Και μετά την άρση της ρυμοτομικής απαλλοτρίωσης, τι;

Στα άρθρα 105 και 106 του Εισ.Ν.Α.Κ. ρυθμίζεται η "αστική ευθύνη" του Δημοσίου για "αδικοπραξίες" των οργάνων του.

Προβλέπεται ότι: «Για παράνομες πράξεις ή παραλείψεις των οργάνων του δημοσίου κατά την άσκηση της δημοσίας εξουσίας που τους έχει ανατεθεί, το δημόσιο ενέχεται σε αποζημίωση, εκτός αν η πράξη ή η παράλειψη έγινε κατά παράβαση διάταξης που υπάρχει για χάρη του γενικού συμφέροντος....» και ότι οι διατάξεις του προηγούμενου άρθρου «εφαρμόζονται και για την ευθύνη των δήμων, των κοινοτήτων ή άλλων νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου από πράξεις ή παραλείψεις των οργάνων που βρίσκονται στην υπηρεσία τους».

Κατά την έννοια της διάταξης αυτής, ευθύνη του Δημοσίου ή νομικού προσώπου δημοσίου δικαίου προς αποζημίωση γεννάται όχι μόνο από την έκδοση μη νόμιμης εκτελεστής διοικητικής πράξης ή από τη μη νόμιμη παράλειψη έκδοσης τέτοιας πράξης, αλλά και από παράνομες υλικές ενέργειες των οργάνων τους ή από παραλείψεις οφειλόμενων νόμιμων υλικών ενεργειών αυτών, εφόσον απορρέουν από την οργάνωση και λειτουργία των δημοσίων υπηρεσιών και δεν συνάπτονται με την ιδιωτική διαχείρισή τους, ούτε οφείλονται σε προσωπικό πταίσμα του οργάνου που ενήργησε εκτός του κύκλου των υπηρεσιακών του καθηκόντων (ΑΕΔ 5/95, ΣτΕ 1605/2007, 740/2001, 2763/1999, 2463/1998, 3045/1992, Ολομ.).

Περαιτέρω, ευθύνη του Δημοσίου ή του ν.π.δ.δ. προς αποζημίωση συντρέχει όχι μόνο όταν με σχετική πράξη ή παράλειψη οργάνου της διοίκησης παραβιάζεται συγκεκριμένη διάταξη νόμου, αλλά και όταν παραλείπονται τα προσιδιάζοντα στη συγκεκριμένη υπηρεσία καθήκοντα και υποχρεώσεις που πηγάζουν από την κείμενη εν γένει νομοθεσία, από τα δεδομένα της κοινής πείρας και τις αρχές της καλής πίστης (ΣτΕ 4409/2015, 2664/2015, 3793/2014, 3362/2013, 1219/2012, 4133/2011, 3528/2007, 2736/2007, 2727/2003, 3102/1999, 347/1997). Για τη θεμελίωση δε της ευθύνης του Δημοσίου ή του ν.π.δ.δ. απαιτείται να υφίσταται αιτιώδης σύνδεσμος μεταξύ της κατά τα ανωτέρω παράνομης πράξης ή παράλειψης και της επελθούσας ζημίας (ΣτΕ 1219/2012, 4133/2011, 332/2009, 1969/2006, 979/2002, 3328/2001, 1794/2001, 2739/2000, 3102/1999, 1693/1998). Αιτιώδης σύνδεσμος συντρέχει όταν οι παράνομες πράξεις ή παραλείψεις των οργάνων του Δημοσίου ή του ν.π.δ.δ. είναι, κατά τα διδάγματα της κοινής πείρας, ικανές, κατά τη συνήθη πορεία των πραγμάτων και ενόψει των ειδικών συνθηκών της συγκεκριμένης περίπτωσης, να επιφέρουν το ζημιογόνο αποτέλεσμα (ΣτΕ 4409/2015- πρβλ. ΣτΕ 979/2000, 4776/1997).

Από την ανωτέρω διάταξη του άρθρου 105 του Εισ.Ν.Α.Κ. προκύπτει ότι στην έννοια της οφειλόμενης αποζημίωσης λόγω παράνομης πράξης ή παράλειψης των οργάνων του Ελληνικού Δημοσίου περιλαμβάνεται μεταξύ άλλων, η αποκατάσταση της ζημίας την οποία υπέστη ο ζημιωθείς με τη στέρηση, εξαιτίας της παράνομης πράξης ή παράλειψης, παροχών τις οποίες με πιθανότητα, κατά τη συνήθη πορεία των πραγμάτων ή τις ειδικές περιστάσεις, θα αποκόμιζε (διαφυγόν κέρδος κατά το άρθρο 298 του Αστικού Κώδικα), εάν δεν είχε μεσολαβήσει η παράνομη αυτή πράξη ή παράλειψη (ΣτΕ 4228/2015, 3606/2012, 3713/2010). Προκειμένου περί του διαφυγόντος κέρδους, το οποίο κατά κανόνα δεν είναι επιδεκτικό πλήρους δικανικής πεποίθησης, επιτρέπεται στον δικαστή να αρκεστεί στην πιθανότητα, η οποία υφίσταται όταν συντρέχουν ικανοί λόγοι που συνηγορούν υπέρ της αλήθειας του σχετικού ισχυρισμού και δεν προκύπτει κάτι το αντίθετο (ΣτΕ 707, 1613, 1284/2016, 11/2010, 1410, 1479/2006).