ΕΕ: Νέα μέτρα για την τόνωση της κυκλικής οικονομίας και την ενίσχυση της ανακύκλωσης πλαστικών

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε μια πρώτη σειρά πιλοτικών δράσεων για την επιτάχυνση της μετάβασης της Ευρώπης σε μια κυκλική οικονομία, με ιδιαίτερη έμφαση στον τομέα των πλαστικών.

Με τη βελτιστοποίηση της ανακύκλωσης των πλαστικών, τα μέτρα αυτά θα αξιοποιήσουν περαιτέρω το δυναμικό της ενιαίας αγοράς και θα ενισχύσουν την οικονομική ασφάλεια, τη στρατηγική αυτονομία, την ανταγωνιστικότητα και την περιβαλλοντική βιωσιμότητα της ΕΕ.

Συγκεκριμένα, η Επιτροπή ακολουθεί μια προσέγγιση δύο σταδίων:

Στο πρώτο στάδιο, δεδομένου ότι η πίεση σε ορισμένους τομείς είναι έντονη, το πακέτο πιλοτικών μέτρων περιλαμβάνει μια σειρά συγκεκριμένων βραχυπρόθεσμων δράσεων για τη στήριξη της κυκλικής οικονομίας, ιδίως στον τομέα των πλαστικών, ενώ παράλληλα ενθαρρύνει τις επενδύσεις και την καινοτομία σε ευρύτερο επίπεδο.

Δεύτερον, το 2026, η Επιτροπή θα προτείνει νόμο για την κυκλική οικονομία με περαιτέρω οριζόντια μέτρα που θα βελτιώσουν τη λειτουργία της ενιαίας αγοράς δευτερογενών πρώτων υλών.

Η κυκλική οικονομία αποτελεί μια σημαντική ευκαιρία για τον τομέα των πλαστικών. Στοιχεία του Κοινού Κέντρου Ερευνών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δείχνουν ότι οι κυκλικές λύσεις μπορούν να μειώσουν τις εκπομπές του τομέα που σχετίζονται με το κλίμα κατά 45% και να βελτιώσουν το εμπορικό ισοζύγιο του τομέα κατά 18 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως έως το 2050.

Ο τομέας της ανακύκλωσης πλαστικών αντιμετωπίζει αυξανόμενες πιέσεις: κατακερματισμένες αγορές ανακυκλωμένων υλικών, υψηλό κόστος ενέργειας, ασταθείς τιμές των παρθένων πλαστικών και αθέμιτος ανταγωνισμός από τρίτες χώρες. Οι προκλήσεις αυτές έχουν ήδη αρχίσει να επιβαρύνουν τους ανακυκλωτές της ΕΕ, με μείωση της χρήσης της παραγωγικής ικανότητας και οικονομικές απώλειες, γεγονός που απειλεί τους στόχους της ΕΕ για την κυκλική οικονομία και τη βιομηχανική ανταγωνιστικότητα.

Υπερνίκηση του κατακερματισμού της αγοράς

Η απουσία εναρμονισμένων και προβλέψιμων κανόνων σε επίπεδο ΕΕ για την ελεύθερη κυκλοφορία των ανακυκλωμένων πλαστικών έχει οδηγήσει σε κατακερματισμό της αγοράς. Τα μέτρα που παρουσίασε η Επιτροπή θα συμβάλουν στη δημιουργία μιας πιο ενοποιημένης αγοράς πλαστικών.

Στο πλαίσιο του νέου πακέτου μέτρων, η Επιτροπή παρουσίασε μια εκτελεστική πράξη για τη θέσπιση κριτηρίων σε επίπεδο ΕΕ σχετικά με το τέλος του κύκλου ζωής των πλαστικών υλικών στο πλαίσιο της οδηγίας-πλαισίου για τα απόβλητα. Η θέσπιση προτύπων σε επίπεδο ΕΕ σχετικά με το πότε τα ανακυκλωμένα υλικά θεωρούνται εκ νέου υλικά προς επαναχρησιμοποίηση αποτελεί βασικό βήμα για τη δημιουργία μιας ενιαίας αγοράς ανακυκλωμένων πλαστικών, την απλούστευση των διοικητικών διαδικασιών για τις επιχειρήσεις ανακύκλωσης, ιδίως τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, και τη διασφάλιση σταθερής προσφοράς ανακυκλωμένων υλικών υψηλής ποιότητας σε ολόκληρη την Ευρώπη. Πριν από την τελική έγκρισή του, το σχέδιο πράξης τίθεται σε δημόσια διαβούλευση έως τις 26 Ιανουαρίου 2026.

