Ευθύνη των Δήμων για την επισκευή πεζοδρομίων: Καταδίκη Αντιδημάρχου Τεχνικών Υπηρεσιών για σωματική βλάβη (ΑΠ 532/2024)

Με πρόσφατη απόφασή του ο Άρειος Πάγος ερμήνευσε την ευθύνη των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης για την επισκευή πεζοδρομίων, επισημαίνοντας ότι οι ιδιοκτήτες των παρόδιων ακινήτων ευθύνονται για την καταβολή της δαπάνης επισκευής των πεζοδρομίων, όχι για την εκτέλεση του έργου (ΑΠ 532/2024).

Συγκεκριμένα, το ανώτατο δικαστήριο έκρινε ότι ορθώς ο αναιρεσείων κηρύχθηκε ένοχος για την πράξη της σωματικής βλάβης από υπόχρεο δια παραλείψεως, καθώς, υπό την ιδιότητά του ως Αντιδήμαρχος Τεχνικών Υπηρεσιών του επίδικου Δήμου, δεν έλαβε, ως όφειλε και μπορούσε, τα κατάλληλα μέτρα για τη συντήρηση, επισκευή και αντικατάσταση των φθαρμένων πλακών του πεζοδρομίου, όπου, λόγω της παράλειψης της οφειλόμενης αυτής ενέργειας για τη λήψη των κατάλληλων μέτρων για την ασφάλεια και την προστασία των πεζών (χρηστών του πεζοδρομίου), η παθούσα σκόνταψε και τραυματίσθηκε.

Σύμφωνα με το σκεπτικό του δικαστηρίου, με τις διατάξεις του Κώδικα Δήμων και Κοινοτήτων θεσπίζεται αποκλειστική αρμοδιότητα των Δήμων για τη διοίκηση των τοπικών υποθέσεων, ενώ με τις διατάξεις του Κτιριοδομικού Κανονισμού ορίζεται ότι υπόχρεοι για την επισκευή και συντήρηση των πεζοδρομίων και των τεχνικών έργων που τα αποτελούν (κράσπεδα, ρείθρα, υπόστρωμα και επίστρωση ή επικάλυψη) είναι οι ιδιοκτήτες των παρόδιων ακινήτων, μπροστά στα οποία βρίσκονται. Περαιτέρω, όμως, ορίζεται ότι η επισκευή των πεζοδρομίων, γίνεται από τον οικείο Ο.Τ.Α. σε βάρος και για λογαριασμό είτε των ιδιοκτητών των παρόδιων ακινήτων είτε φορέων εκτέλεσης έργων, εφόσον αυτά δεν έχουν κατασκευαστεί ή επισκευαστεί.

Την υποχρέωση αυτή έχουν οι Δήμοι, κατ' εφαρμογή των αρχών της χρηστής διοίκησης, και υποχρεούνται, στο πλαίσιο των καθηκόντων τους, να επιβλέπουν και να ελέγχουν την καταλληλότητα των πεζοδρομίων και να λαμβάνουν τα κατάλληλα μέτρα για τη συντήρηση και επιδιόρθωση αυτών, προκειμένου να διεξάγεται ομαλά η κυκλοφορία επί του πεζοδρομίου, αλλά και να προστατεύεται η σωματική ακεραιότητα των χρησιμοποιούντων αυτό (αναπήρων, παιδιών, ηλικιωμένων κ.λπ.).

Το δικαστήριο επεσήμανε ότι το γεγονός ότι υπόχρεοι για την επισκευή και συντήρηση των πεζοδρομίων είναι οι παρόδιοι ιδιοκτήτες δεν αναιρεί την παραπάνω υποχρέωση των δημοτικών οργάνων (της επίβλεψης και του ελέγχου της κατάστασης των πεζοδρομίων και της λήψης των κατάλληλων μέτρων για τη συντήρηση και επιδιόρθωση αυτών), ούτε μεταθέτει την υποχρέωση αυτή σε ιδιώτες ή σε άλλα όργανα, γιατί η υποχρέωση αυτή περιλαμβάνεται στα θέματα που ανάγονται στη διοίκηση των τοπικών υποθέσεων και αφορά την ομαλή κυκλοφορία των πεζών σε κοινόχρηστους χώρους και την προστασία της σωματικής ακεραιότητας των πολιτών που κάνουν χρήση των πεζοδρομίων, ενώ οι σχετικές διατάξεις προβλέπουν τη δυνατότητα επισκευής των πεζοδρομίων από τα δημοτικά όργανα και τον καταλογισμό της σχετικής δαπάνης σε βάρος των υπόχρεων παρόδιων ιδιοκτητών.

