Άσυλο: Νέοι κανόνες της ΕΕ για τις ασφαλείς τρίτες χώρες και τον κατάλογο ασφαλών χωρών καταγωγής

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε τροποποιήσεις στους κανονισμούς για τις διαδικασίες ασύλου στην Ένωση, με σκοπό την ταχύτερη επεξεργασία των αιτημάτων διεθνούς προστασίας.

Με 408 ψήφους υπέρ, 184 κατά και 60 αποχές, το Κοινοβούλιο επικύρωσε τη δημιουργία ενός ενωσιακού καταλόγου ασφαλών χωρών καταγωγής. Οι ευρωβουλευτές ενέκριναν, επίσης, τη συμφωνία επί του κανονισμού για την εφαρμογή της έννοιας της ασφαλούς τρίτης χώρας, με 396 ψήφους υπέρ, 226 κατά και 30 αποχές.

Ασφαλείς χώρες καταγωγής

Ο νέος ενωσιακός κατάλογος ασφαλών χωρών καταγωγής θα επιτρέψει την ταχεία διαδικασία εξέτασης αιτήσεων ασύλου από υπηκόους των χωρών που περιλαμβάνονται σε αυτόν: Μπαγκλαντές, Κολομβία, Αίγυπτος, Κόσοβο, Ινδία, Μαρόκο και Τυνησία. Βάσει των νέων κανόνων, εναπόκειται στον ίδιο τον αιτούντα να αποδείξει ότι η διάταξη αυτή δεν πρέπει να εφαρμοστεί στην περίπτωσή του, επικαλούμενος βάσιμο φόβο δίωξης ή κίνδυνο σοβαρής βλάβης σε περίπτωση επιστροφής στη χώρα του.

Υποψήφιες χώρες

Οι υποψήφιες προς ένταξη στην ΕΕ χώρες θα θεωρούνται επίσης ασφαλείς χώρες καταγωγής, εκτός εάν συντρέχουν σχετικές περιστάσεις που υποδηλώνουν το αντίθετο, όπως η αδιάκριτη βία στο πλαίσιο ένοπλης σύγκρουσης, εάν το ποσοστό αναγνώρισης ασύλου των πολιτών τους σε επίπεδο ΕΕ υπερβαίνει το 20%, ή εάν έχουν επιβληθεί οικονομικές κυρώσεις λόγω ενεργειών που πλήττουν θεμελιώδη δικαιώματα και ελευθερίες.

Αναστολή και εθνικοί κατάλογοι

Η Επιτροπή θα παρακολουθεί την κατάσταση στις χώρες του καταλόγου και στις υποψήφιες χώρες, παρεμβαίνοντας εάν μεταβληθούν οι συνθήκες. Δύναται να αποφασίσει προσωρινά ότι μια χώρα δεν είναι ασφαλής ή να προτείνει τη μόνιμη διαγραφή της από τον κατάλογο. Τα κράτη μέλη θα διατηρούν τη δυνατότητα να χαρακτηρίζουν επιπλέον χώρες ως ασφαλείς σε εθνικό επίπεδο.

Εφαρμογή της έννοιας της ασφαλούς τρίτης χώρας

Τα κράτη μέλη της ΕΕ θα μπορούν να εφαρμόζουν την έννοια της ασφαλούς τρίτης χώρας για αιτούντες άσυλο που δεν είναι υπήκοοι συγκεκριμένης χώρας —και ως εκ τούτου να κηρύσσουν την αίτησή τους απαράδεκτη— εφόσον πληρούται μία από τις τρεις προϋποθέσεις:

1. Ύπαρξη συνδέσμου μεταξύ του αιτούντος και της τρίτης χώρας (π.χ. παρουσία μελών της οικογένειάς του, προηγούμενη διαμονή, ή γλωσσικοί και πολιτισμικοί δεσμοί).
2. Διέλευση του αιτούντος από την τρίτη χώρα καθ’ οδόν προς την ΕΕ, όπου θα μπορούσε να έχει ζητήσει αποτελεσματική προστασία.
3. Ύπαρξη συμφωνίας ή διακανονισμού με την τρίτη χώρα σε διμερές, πολυμερές ή ενωσιακό επίπεδο για την εισδοχή αιτούντων άσυλο, με εξαίρεση τους ασυνόδευτους ανηλίκους.

Οι συμφωνίες αυτές πρέπει να περιλαμβάνουν διάταξη που υποχρεώνει την τρίτη χώρα να εξετάζει επί της ουσίας κάθε αίτημα για αποτελεσματική προστασία που υποβάλλεται από τα ενδιαφερόμενα πρόσωπα.

Πρόωρη εφαρμογή ορισμένων διατάξεων

Ο χαρακτηρισμός μιας τρίτης χώρας ως ασφαλούς μπορεί να περιλαμβάνει εξαιρέσεις για συγκεκριμένα τμήματα της επικράτειάς της ή για σαφώς προσδιορισμένες κατηγορίες προσώπων. Τόσο η διάταξη αυτή όσο και οι επιταχυνόμενες διαδικασίες στα σύνορα για αιτούντες με ποσοστό αναγνώρισης ασύλου κάτω του 20%, μπορούν να τεθούν σε ισχύ πριν από την πλήρη εφαρμογή της νομοθεσίας της ΕΕ για το άσυλο τον Ιούνιο του 2026.

Επόμενα βήματα

Οι συμφωνίες πρέπει πλέον να εγκριθούν τυπικά από το Συμβούλιο.