Δικαίωμα αποκλειστικής χρήσης επί κοινόχρηστου χώρου και διαδοχή (ΑΠ 1620/2025)

Δεκτή έγινε αίτηση αναίρεσης λόγω ανεπαρκούς και ασαφούς αιτιολογίας της προσβαλλόμενης απόφασης του δευτεροβάθμιου δικαστηρίου, ως προς το ζήτημα του κοινοχρήστου ή μη χαρακτήρα κήπου οικοδομής, καθώς και ως προς τη δυνατότητα και τη νομική θεμελίωση της μεταβίβασης του δικαιώματος αποκλειστικής χρήσης αυτού (ΑΠ 1620/2025).

Συγκεκριμένα, το δευτεροβάθμιο δικαστήριο δέχθηκε ότι με νόμιμα μεταγεγραμμένες συμβολαιογραφικές πράξεις παραχωρήθηκε η αποκλειστική χρήση του κήπου στον αρχικό προικοδότη, μετά δε το θάνατό του, το δικαίωμα αποκλειστικής χρήσης του κήπου μεταβιβάστηκε στον καθολικό διάδοχο αυτού και, στη συνέχεια, κατόπιν κληρονομικής διαδοχής, στην εναγομένη.

Το ανώτατο δικαστήριο, ωστόσο, έκρινε ότι η αιτιολόγηση της προσβαλλόμενης απόφασης είναι ανεπαρκής και ασαφής, καθώς δεν διαλαμβάνεται αν η συμφωνία αποκλειστικής χρήσης του κήπου είχε μόνο προσωρινό χαρακτήρα ή ίσχυε εφ’ όρου ζωής του αρχικού δικαιούχου, ούτε αν ήταν επιδεκτική μεταβίβασης στους διαδόχους του.

Ειδικότερα, το ανώτατο δικαστήριο διαπίστωσε πως, ενώ το εφετείο αρχικά δέχεται ότι άπαντες οι αρχικοί συμβαλλόμενοι συμφώνησαν, ως μόνοι συνιδιοκτήτες του όλου ακινήτου, ότι ο κοινόκτητος και κοινόχρηστος κήπος θα παραμείνει στην αποκλειστική χρήση του προικοδότη, δεν διαλαμβάνει ακολούθως ουδεμία κρίση περί του αν ο κήπος συμφωνήθηκε να παραμείνει στην αποκλειστική χρήση του προικοδότη εφ’ όρου ζωής του ή αν αυτός, ως ιδιοκτήτης της ανεξάρτητης οριζόντιας ιδιοκτησίας του ισογείου της οικοδομής, είχε εξουσία διάθεσης (μεταβίβασης) του δικαιώματος αυτού, ενόψει και της ρητής αμφισβήτησης και του προβληθέντος από τις ενάγουσες ισχυρισμού ότι ο προικοδότης είχε δικαίωμα αποκλειστικής χρήσης του κήπου εφ' όρου ζωής του, ότι το δικαίωμα αυτό ήταν αμεταβίβαστο και ως εκ τούτου αποσβέστηκε με τον επελθόντα θάνατό του.

Επιπλέον, κατά την κρίση του Αρείου Πάγου η προσβαλλόμενη απόφαση δεν αιτιολογεί επαρκώς και την περαιτέρω μεταβίβαση του δικαιώματος της αποκλειστικής χρήσης του κήπου στην εναγόμενη, καθώς καταλήγει στο συμπέρασμα ότι το δικαίωμα αποκλειστικής χρήσης του όπισθεν του ακινήτου υπάρχοντας μικρού κήπου μεταβιβάσθηκε συνεπεία κληρονομικής διαδοχής στην εναγόμενη, χωρίς να διαλάβει αιτιολογία ειδικά περί του τρόπου μεταβίβασης αυτού, αφού, σύμφωνα με τις παραδοχές του εφετείου, η εναγομένη εγκαθίσταται κληρονόμος μόνο στο διαμέρισμα του ισογείου και στον υπάρχοντα στον κήπο βοηθητικό χώρο.

Λόγω των πλημμελειών αυτών, ο Άρειος Πάγος έκανε δεκτό τον σχετικό λόγο αναίρεσης για έλλειψη νόμιμης βάσης κατ’ άρθρο 559 αρ. 19 ΚΠολΔ, αναπέμποντας την υπόθεση στο Εφετείο για νέα κρίση.

Τέλος, αξίζει να σημειωθεί ότι δικονομικώς απούσα κρίθηκε μία εκ των αναιρεσειόντων, η οποία δεν παραστάθηκε ενώπιον του Αρείου Πάγου νόμιμα, αφού ο δικηγόρος της, κατά τη συζήτηση της αίτησης αναίρεσης, δεν είχε την ιδιότητα του νομίμως διορισθέντος πληρεξουσίου. Συγκεκριμένα, το δικαστήριο διαπίστωσε ότι ο παρασταθείς ως πληρεξούσιος της αναιρεσείουσας δικηγόρος ήταν εφοδιασμένος με πληρεξούσιο, σύμφωνα με το οποίο η αναιρεσείουσα τον διόριζε για να παραστεί, να συζητήσει και να αντικρούσει την αίτηση αναίρεσης των αντιδίκων της, ενώ δεν τον διόρισε ως πληρεξούσιο δικηγόρο της προκειμένου να παραστεί και συζητήσει την ασκηθείσα από την ίδια αίτηση αναίρεσης.

