Αναζήτηση αχρεωστήτως καταβληθεισών ασφαλιστικών παροχών σε βάρος κληρονόμων (ΤρΔΠρΘεσ 579/2026)

Με πρόσφατη απόφασή του το Διοικητικό Πρωτοδικείο απέρριψε προσφυγή του e-Ε.Φ.Κ.Α. κατά κληρονόμων θανόντος ασφαλισμένου, για την αναζήτηση περιοδικών ασφαλιστικών παροχών, που είχαν καταβληθεί σε αυτόν αχρεωστήτως (ΤρΔΠρΘεσ 579/2026).

Το δικαστήριο έκρινε ότι στην εκδιδόμενη σε βάρος των κληρονόμων καταλογιστική πράξη πρέπει, όχι μόνο να προσδιορίζονται ονομαστικά οι κληρονόμοι του αποβιώσαντος, αλλά να προσδιορίζεται και το ποσό που οφείλει καθένας εξ αυτών κατά τον λόγο της κληρονομικής του μερίδας.

Πιο αναλυτικά, με απόφαση της Διεύθυνσης Συντάξεων του αρμόδιου Υποκαταστήματος του Ι.Κ.Α.-Ε.Τ.Α.Μ., καταλογίστηκαν σε βάρος της ιδιαίτερης περιουσίας των καθ’ ων εξ αδιαθέτου κληρονόμων της θανούσας μητέρας τους, κατά τον λόγο της κληρονομικής μερίδας εκάστου, τα αχρεωστήτως καταβληθέντα ποσά της σύνταξης που αυτή εισέπραξε για το επίδικο χρονικό διάστημα δύο ετών, ως προσαύξηση στο βασικό ποσό της σύνταξής της, λόγω απόλυτης αναπηρίας. Με την προσβαλλόμενη απόφαση της Τοπικής Διοικητικής Επιτροπής του αρμόδιου Περιφερειακού Υποκαταστήματος Μισθωτών του Ε.Φ.Κ.Α., κατόπιν ένστασης των καθ’ ων, κρίθηκε ότι οι ενιστάμενοι δεν όφειλαν να επιστρέψουν τα εν λόγω ποσά στον προσφεύγοντα ασφαλιστικό Οργανισμό.

Σύμφωνα με το σκεπτικό του δικαστηρίου, σε περίπτωση θανάτου συνταξιούχου, η αναζήτηση των περιοδικών ασφαλιστικών παροχών που είχαν καταβληθεί σε αυτόν αχρεωστήτως, χωρεί σε βάρος των νόμιμων κληρονόμων του. Στην εκδιδόμενη, ωστόσο, προς τούτο καταλογιστική πράξη πρέπει, όχι μόνο να προσδιορίζονται ονομαστικά οι κληρονόμοι του αποβιώσαντος συνταξιούχου, αλλά και το ποσό που οφείλει καθένας εξ αυτών κατά τον λόγο της κληρονομικής του μερίδας, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 1885 του Α.Κ. και ήδη του άρθρου 103 παρ. 2 του Ν. 4387/2016. Και τούτο, διότι μόνο έτσι προσδιορίζεται επακριβώς το πρόσωπο του υπόχρεου και το ύψος της οφειλής του και καθίσταται, περαιτέρω, εφικτή η αμφισβήτηση του κύρους της πράξης αυτής ενώπιον των δικαστηρίων.

Συνεπώς, καταλογιστική πράξη των αρμόδιων ασφαλιστικών οργάνων, με την οποία αναζητούνται αχρεωστήτως καταβληθείσες ασφαλιστικές παροχές από κληρονόμους αποβιώσαντος συνταξιούχου, άνευ μνείας του ποσού που οφείλεται από κάθε κληρονόμο ξεχωριστά ανάλογα με την κληρονομική του μερίδα, και χωρίς να προσδιορίζεται η ταυτότητα καθενός από αυτούς, είναι νομικώς πλημμελής. Επισημαίνεται, μάλιστα, ότι τα δικαστήρια της ουσίας υποχρεούνται να εξετάζουν και αυτεπαγγέλτως την ως άνω πλημμέλεια, ενώ δεν έχουν εξουσία να μεταρρυθμίσουν την παράνομη καταλογιστική πράξη, προβαίνοντας το πρώτον εκείνα σε επιμερισμό της συνολικής οφειλής.

Στο πλαίσιο, ωστόσο, ενδοστρεφούς δίκης, ο αυτεπάγγελτος έλεγχος ή η κατόπιν προβολής σχετικού ισχυρισμού εξέταση της ύπαρξης ή όχι νομικής πλημμέλειας μπορεί να οδηγήσει και σε απόρριψη της προσφυγής του ασφαλιστικού φορέα, σε καμία, όμως, περίπτωση δεν μπορεί να οδηγήσει στην ακύρωση της προσβληθείσας από τον φορέα αυτό πράξης καθ’ υπέρβαση των ορίων που τίθενται με το αίτημα της προσφυγής του.

Εν προκειμένω, το δικαστήριο διαπίστωσε ότι, πράγματι, στο σώμα της καταλογιστικής απόφασης δεν αναφέρεται το ύψος του καταλογιζόμενου ποσού και δεν γίνεται επιμερισμός αυτού κατά τον λόγο της κληρονομικής μερίδας εκάστου κληρονόμου, γεγονός που καθιστά την απόφαση αυτή νομικώς πλημμελή.

