση τον αριθμό της κατασχετήριας έκθεσης και το αρμόδιο Πρωτοδικείο της κατοικίας ή της έδρας του οφειλέτη, δημιουργεί τον λεγόμενο Μοναδικό Κωδικό Δήλωσης, τον ΜΚΔ. Ο κωδικός αυτός συνδέει ηλεκτρονικά τη συγκεκριμένη πράξη αναγκαστικής εκτέλεσης με τις δηλώσεις που θα ακολουθήσουν και επιτρέπει την ασφαλή και εξατομικευμένη πρόσβαση στα πρόσωπα που νομιμοποιούνται προς τούτο.

Ιδιαίτερη σημασία παρουσιάζει η νέα μορφή της δήλωσης τρίτου. Η δήλωση υποβάλλεται πλέον ηλεκτρονικά, σύμφωνα με τις ειδικότερες προϋποθέσεις του νόμου και της ΚΥΑ, μέσω της πλατφόρμας portal.odee.gr. Όταν υποβάλλεται από πληρεξούσιο δικηγόρο, απαιτείται εγκεκριμένη ηλεκτρονική υπογραφή και το σχετικό έγγραφο υποβάλλεται σε μορφή PDF μαζί με το προβλεπόμενο γραμμάτιο προείσπραξης δικηγορικής αμοιβής ή τα στοιχεία αυτού. Το σύστημα πραγματοποιεί αυτοματοποιημένο έλεγχο της ηλεκτρονικής υπογραφής, του Μοναδικού Κωδικού Δήλωσης και των λοιπών απαιτούμενων στοιχείων και, εφόσον η διαδικασία ολοκληρωθεί επιτυχώς, τοποθετεί ηλεκτρονική χρονοσήμανση.

Η χρονοσήμανση έχει ιδιαίτερη δικονομική σημασία, διότι αποδεικνύει την ακριβή ημέρα και ώρα κατά την οποία πραγματοποιήθηκε η υποβολή. Η Κοινή Υπουργική Απόφαση προβλέπει μάλιστα ότι η σχετική προθεσμία λήγει στις 19:00:00 της τελευταίας ημέρας της προβλεπόμενης προθεσμίας, ενώ ρυθμίζει ειδικά ακόμη και την περίπτωση τεχνικής αδυναμίας του ηλεκτρονικού συστήματος κατά την τελευταία ημέρα.

Παράλληλα, η διαδικασία αποκτά μεγαλύτερη διαφάνεια και για τα εμπλεκόμενα μέρη. Πρόσβαση στις υποβληθείσες δηλώσεις μπορούν, υπό τις νόμιμες προϋποθέσεις, να αποκτούν όχι μόνο ο δικαστικός επιμελητής και ο πληρεξούσιος του τρίτου, αλλά και ο πληρεξούσιος ή εξουσιοδοτημένος δικηγόρος του οφειλέτη, καθώς και ο πληρεξούσιος δικηγόρος του κατασχόντος. Δημιουργείται έτσι ένα περισσότερο οργανωμένο και ελεγχόμενο ψηφιακό περιβάλλον, στο οποίο κάθε κρίσιμη ενέργεια καταγράφεται και μπορεί να αναζητηθεί.

Η μεταβολή έχει ιδιαίτερη σημασία για τον δανειστή. Στην πράξη, ένας μεγάλος αριθμός πολιτών και επιχειρήσεων θεωρεί λανθασμένα ότι η αναγκαστική εκτέλεση αφορά αποκλειστικά «εκείνον που χρωστάει». Η πραγματικότητα είναι ακριβώς η αντίστροφη: το δίκαιο της αναγκαστικής εκτέλεσης υπάρχει ακριβώς επειδή μία δικαστική κρίση ή ένας άλλος εκτελεστός τίτλος δεν μπορεί να παραμένει ένα κενό γράμμα όταν ο υπόχρεος αρνείται να συμμορφωθεί.

