Κανονισμός Δουβλίνο III: Μεταβίβαση της ευθύνης για την εξέταση αίτησης ασύλου (ΔΕΕ C-458/24)

Δημοσιεύθηκε η απόφαση του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην υπόθεση Daraa (C-458/24). Στην εν λόγω υπόθεση, το ΔΕΕ έκρινε ότι, σε περίπτωση άρνησης ενός κράτους μέλους να αναδεχθεί αιτούντες άσυλο για τους οποίους είναι υπεύθυνο, το κράτος μέλος που υπέβαλε το αίτημα μπορεί, εντέλει, να υποχρεωθεί να εξετάσει την αίτηση ασύλου, διασφαλίζοντας, έτσι, την πραγματική πρόσβαση του ενδιαφερομένου στη διαδικασία ασύλου.

Στην περίπτωση αυτή, η Επιτροπή ή οποιοδήποτε άλλο κράτος μέλος μπορεί να ασκήσει προσφυγή λόγω παραβάσεως κατά κράτους μέλους το οποίο παραβαίνει τον κανονισμό Δουβλίνο III.

Ιστορικό υπόθεσης

Στα τέλη του 2022, η Ιταλία γνωστοποίησε στα λοιπά κράτη μέλη ότι, προσωρινώς και πλην εξαιρέσεων, δεν δέχεται πλέον μεταφορές αιτούντων διεθνή προστασία κατʹ εφαρμογήν του κανονισμού Δουβλίνο III. Ως εκ τούτου, αρνείται να αναδεχθεί αιτούντες διεθνή προστασία για τους οποίους είναι υπεύθυνη.

Γερμανικό δικαστήριο υπέβαλε στο ΔΕΕ ερώτημα σχετικά με τις συνέπειες που μπορεί να έχει η ως άνω άρνηση στην προβλεπόμενη από τον κανονισμό Δουβλίνο III κατανομή της ευθύνης για την εξέταση των αιτήσεων διεθνούς προστασίας. Το γερμανικό δικαστήριο καλείται να αποφασίσει αν, παρά την άρνηση της Ιταλίας, η Γερμανία μπορούσε να απορρίψει αίτηση ασύλου Σύρου υπηκόου ως απαράδεκτη και να διατάξει την απομάκρυνσή του προς την Ιταλία με την αιτιολογία ότι η Ιταλία ήταν υπεύθυνη για την εξέταση της αίτησης ασύλου. Το γερμανικό δικαστήριο διερωτάται, ειδικότερα, αν η άρνηση της Ιταλίας έχει ως αποτέλεσμα η Γερμανία να καταστεί υπεύθυνη για την εξέταση της αίτησης.

Η απόφαση του ΔΕΕ

Το Δικαστήριο διαπιστώνει ότι το κράτος μέλος το οποίο έχει προσδιοριστεί ως υπεύθυνο βάσει των κριτηρίων που προβλέπονται στον κανονισμό Δουβλίνο III δεν είναι δυνατόν να απαλλαγεί με απλή μονομερή αναγγελία από τις ευθύνες που υπέχει από τον κανονισμό. Πράγματι, μια τέτοια δυνατότητα θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο την εύρυθμη λειτουργία του συστήματος Δουβλίνο III. Ως εκ τούτου, σε πρώτο στάδιο, το εν λόγω κράτος μέλος παραμένει το υπεύθυνο κράτος.

Ωστόσο, όταν το υπεύθυνο κράτος μέλος έχει αποδεχθεί το αίτημα περί αναδοχής ή εκ νέου ανάληψης του ενδιαφερόμενου προσώπου ή, όπως εν προκειμένω, τεκμαίρεται ότι το αποδέχθηκε λόγω του ότι δεν απάντησε σε αυτό, η μεταφορά πρέπει, κατ’ αρχήν, να πραγματοποιείται το αργότερο εντός προθεσμίας έξι μηνών. Όταν το ασκηθέν κατά αποφάσεως μεταφοράς ένδικο βοήθημα έχει ανασταλτικό αποτέλεσμα, όπως εν προκειμένω, η προθεσμία για την πραγματοποίηση της μεταφοράς υπολογίζεται με αφετηρία την οριστική απόφαση επί του ένδικου βοηθήματος. Ως εκ τούτου, η εκτέλεση της αποφάσεως μεταφοράς πρέπει να πραγματοποιείται το αργότερο εντός προθεσμίας έξι μηνών από την έκδοση της οριστικής αποφάσεως.

Αν η μεταφορά δεν πραγματοποιηθεί εντός της προθεσμίας των έξι μηνών, το υπεύθυνο κράτος μέλος απαλλάσσεται των υποχρεώσεών του αναδοχής ή εκ νέου ανάληψης του ενδιαφερομένου και η ευθύνη μεταβιβάζεται τότε στο κράτος μέλος που υπέβαλε το αίτημα. Η ευθύνη μεταβιβάζεται ανεξαρτήτως των λόγων για τους οποίους δεν πραγματοποιήθηκε η μεταφορά. Επομένως, μεταβιβάζεται επίσης και στην περίπτωση που η μεταφορά του ενδιαφερομένου δεν ήταν δυνατόν να ολοκληρωθεί εντός της προθεσμίας λόγω του ότι το κράτος μέλος που είχε αρχικώς προσδιοριστεί ως υπεύθυνο ανέστειλε μονομερώς τις διαδικασίες αναδοχής και εκ νέου ανάληψης.

Η κατά τα ανωτέρω αυτοδίκαιη μεταβίβαση της ευθύνης διασφαλίζει την πραγματική πρόσβαση του ενδιαφερομένου στη διαδικασία ασύλου και, ως εκ τούτου, την αποτελεσματικότητα του θεμελιώδους δικαιώματός του να ζητήσει άσυλο σε κράτος μέλος.

Προκειμένου να αντιμετωπίσουν ενδεχόμενη παράβαση του κανονισμού Δουβλίνο III από το κράτος μέλος που είχε αρχικώς προσδιοριστεί ως υπεύθυνο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και οποιοδήποτε άλλο κράτος μέλος έχουν τη δυνατότητα να ασκήσουν προσφυγή λόγω παραβάσεως ενώπιον του Δικαστηρίου κατά του εν λόγω κράτους μέλους.

Το πλήρες κείμενο της απόφασης είναι διαθέσιμο στην ιστοσελίδα curia.europa.eu.