Απόσπασμα απόφασης

Επειδή, υπό τα ανωτέρω πραγματικά περιστατικά και σύμφωνα με όσα έγιναν ερμηνευτικώς δεκτά στη μείζονα σκέψη της παρούσας, το Δικαστήριο λαμβάνει υπόψη ότι, στην προκειμένη περίπτωση, με την υπ’ αριθμ. ./26.02.2016 απόφαση του Διευθυντή του Περιφερειακού Υποκαταστήματος Θεσσαλονίκης του Ι.Κ.Α.-Ε.Τ.Α.Μ., με την οποία ανακλήθηκε η υπ’ αριθμ. ./08.12.2006 απόφαση του ίδιου οργάνου και επανήλθε σε ισχύ η ./14.11.2005 απόφαση της Διευθύντριας Συντάξεων του ίδιου Υποκαταστήματος, καταλογίστηκαν σε βάρος της ιδιαίτερης περιουσίας των ……………………, εξ αδιαθέτου κληρονόμων της θανούσας συνταξιούχου, σε ποσό που αντιστοιχεί στον καθένα ως οφειλή προς το Ι.Κ.Α.-Ε.Τ.Α.Μ. και ήδη e-Ε.Φ.Κ.Α., τα αχρεωστήτως καταβληθέντα ποσά της σύνταξης που η ανωτέρω εισέπραξε από 01.10.2005 έως 30.09.2007, ως προσαύξηση στο ποσό της σύνταξής της, λόγω απόλυτης αναπηρίας, για το ίδιο χρονικό διάστημα, εντόκως προς 5% και εφάπαξ ή με τις διατάξεις του Κ.Ε.Δ.Ε., σύμφωνα με το άρθρο 40 παρ. 4 του α.ν. 1846/1951. Ωστόσο, δεν αναφέρεται στο σώμα της απόφασης αυτής το ύψος του καταλογιζόμενου ποσού και δεν γίνεται στην εν λόγω πράξη επιμερισμός αυτού κατά τον λόγο της κληρονομικής μερίδας εκάστου κληρονόμου. Για το λόγο αυτό, που βασίμως προβάλλεται από τους καθ’ ων, λαμβάνεται δε υπόψη και αυτεπαγγέλτως, σύμφωνα με το άρθρο 79 παρ. 1 περ. β ́ του Κ.Δ.Δ., το Δικαστήριο κρίνει ότι η υπ’ αριθμ. ./26.02.2016 απόφαση του Διευθυντή του Περιφερειακού Υποκαταστήματος Θεσσαλονίκης του Ι.Κ.Α.-Ε.Τ.Α.Μ. είναι νομικώς πλημμελής. Εξάλλου, η εν λόγω πλημμέλεια δεν μπορεί να θεραπευτεί από τον μεταγενέστερο προσδιορισμό από τη Διοίκηση των ποσών της οφειλής εκάστου εκ των κληρονόμων, κατά τον λόγο της κληρονομικής του μερίδας (βλ. ΔΕφΘεσ 1841/2025), όπως εν προκειμένω, από το υπ’ αριθμ. ./18.01.2023 έγγραφο της Προϊσταμένης του Α ́ Τμήματος Συντάξεων της Θ ́ Τοπικής Διεύθυνσης Θεσσαλονίκης του προσφεύγοντος Φορέα. Συνεπώς, ορθώς η Τ.Δ.Ε. έκανε δεκτή με την υπ’ αριθμ. ./Συν. ./21.06.2019 απόφασή της, έστω και με διαφορετική αιτιολογία, την ένσταση των καθ’ ων κατά της οικείας καταλογιστικής απόφασης. Δεδομένου, όμως, ότι η ανωτέρω νομική πλημμέλεια διαπιστώθηκε στο πλαίσιο ενδοστρεφούς δίκης, το Δικαστήριο περιορίζεται, σύμφωνα με τα εκτεθέντα στην πέμπτη σκέψη της παρούσας, στην απόρριψη της κρινόμενης προσφυγής του προσφεύγοντος ασφαλιστικού Φορέα. Και τούτο, ανεξάρτητα από τυχόν έλλειψη ενεργητικής νομιμοποίησης του e-Ε.Φ.Κ.Α. να ασκήσει την υπό κρίση προσφυγή με βάση το αντικείμενο της επίδικης διαφοράς [άρθρα 33 παρ. 4 του ν. 702/1977 (Α ́ 268), 138 παρ. 1Α υποπαρ. 3 του ν. 4052/2012 (Α ́ 41) και 55 του ν. 4144/2013 (Α ́ 88)], όπως αυτό προσδιορίζεται για τους καθ’ ων κατά τον λόγο της κληρονομικής τους μερίδας.

9. Επειδή, κατ’ ακολουθίαν, η κρινόμενη προσφυγή πρέπει να απορριφθεί και να καταλογιστούν σε βάρος του προσφεύγοντος Φορέα τα δικαστικά έξοδα των καθ’ ων, τα οποία ανέρχονται στο ποσό των 298 ευρώ [άρθρο 275 παρ. 1 εδ. α’, 4 περ. γ’, 6 και 6 του Κ.Δ.Δ. σε συνδυασμό με το Παράρτημα Ι του ν. 4194/2013 (Α ́ 208), όπως ισχύει μετά την αντικατάστασή του από νέο Παράρτημα με το άρθρο 7 παρ. 14 του ν. 4205/2013 (Α ́ 242)].

Δείτε αναλυτικά την απόφαση στο dsanet.gr.