Απόσπασμα απόφασης

Με βάση τις παραδοχές αυτές, η προσβαλλόμενη διαλαμβάνει ασαφείς και ανεπαρκείς αιτιολογίες ως προς το κρίσιμο για την υπόθεση ζήτημα του κοινοχρήστου ή μη χαρακτήρα του υπάρχοντας όπισθεν του ακινήτου μικρού κήπου και ως προς τον τρόπο μεταβίβασης του δικαιώματος της αποκλειστικής χρήσης του στην εναγόμενη. Διότι, ενώ αρχικά δέχεται ότι άπαντες οι συμβαλλόμενοι στο υπ’ αριθ. .../17.11.1956 συμβόλαιο του συμβολαιογράφου Αθηνών ..και τα υπ’ αριθ. .../6.2.1969 προικοσύμφωνο και πράξη σύστασης οριζόντιας ιδιοκτησίας του συμβολαιογράφου Αθηνών .., συμφώνησαν, ως μόνοι συνιδιοκτήτες του όλου ακινήτου, ότι ο κοινόκτητος και κοινόχρηστος κήπος θα παραμείνει στην αποκλειστική χρήση του προικοδότη ..., δεν διαλαμβάνει ακολούθως ουδεμία κρίση περί του αν ο κήπος συμφωνήθηκε να παραμείνει στην αποκλειστική χρήση του προικοδότη εφ’ όρου ζωής του ή αν αυτός, ως ιδιοκτήτης της ανεξάρτητης οριζόντιας ιδιοκτησίας του ισογείου της οικοδομής, είχε εξουσία διάθεσης (μεταβίβασης) του δικαιώματος αυτού, ενόψει και της ρητής αμφισβήτησης και του προβληθέντος από τις ενάγουσες ισχυρισμού ότι ο προικοδότης είχε δικαίωμα αποκλειστικής χρήσης του κήπου εφ' όρου ζωής του, ότι το δικαίωμα αυτό ήταν αμεταβίβαστο και ως εκ τούτου αποσβέστηκε με τον επελθόντα θάνατό του. Επιπλέον, η προσβαλλόμενη δεν διαλαμβάνει σαφείς και επαρκείς αιτιολογίες και ως προς την περαιτέρω μεταβίβαση του δικαιώματος της αποκλειστικής χρήσης του κήπου στην εναγόμενη και ήδη αναιρεσίβλητη, μετά τον θάνατο του πατρός της .... Και τούτο διότι, ενώ δέχεται ότι ο ... με την ... /3.1.2015 δημόσια διαθήκη «εγκατέστησε κληρονόμο του την εναγόμενη στο διαμέρισμα του ισογείου ορόφου, με βοηθητικό χώρο στον κήπο, επιφάνειας 13 τ.μ.», καταλήγει στο συμπέρασμα ότι «μετά το θάνατο του ... το δικαίωμα αποκλειστικής χρήσης του όπισθεν του ακινήτου υπάρχοντας μικρού κήπου, μετά του οικιακού που έχει κατασκευασθεί εντός αυτού, μεταβιβάσθηκε στον καθολικό αυτού διάδοχο και στηn συνέχεια, συνεπεία κληρονομικής διαδοχής, στην εναγόμενη θυγατέρα του», χωρίς να διαλάβει αιτιολογία ειδικά περί του τρόπου μεταβίβασης στην εναγομένη του δικαιώματος αποκλειστικής χρήσης του κήπου, καθώς, σύμφωνα με τις προεκτιθέμενες παραδοχές, η εναγομένη εγκαθίσταται κληρονόμος του πατρός της, δυνάμει της ανωτέρω δημόσιας διαθήκης, μόνο στο διαμέρισμα του ισογείου και στον υπάρχοντα στον κήπο βοηθητικό χώρο. Οι ασαφείς και ανεπαρκείς αυτές αιτιολογίες, σχετικά με το κρίσιμο για την υπόθεση ζήτημα του κοινοχρήστου ή μη χαρακτήρα του υπάρχοντας όπισθεν του ακινήτου μικρού κήπου και περί της μεταβίβασης του δικαιώματος αποκλειστικής χρήσης αυτού στην εναγόμενη, που ασκούν ουσιώδη επιρροή στην έκβαση της δίκης, καθιστούν ανέφικτο τον αναιρετικό έλεγχο ως προς την ορθή ή μη υπαγωγή των αποδειχθέντων πραγματικών περιστατικών στις διατάξεις που προαναφέρθηκαν.

Συνεπώς, ο τέταρτος, από το άρθρο 559 αριθ. 19 ΚΠολΔ, λόγος του αναιρετηρίου είναι βάσιμος. Περαιτέρω, η αναιρετική εμβέλεια του λόγου αυτού στο σύνολο της προσβαλλόμενης απόφασης ως προς την άνω απορριπτική διάταξή της (που αφορά τον κοινόχρηστο χαρακτήρα του ως άνω κήπου), καθιστά αλυσιτελή την εξέταση των υπολοίπων λόγων της αίτησης αναίρεσης από τους αριθ. 1, 8 και 11γ του άρθρου 559 ΚΠολΔ.

Δείτε αναλυτικά την απόφαση στο dsanet.gr.