Όταν μία χρηματική απαίτηση έχει καταστεί δικαστικώς ή άλλως εκτελεστή, ο δικαιούχος δεν είναι υποχρεωμένος να αναμένει επ’ αόριστον την καλή θέληση του οφειλέτη. Η έννομη τάξη τού παρέχει συγκεκριμένα μέσα αναγκαστικής ικανοποίησης, πάντοτε βεβαίως μέσα στα όρια που θέτει ο νόμος και με σεβασμό στις προβλεπόμενες εξαιρέσεις, στα ακατάσχετα ποσά και στα δικαιώματα άμυνας του καθ’ ου η εκτέλεση.

Εδώ πρέπει να γίνεται και μία ακόμη ουσιώδης διάκριση. Άλλο είναι ο οφειλέτης που αποδεδειγμένα βρίσκεται σε πραγματική οικονομική αδυναμία και προσπαθεί καλόπιστα να ρυθμίσει ή να εκπληρώσει την υποχρέωσή του και άλλο εκείνος που συστηματικά και μεθοδευμένα επιχειρεί να αποφύγει την πληρωμή, παρότι διαθέτει οικονομική δυνατότητα. Στη δεύτερη περίπτωση ο δανειστής δεν έχει κανέναν λόγο να παραμένει παθητικός. Η προστασία της περιουσίας δεν αφορά μόνο την περιουσία του οφειλέτη. Αφορά εξίσου και την περιουσία του δανειστή, μέρος της οποίας αποτελεί και η νόμιμη απαίτησή του έναντι τρίτου.

Η κατάσχεση εις χείρας τρίτου και ειδικότερα η δυνατότητα κατάσχεσης χρηματικών απαιτήσεων έναντι πιστωτικών ιδρυμάτων αποτελεί, συνεπώς, ένα από τα σημαντικότερα εργαλεία της πολιτικής δικονομίας για την πραγματική και όχι απλώς θεωρητική ικανοποίηση του δικαιούχου. Η περαιτέρω ψηφιοποίηση της διαδικασίας από την 1η Σεπτεμβρίου 2026 δεν καταργεί τις δικονομικές εγγυήσεις ούτε σημαίνει ότι οποιοσδήποτε μπορεί απλώς να «μπλοκάρει» έναν τραπεζικό λογαριασμό επειδή ισχυρίζεται ότι του οφείλονται χρήματα. Προϋποτίθεται η τήρηση της διαδικασίας αναγκαστικής εκτέλεσης, η ύπαρξη του απαιτούμενου εκτελεστού τίτλου και η συνδρομή όλων των λοιπών νόμιμων προϋποθέσεων.

Εκείνο όμως που αλλάζει είναι ότι ένα σημαντικό τμήμα της διαδικασίας μεταφέρεται πλέον σε οργανωμένο ηλεκτρονικό περιβάλλον, με Μοναδικό Κωδικό Δήλωσης, ψηφιακές υπογραφές, ηλεκτρονικές χρονοσημάνσεις και δυνατότητα ελεγχόμενης πρόσβασης των πληρεξουσίων των εμπλεκομένων μερών.

Το μήνυμα, επομένως, είναι διπλό. Όποιος οφείλει χρήματα πρέπει να γνωρίζει ότι η αδικαιολόγητη αδράνεια δεν εξαφανίζει την οφειλή. Και όποιος έχει μία νόμιμη και εκτελεστή απαίτηση πρέπει επίσης να γνωρίζει ότι δεν είναι υποχρεωμένος να παραμένει θεατής απέναντι σε μία διαρκή και, ενδεχομένως, μεθοδευμένη άρνηση καταβολής. Η έννομη τάξη προβλέπει συγκεκριμένους μηχανισμούς για την αναγκαστική ικανοποίηση των απαιτήσεων και, από την 1η Σεπτεμβρίου 2026, ένα σημαντικό μέρος αυτών εισέρχεται ακόμη περισσότερο στην ψηφιακή εποχή.