Αιτήσεις ασύλου: Ο πρώτος κατάλογος ασφαλών χωρών προέλευσης της ΕΕ

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο κατέληξαν σε πολιτική συμφωνία σχετικά με τη δημιουργία ενός καταλόγου ασφαλών χωρών προέλευσης της ΕΕ, με στόχο την επιτάχυνση της επεξεργασίας των αιτήσεων ασύλου.

Οι αιτήσεις ασύλου από υπηκόους των χωρών που περιλαμβάνονται στον κατάλογο – Μπαγκλαντές, Κολομβία, Αίγυπτος, Κόσοβο, Ινδία, Μαρόκο και Τυνησία – θα εξετάζονται με ταχεία διαδικασία, ενώ οι αιτούντες θα πρέπει να αποδείξουν ότι η διάταξη αυτή δεν πρέπει να εφαρμόζεται στην περίπτωσή τους. Ο χαρακτηρισμός μιας τρίτης χώρας ως χώρας ασφαλούς προέλευσης σε επίπεδο ΕΕ θα γίνεται σύμφωνα με τους όρους που ορίζονται στον κανονισμό για τις διαδικασίες ασύλου και στους τροποποιητικούς κανόνες που συμφωνήθηκαν. Ο κατάλογος μπορεί να επεκταθεί στο μέλλον στο πλαίσιο της συνήθους νομοθετικής διαδικασίας της ΕΕ.

Υποψήφιες χώρες

Οι υποψήφιες προς ένταξη στην ΕΕ χώρες θα θεωρούνται επίσης ασφαλείς χώρες προέλευσης, εκτός εάν σχετικές περιστάσεις, όπως η αδιάκριτη βία στο πλαίσιο ένοπλης σύγκρουσης, υποδηλώνουν το αντίθετο. Άλλοι λόγοι περιλαμβάνουν ποσοστό αναγνώρισης αιτήσεων ασύλου σε επίπεδο ΕΕ άνω του 20% ή οικονομικές κυρώσεις λόγω ενεργειών που θίγουν τα θεμελιώδη δικαιώματα και ελευθερίες. Η Επιτροπή πρέπει να ενημερώνει το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σε τέτοιες περιπτώσεις.

Αναστολή και εθνικοί κατάλογοι

Η Επιτροπή θα παρακολουθεί την κατάσταση στις χώρες που περιλαμβάνονται στον κατάλογο και στις υποψήφιες χώρες και θα αντιδράσει σε περίπτωση αλλαγής των συνθηκών. Θα μπορεί να αποφασίσει προσωρινά ότι μια χώρα δεν είναι ασφαλής. Σε περιπτώσεις όπου τα περιστατικά αδιάκριτης βίας είναι γεωγραφικά περιορισμένα, για παράδειγμα, η απόφαση αυτή θα μπορεί να αφορά μόνο μέρος του εδάφους της χώρας ή να εφαρμόζεται σε σαφώς προσδιορίσιμες κατηγορίες προσώπων.

Τα κράτη μέλη θα εξακολουθήσουν να έχουν τη δυνατότητα να ορίζουν επιπλέον ασφαλείς χώρες προέλευσης σε εθνικό επίπεδο, με εξαίρεση εκείνες που έχουν ανασταλεί από τον κατάλογο της ΕΕ. Σε περίπτωση δικαστικής επανεξέτασης σε εθνικό επίπεδο, ο κύριος σκοπός θα πρέπει να είναι η αξιολόγηση της ατομικής κατάστασης των αιτούντων. Στο συμφωνηθέν κείμενο τονίζεται ότι, σύμφωνα με τις Συνθήκες της ΕΕ, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο είναι αρμόδιο να αποφανθεί σχετικά με την εγκυρότητα του χαρακτηρισμού μιας τρίτης χώρας ως ασφαλούς χώρας προέλευσης σε επίπεδο Ένωσης.

Άμεση εφαρμογή ορισμένων διατάξεων

Ο χαρακτηρισμός μιας τρίτης χώρας ως ασφαλούς τρίτης χώρας ή ασφαλούς χώρας προέλευσης τόσο σε επίπεδο ΕΕ όσο και σε εθνικό επίπεδο μπορεί να γίνει με εξαιρέσεις για συγκεκριμένα τμήματα του εδάφους της ή για σαφώς προσδιορίσιμες κατηγορίες προσώπων. Οι διατάξεις αυτές μπορούν να εφαρμοστούν πριν από την έναρξη ισχύος της νομοθεσίας της ΕΕ για το άσυλο τον Ιούνιο του 2026. Τα κράτη μέλη θα έχουν επίσης τη δυνατότητα να αρχίσουν να εφαρμόζουν ταχείες συνοριακές διαδικασίες για τους αιτούντες των οποίων η εθνικότητα έχει ποσοστό αναγνώρισης ασύλου κάτω του 20% από την έναρξη ισχύος των κανόνων που συμφωνήθηκαν. Ο κανονισμός για τις διαδικασίες ασύλου που εκδόθηκε τον Μάιο του 2024 στο πλαίσιο του συμφώνου για τη μετανάστευση και το άσυλο θα εφαρμοστεί πλήρως από τις 12 Ιουνίου 2026.

Επισημαίνεται ότι η συμφωνία πρέπει να εγκριθεί επίσημα από το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο προτού τεθεί σε ισχύ.