Έτσι, θεσπίζεται αποκλειστική και αυτοτελής ευθύνη των ΟΤΑ για τη διασφάλιση της ασφαλούς χρήσης των πεζοδρομίων από τους ιδιώτες, η οποία δεν αναιρείται από τις διατάξεις του Κτιριοδομικού Κανονισμού, αφού αυτές ερμηνευόμενες υπό το πρίσμα της, κατά τα ως άνω, διοικητικής υποχρέωσης επιμέλειας των ΟΤΑ και του κοινόχρηστου χαρακτήρα των πεζοδρομίων, εγκαθιδρύουν ευθύνη των ιδιοκτητών των παρόδιων ακινήτων μόνο για την καταβολή της δαπάνης αποκατάστασης επισκευής ή ανακατασκευής των πεζοδρομίων που βρίσκονται μπροστά από το ακίνητό τους, με την οποία και μόνο βαρύνονται οι εν λόγω ιδιοκτήτες και η οποία καταλογίζεται από τον οικείο ΟΤΑ μετά την εκτέλεση του σχετικού έργου κατασκευής, επισκευής ή συντήρησης.

Απόσπασμα απόφασης

Περαιτέρω, προσδιορίζεται η παράλειψη του αναιρεσείοντος κατηγορουμένου, ως Αντιδημάρχου Τεχνικών Υπηρεσιών του Δήμου ..., των οποίων είχε την εποπτεία και ευθύνη, να μεριμνήσει για τη λήψη των απαιτούμενων κατάλληλων μέτρων προς επισκευή και αντικατάσταση των φθαρμένων πλακών του πεζοδρομίου της οδού Παύλου Μελά στην Αριδαία, οι οποίες ήταν αποκολλημένες και υπερυψωμένες και εμπόδιζαν την ασφαλή διέλευση των πεζών, δημιουργώντας κίνδυνο ατυχήματος, ή για τη λήψη μέτρων προειδοποίησης του κινδύνου ασφαλούς διέλευσης των πεζών χρηστών του πεζοδρομίου, όπως τοποθέτηση ειδικής σήμανσης. Ακόμη, εκτός της παραλείψεως αυτής του αναιρεσείοντος, προσδιορίζονται στην προσβαλλόμενη απόφαση η μορφή της υπαιτιότητάς του, που περιγράφεται ως μη συνειδητή αμέλεια (μη πρόβλεψη του αξιοποίνου), καθώς και η, κατά τον κρίσιμο χρόνο επέλευσης του ατυχήματος, ιδιαίτερη νομική υποχρέωσή του προς ενέργεια για την αποτροπή του ως άνω αποτελέσματος, που απέρρεε από την ιδιότητά του ως Αντιδημάρχου Τεχνικών Υπηρεσιών του Δήμου ..., αφού, κατά τις ρητές παραδοχές της προσβαλλομένης, μεταξύ των αρμοδιοτήτων που του μεταβιβάστηκαν ήταν και η κατασκευή και συντήρηση των πεζοδρομίων του εν λόγω Δήμου. Τέλος, διαλαμβάνεται ο αντικειμενικός αιτιώδης σύνδεσμος μεταξύ της προπεριγραφόμενης αμελούς συμπεριφοράς του και του επελθόντος αξιόποινου αποτελέσματος, αφού σαφώς δέχεται η προσβαλλόμενη απόφαση, ότι η σωματική βλάβη της παθούσας οφείλεται στην ως άνω παράλειψη του αναιρεσείοντος κατηγορουμένου να λάβει, ως όφειλε και μπορούσε, τα απαιτούμενα κατάλληλα μέτρα για τη συντήρηση, επισκευή και αντικατάσταση των φθαρμένων πλακών του συγκεκριμένου πεζοδρομίου, που ήταν αποκολλημένες και υπερυψωμένες, η οποία (παράλειψη) και αποτέλεσε την αποκλειστική αιτία του αποτελέσματος. Οι ειδικότερες αντίθετες αιτιάσεις του αναιρεσείοντος είναι αβάσιμες, καθόσον: α) Παρατίθενται με