ΕΕ: Δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας και προστασία των δημιουργών στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης

Με στόχο την προστασία της πνευματικής ιδιοκτησίας στην ψηφιακή εποχή, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο υιοθέτησε μία νέα δέσμη συστάσεων που θέτουν στο επίκεντρο τη δίκαιη αμοιβή των δημιουργών και τη διαφάνεια στην εκπαίδευση μοντέλων Τεχνητής Νοημοσύνης.

Συγκεκριμένα, οι ευρωβουλευτές ζητούν τη θεσμοθέτηση αυστηρών κανόνων αδειοδότησης για την αντιμετώπιση πιθανών παραβιάσεων της νομοθεσίας περί πνευματικής ιδιοκτησίας, τη διασφάλιση της διαφάνειας, της αμοιβής και της δυνατότητας των δικαιούχων να απαγορεύουν τη χρήση του προστατευόμενου περιεχομένου τους για την εκπαίδευση συστημάτων ΤΝ, καθώς και την προστασία του τομέα των μέσων ενημέρωσης για τη διασφάλιση της πολυφωνίας και της πολυμορφίας της πληροφόρησης.

Πιο αναλυτικά, για την προστασία του δημιουργικού τομέα στην ΕΕ, η χρήση έργων που προστατεύονται από δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας από συστήματα τεχνητής νοημοσύνης απαιτεί διαφάνεια και δίκαιη αμοιβή, σύμφωνα με το Κοινοβούλιο.

Οι ευρωβουλευτές υιοθέτησαν σειρά συστάσεων για την προστασία του δημιουργικού έργου από τη χρήση του από την τεχνητή νοημοσύνη (ΤΝ), με 460 ψήφους υπέρ, 71 κατά και 88 αποχές. Θεωρούν ότι η ενωσιακή νομοθεσία περί πνευματικής ιδιοκτησίας πρέπει να εφαρμόζεται σε όλα τα συστήματα παραγωγικής τεχνητής νοημοσύνης (genAI) που κυκλοφορούν στην αγορά της ΕΕ, ανεξάρτητα από τον τόπο στον οποίο πραγματοποιήθηκε η εκπαίδευση των μοντέλων.

Αμοιβή και διαφάνεια

Οι ευρωβουλευτές επιμένουν ότι η χρήση υλικού που προστατεύεται από πνευματική ιδιοκτησία από την παραγωγική ΤΝ πρέπει να αμείβεται δίκαια, προκειμένου να προστατευθεί ο δημιουργικός τομέας της ΕΕ, ο οποίος παράγει το 6,9% του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος της Ένωσης. Επιθυμούν επίσης η Επιτροπή να εξετάσει πώς μπορεί να διασφαλιστεί η αμοιβή για τη χρήση που έχει γίνει στο παρελθόν, αλλά όχι μέσω μιας καθολικής άδειας προς τους παρόχους για την εκπαίδευση των συστημάτων τους έναντι κατ’ αποκοπή πληρωμής.

Επιπλέον, τονίζουν τη σημασία της πλήρους διαφάνειας όσον αφορά τη χρήση προστατευόμενου περιεχομένου. Ζητούν από τους παρόχους και τους φορείς αξιοποίησης (deployers) συστημάτων ΤΝ να παρέχουν αναλυτικό κατάλογο όλων των προστατευόμενων έργων που χρησιμοποιήθηκαν για την εκπαίδευση, καθώς και λεπτομερή αρχεία των δραστηριοτήτων «εξόρυξης» για σκοπούς συμπερασμού και παραγωγής με επαύξηση ανάκτησης (RAG). Η έλλειψη αυτών των στοιχείων θα μπορούσε να εκληφθεί ως προσβολή δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας, επιφέροντας νομικές συνέπειες. Εάν μια τέτοια δικαστική υπόθεση κριθεί υπέρ του δικαιούχου, οι πάροχοι ή οι φορείς αξιοποίησης ΤΝ θα υποχρεούνται να αναλάβουν το σύνολο των δικαστικών εξόδων και των συναφών δαπανών.

Αγορά αδειοδότησης και δικαίωμα εξαίρεσης (opt-out)

Οι ευρωβουλευτές καλούν την Επιτροπή να δημιουργήσει μια νέα αγορά αδειοδότησης για υλικό που προστατεύεται από πνευματική ιδιοκτησία, συμπεριλαμβανομένων εθελοντικών συμφωνιών συλλογικής αδειοδότησης ανά τομέα, στις οποίες θα συμμετέχουν μεμονωμένοι δημιουργοί και μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Επιθυμούν να διασφαλίσουν ότι οι δικαιούχοι μπορούν να εξαιρέσουν τα έργα τους από τη χρήση τους στην εκπαίδευση συστημάτων ΤΝ και προτείνουν το Γραφείο Διανοητικής Ιδιοκτησίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης (EUIPO) ως τον αρμόδιο φορέα για τη διαχείριση ενός τέτοιου καταλόγου εξαίρεσης.

Προστασία του τομέα των ειδησεογραφικών μέσων

Το Ευρωκοινοβούλιο προτρέπει την Επιτροπή να προστατεύσει τον Τύπο και τον τομέα των ειδησεογραφικών μέσων, το έργο των οποίων τυγχάνει συστηματικής εκμετάλλευσης από συστήματα ΤΝ. Τα μέσα ενημέρωσης των οποίων η επισκεψιμότητα και τα έσοδα εκτρέπονται από συστήματα ΤΝ θα πρέπει να αποζημιώνονται πλήρως, ενώ θα πρέπει επίσης να έχουν το δικαίωμα να αρνούνται τη χρήση του περιεχομένου τους. Οι ευρωβουλευτές τονίζουν ότι η συγκέντρωση ειδησεογραφικού περιεχομένου πρέπει να διασφαλίζει την πολυφωνία και την πολυμορφία της πληροφόρησης, αποφεύγοντας την επιλεκτική επεξεργασία πληροφοριών ή πρακτικές αυτοπροτίμησης από «ρυθμιστές της πρόσβασης» (gatekeepers) προς όφελος των δικών τους υπηρεσιών ΤΝ.

Περιεχόμενο παραγόμενο από ΤΝ και ατομική προστασία

Το περιεχόμενο που παράγεται εξ ολοκλήρου από συστήματα ΤΝ δεν θα πρέπει να προστατεύεται από δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας. Παράλληλα, οι ευρωβουλευτές θέλουν να διασφαλίσουν την προστασία των ατόμων από τη διάδοση παραποιημένου και παραγόμενου από ΤΝ περιεχομένου, υπογραμμίζοντας την υποχρέωση των παρόχων ψηφιακών υπηρεσιών να δρουν κατά τέτοιων παράνομων χρήσεων.