Αποζημιωτική ευθύνη Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς λόγω πλημμελούς άσκησης εποπτείας (ΣτΕ Ολ. 1169/2025)

Με πρόσφατη απόφασή της, η Ολομέλεια του Συμβουλίου της Επικρατείας ερμήνευσε τα όρια της αστικής ευθύνης της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς προς αποκατάσταση ζημίας τρίτου από παράνομη παράλειψη ασκήσεως ή πλημμελή άσκηση εποπτείας εκ μέρους των οργάνων της (ΣτΕ Ολ. 1169/2025).

Συγκεκριμένα, το δικαστήριο έκρινε ότι η ευθύνη της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς προς αποζημίωση επενδυτών λόγω πλημμελούς εποπτείας είναι πλήρης και απεριόριστη, καλύπτοντας τόσο την περιουσιακή ζημία όσο και την ηθική βλάβη, ενώ υφίσταται αυτοτελώς και ανεξαρτήτως της τυχόν αδικοπρακτικής ευθύνης της εποπτευόμενης επιχείρησης. Έκρινε δε ότι η αποζημιωτική ευθύνη της εποπτεύουσας αρχής είναι αποκλειστική για την κάλυψη ζημίας πέραν των ορίων του Συνεγγυητικού.

Πιο αναλυτικά, σύμφωνα με το σκεπτικό του δικαστηρίου, οι κανόνες της αντικειμενικής ευθύνης και της πλήρους αποζημίωσης ισχύουν και για τις εποπτικές αρχές, οι οποίες είτε ανήκουν στο Δημόσιο είτε αποτελούν αυτοτελή νομικά πρόσωπα. Το σύστημα αστικής ευθύνης κατά τα άρ. 105-106 ΕισΝΑΚ καταλαμβάνει όλους αδιακρίτως τους φορείς που ανήκουν στην εκτελεστική εξουσία. Δεν μπορεί δε να διαφοροποιηθεί η ευθύνη όταν συντρέχει παρανομία των αρχών στις οποίες υπάγεται η εποπτεία τομέων της εσωτερικής αγοράς κατά την άσκηση ή μη των εποπτικών/ελεγκτικών αρμοδιοτήτων. Συνεπώς, δεν μπορεί να είναι αυστηρότερη η προϋπόθεση της παρανομίας για τη στοιχειοθέτηση αστικής ευθύνης των εποπτικών αρχών ούτε μπορεί να είναι στενότερη η αποκατάσταση της (αποδειχθείσας και αιτιωδώς συνδεομένης με την παρανομία) ζημίας τρίτου, αφού πρόκειται για φορείς που ασκούν δημόσια εξουσία και εντάσσονται στην εκτελεστική εξουσία.

Το δικαστήριο επεσήμανε ότι καμία επιρροή για την ευθεία εφαρμογή των άρ. 105-106 ΕισΝΑΚ δεν έχει η ιδιότητα του ενάγοντος, ήτοι ως εποπτευόμενου προσώπου (φυσικού ή νομικού) ή ως επενδυτή.

Περαιτέρω, οι διατάξεις που προβλέπουν τις εποπτικές αρμοδιότητες της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς και τους όρους άσκησής τους δεν έχουν τεθεί αποκλειστικώς χάριν του γενικού συμφέροντος, αλλά παραλλήλως αποβλέπουν και στην προστασία των δικαιωμάτων/συμφερόντων των κατ’ ιδίαν επενδυτών. Το άρ. 76Α παρ. 1 ν. 1969/1991 που προστέθηκε με το άρ. 22 ν. 3371/2005 δεν θεσπίζει κανόνα δικαίου ούτε αποτελεί την κατά την έννοια του άρ. 105 ΕισΝΑΚ απαλλακτική ρήτρα.

Εφόσον συντρέχει ευθύνη της εποπτεύουσας αρχής (Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς) να αποκαταστήσει τη ζημία που υπέστη τρίτος από παράνομη παράλειψη άσκησης ή πλημμελή άσκηση εποπτείας εκ μέρους των οργάνων της, η ευθύνη αυτή είναι απεριόριστη και περιλαμβάνει την αποκατάσταση τόσο της περιουσιακής ζημίας όσο και της ηθικής βλάβης. Επομένως, η αποζημίωση του τρίτου είναι πλήρης.

Δεν αποκλείεται, εκτός από την ευθύνη της εποπτεύουσας αρχής, να ευθύνεται για τη ζημία τρίτου (επενδυτή) και η εποπτευόμενη επιχείρηση (κατά το άρ. 914 ΑΚ). Πάντως, η ευθύνη της εποπτεύουσας αρχής είναι ανεξάρτητη από την ευθύνη της εποπτευόμενης επιχείρησης. Η τυχόν δε ευθύνη της εποπτευoμένης από αδικοπραξία δεν αποκλείει την κατά τα άρ. 105 και 106 ΕισΝΑΚ ευθύνη της εποπτεύουσας αρχής. Μεταξύ τους δημιουργείται εις ολόκληρον ευθύνη κατά το άρ. 926 ΑΚ.

Περαιτέρω, προβλέπεται στην οικεία νομοθεσία περιορισμένη μέχρις ορισμένου ποσού ευθύνη του Συνεγγυητικού (νπιδ) υπό τις προϋποθέσεις που ορίζονται στον ν. 2533/1997. Η ευθύνη αυτή του Συνεγγυητικού δεν αποκλείει την ευθύνη της εποπτεύουσας αρχής. Μεταξύ της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς και του Συνεγγυητικού δημιουργείται εις ολόκληρον ευθύνη μόνο για το ποσό εκείνο κατά το οποίο καλύπτονται οι δύο υποχρεώσεις των νομικών αυτών προσώπων, δεδομένου ότι τα πρόσωπα αυτά δεν έχουν την ίδια έκταση ευθύνης. Για το ποσό όμως της αξιώσεως του ζημιωθέντος που υπερβαίνει το ύψος της εις ολόκληρον ευθύνης του Συνεγγυητικού και της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς υπάρχει αποκλειστική ευθύνη της εποπτεύουσας αυτής αρχής, η οποία ευθύνεται απεριορίστως, εφόσον συντρέχουν οι νόμιμες προϋποθέσεις ευθύνης των άρ. 105-106 ΕισΝΑΚ.

Δείτε την περίληψη της απόφασης στο adjustice.gr.