πληρότητα τα πραγματικά περιστατικά, από τα οποία προσδιορίζεται η, κατά τα ανωτέρω και κατά τον κρίσιμο χρόνο, ιδιαίτερη νομική υποχρέωσή του, απορρέουσα από τις σχετικές αρμοδιότητες που του μεταβιβάστηκαν, συνδεόμενες με έννομη σχέση ως εκ της προμνημονευόμενης ιδιότητάς του ως Αντιδημάρχου Τεχνικών Υπηρεσιών του Δήμου ..., η ιδιότητα δε αυτή του κατηγορουμένου και ήδη αναιρεσείοντος, σαφώς κρίθηκε ανελέγκτως ότι συνδέεται με την τήρηση των ανωτέρω υποχρεώσεών του, τις οποίες παραβίασε. β) Κατά τις παραδοχές της προσβαλλόμενης απόφασης, ο αναιρεσείων κατηγορούμενος, ως όργανο του Δήμου ... υπό την ανωτέρω ιδιότητά του ως Αντιδήμαρχος Τεχνικών Υπηρεσιών του Δήμου, υποχρεούνταν, σύμφωνα και με τα εκτιθέμενα στη μείζονα σκέψη, εφόσον οι παρόδιοι ιδιοκτήτες παρέλειψαν την επισκευή ή συντήρηση του συγκεκριμένου πεζοδρομίου, να επιμεληθεί για τη διενέργεια των σχετικών εργασιών συντήρησης και επισκευής αυτού, ανεξαρτήτως των αιτιών που δημιούργησαν την εστία κινδύνου, και να καταλογίσει την οικεία δαπάνη σε βάρος των οικονομικώς υπόχρεων παρόδιων ιδιοκτητών, σύμφωνα με το ως άνω άρθρο 367 του, κυρωθέντος με το π.δ. από 14/27.7.1999, Κώδικα Βασικής Πολεοδομικής Νομοθεσίας, το οποίο, όπως σαφώς προκύπτει από τις προπαρατεθείσες παραδοχές της προσβαλλόμενης απόφασης, δεν κρίθηκε με αυτήν ότι συγκρούεται με το άρθρο 75 του ΚΔΚ (ν. 3463/2006), αλλ' αντιθέτως, ότι θεσπίζεται με τις μη ποινικές αυτές διατάξεις διαφορετική, αυτοτελής, ευθύνη του ίδιου ως δημοτικού οργάνου του Δήμου ... για την εξασφάλιση της ασφαλούς χρήσης των πεζοδρομίων από τους πεζούς, η οποία ουδόλως αναιρείται από τις άνω διατάξεις του Κτιριοδομικού Κανονισμού, που εγκαθιδρύουν ευθύνη των ιδιοκτητών των παρόδιων ακινήτων μόνο για την καταβολή της δαπάνης αποκατάστασης, επισκευής των, προ των ακινήτων τους, πεζοδρομίων. Άλλωστε, κατά τις παραδοχές του Δικαστηρίου, μεταξύ των αρμοδιοτήτων που μεταβιβάστηκαν στον αναιρεσείοντα ήταν και η συντήρηση-επισκευή των πεζοδρομίων του Δήμου, η δε παθούσα δεν έπεσε στο πεζοδρόμιο που βρισκόταν μπροστά από την πατρική της οικία. Ενόψει τούτων, οι υποστηρίζοντες τα αντίθετα λόγοι της αιτήσεως αναιρέσεως από το άρθρο 510 παρ. 1 στοιχ. Δ' και Ε' του ΚΠΔ, με τους οποίους ο αναιρεσείων πλήττει την προσβαλλόμενη απόφαση για έλλειψη ειδικής και εμπεριστατωμένης αιτιολογίας ως προς την περί ενοχής κρίση του Δικαστηρίου της ουσίας και για εσφαλμένη ερμηνεία και εφαρμογή της εφαρμοσθείσας ουσιαστικής ποινικής διατάξεως του άρθρου 15 νέου ΠΚ, καθώς και της μη ποινικής ουσιαστικής διάταξης του άρθρου 367 π.δ.14/1999, είναι αβάσιμοι.

Δείτε αναλυτικά την απόφαση στο areiospagos.gr.