Η Επιτροπή έθεσε, επίσης, προς ψήφιση από τα κράτη μέλη μια εκτελεστική πράξη σχετικά με το ανακυκλωμένο περιεχόμενο των πλαστικών μπουκαλιών PET μίας χρήσης για ποτά, στο πλαίσιο της οδηγίας για τα πλαστικά μίας χρήσης. Οι κανόνες αυτοί θα μπορούσαν να δημιουργήσουν νέες ευκαιρίες για τις επιχειρήσεις χημικής ανακύκλωσης πλαστικών, διασφαλίζοντας ότι τα χημικά ανακυκλωμένα πλαστικά συμβάλλουν στην επίτευξη των στόχων ανακύκλωσης της ΕΕ, υπό ορισμένες προϋποθέσεις και συμπληρωματικά προς τα μηχανικά ανακυκλωμένα πλαστικά. Ένα σαφέστερο κανονιστικό πλαίσιο αναμένεται επίσης να βελτιώσει τη νομική ασφάλεια, συμβάλλοντας στην απελευθέρωση επενδύσεων στη χημική ανακύκλωση σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Η Επιτροπή σχεδιάζει επίσης να επαναπροωθήσει και να ενισχύσει τη Συμμαχία για την Κυκλική Οικονομία των Πλαστικών (Circular Plastics Alliance), ενισχύοντάς την ως μια δομημένη και χωρίς αποκλεισμούς πλατφόρμα συνεργασίας σε ολόκληρη την αλυσίδα αξίας των πλαστικών, όπου οι ενδιαφερόμενοι φορείς του κλάδου, τα κράτη μέλη και η Επιτροπή μπορούν να προσδιορίσουν από κοινού κοινές προτεραιότητες και να αντιμετωπίσουν βασικές προκλήσεις που επηρεάζουν την ανταγωνιστικότητα και την κυκλικότητα του ευρωπαϊκού κλάδου των πλαστικών.

Διασφάλιση του δίκαιου ανταγωνισμού

Προκειμένου να διασφαλιστεί ο δίκαιος ανταγωνισμός μεταξύ των πλαστικών που παράγονται στην ΕΕ και των εισαγόμενων πλαστικών, η Επιτροπή δημιουργεί ξεχωριστούς τελωνειακούς κωδικούς για τα παρθένα και τα ανακυκλωμένα πλαστικά. Αυτό θα συμβάλει στην επιβολή των κανόνων της ΕΕ σχετικά με τα εισαγόμενα πλαστικά από τις τελωνειακές αρχές και τις εθνικές αρχές εποπτείας της αγοράς.

Η Επιτροπή ανακοίνωσε επίσης την παρακολούθηση των αγορών της ΕΕ και των παγκόσμιων αγορών για τα παρθένα και ανακυκλωμένα πλαστικά, η οποία θα αποτελέσει τη βάση για την λήψη ενδεχόμενων εμπορικών μέτρων με σκοπό τη διασφάλιση του δίκαιου ανταγωνισμού μεταξύ των πλαστικών που παράγονται στην ΕΕ και των εισαγόμενων πλαστικών. Η Επιτροπή θα προβεί σε απολογισμό των μέτρων αυτών κατά τη διάρκεια του 2026.

Ενθάρρυνση των επενδύσεων και της καινοτομίας

Η Επιτροπή θα ενισχύσει τη στήριξη των έργων κυκλικής οικονομίας, αξιοποιώντας τη συνεργασία με τις εθνικές τράπεζες και την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων. Θα στηρίξει τους διαπεριφερειακούς κόμβους κυκλικής οικονομίας με τη δημιουργία ενός πιλοτικού εργαλείου συντονισμού της ανταγωνιστικότητας (CCT). Οι κόμβοι θα ενθαρρύνουν την έξυπνη εξειδίκευση και τη διασυνοριακή συνεργασία με στόχο την ενίσχυση της ανακύκλωσης και των πρακτικών κυκλικής οικονομίας.

Αξιολόγηση του αντίκτυπου της Οδηγίας για τα πλαστικά μίας χρήσης

Η Επιτροπή ξεκίνησε δημόσια διαβούλευση και πρόσκληση για την υποβολή στοιχείων με σκοπό την αξιολόγηση της Οδηγίας για τα πλαστικά μίας χρήσης (Single-Use Plastics Directive). Πρόκειται για το πρώτο βήμα στην εξέταση του βαθμού στον οποίο η οδηγία έχει μειώσει τον αντίκτυπο ορισμένων πλαστικών προϊόντων στο θαλάσσιο περιβάλλον και στην ανθρώπινη υγεία, προωθώντας παράλληλα μια κυκλική, καινοτόμο και βιώσιμη οικονομία. Η διαβούλευση και η πρόσκληση για την υποβολή στοιχείων είναι ανοικτές σε όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη έως τις 17 Μαρτίου 2026.