Καταβολή αποζημίωσης από απαλλοτρίωση σε περίπτωση αμφιβολίας ως προς το πρόσωπο του αληθινού δικαιούχου (ΓνωμΝΣΚ 98/2025)

Το ερώτημα σε ποιον μπορεί το Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων να αποδώσει με ασφάλεια την κατατεθείσα σε αυτό αποζημίωση από απαλλοτρίωση, δεδομένου ότι ο αναγνωρισθείς δικαιούχος της αποζημίωσης είναι διαφορετικό πρόσωπο από τον αναγνωρισθέντα κύριο της απαλλοτριούμενης έκτασης, απάντησε με γνωμοδότησή του το Νομικό Συμβούλιο του Κράτους (ΓνωμΝΣΚ 98/2025).

Σύμφωνα με το σκεπτικό του ΝΣΚ, η απόφαση για την αναγνώριση των δικαιούχων της αποζημίωσης από απαλλοτρίωση, η οποία αποφαίνεται αμετάκλητα, με βάση τα αποδεικτικά στοιχεία που υπάρχουν στη διάθεση του δικαστηρίου, αποτελεί δεδικασμένο, έναντι πάντων, για το ποιος είναι δικαιούχος για την είσπραξη της αποζημίωσης και, επιπροσθέτως, για το εμβαδόν των απαλλοτριούμενων ακινήτων και τον όγκο των επ’ αυτών κτισμάτων είτε μετείχαν στη δίκη της αναγνώρισης και δεν διεκδίκησαν την αποζημίωση, είτε δεν μετείχαν σε αυτή, ανεξάρτητα της κλήτευσης τους ή μη. Η άποψη αυτή εκφράζει την ανάγκη εκπλήρωσης του κύριου σκοπού της δίκης περί αναγνώρισης δικαιούχων, που είναι η δέσμευση του Ταμείου Παρακαταθηκών και Δανείων για την καταβολή της αποζημίωσης στον αναγνωρισθέντα δικαιούχο, ανεξάρτητα εάν ο αναγνωρισθείς δικαστικά δικαιούχος είναι και ο πραγματικός δικαιούχος της αποζημίωσης, στοχεύοντας στην άμεση συντέλεση της απαλλοτρίωσης, με την ταχεία αποκατάσταση της ζημίας που υπέστη ο στερηθείς την ιδιοκτησία του, που ολοκληρώνεται με την ανάληψη της αποζημίωσης.

Με την καταβολή της αποζημίωσης στον δικαιούχο που αναγνωρίστηκε δικαστικά, το Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων απαλλάσσεται από κάθε υποχρέωση και ευθύνη απέναντι σε οποιονδήποτε τρίτο διεκδικητή ή δικαιούχο. Ευθύνη απέναντι σε αυτούς έχει εκείνος που εισέπραξε την αποζημίωση.

Το ΝΣΚ επεσήμανε ότι το απορρέον δεδικασμένο δεν υποδηλώνει ότι ο αληθής δικαιούχος, ο οποίος για οποιοδήποτε λόγο δεν αναγνωρίσθηκε δικαιούχος της αποζημίωσης, απώλεσε κάθε δικαίωμα, αλλά ότι με την οριστική και αμετάκλητη επίλυση του ζητήματος ως προς το πρόσωπο του αναγνωρισθέντος δικαιούχου έναντι του υπόχρεου ή του Ταμείου Παρακαταθηκών και Δανείων, δύναται να λάβει χώρα με ασφάλεια η απόσβεση της εκ της απαλλοτρίωσης ενοχής αυτών προς τον αναγνωρισθέντα δικαιούχο.

Εν προκειμένω, το ΝΣΚ διαπίστωσε ότι, στο πλαίσιο της δίκης για τον προσωρινό καθορισμό της αποζημίωσης των απαλλοτριούμενων εκτάσεων, η αιτούσα Ε.Ο. υπέβαλε αίτηση να αναγνωριστεί δικαιούχος της αποζημίωσης, η οποία απορρίφθηκε από το δικαστήριο. Στη συνέχεια, όμως, εκδόθηκε απόφαση του Μονομελούς Εφετείου, κατά την τακτική διαδικασία, με την οποία αναγνωρίστηκε η Ε.Ο. συγκυρία της επίδικης έκτασης.

Κατά την κρίση του ΝΣΚ, λοιπόν, ανακύπτει εύλογη αμφιβολία ως προς το πρόσωπο του αληθινού δικαιούχου είσπραξης της αποζημίωσης από την εν λόγω απαλλοτρίωση, συνεπεία της μη εισέτι υποβολής αίτησης εκ μέρους του αναγνωρισθέντος ως δικαιούχου Δήμου για την απόδοση αυτής, ύστερα και από την κατά τα ανωτέρω έκδοση απόφασης του Εφετείου περί του κυρίου της απαλλοτριωθείσας έκτασης.

Συνεπώς, και με σκοπό τη διασφάλιση της νομιμότητας των συναλλαγών του Ταμείου Παρακαταθηκών και Δανείων, που αποτελεί αυτόνομο χρηματοπιστωτικό οργανισμό εξυπηρέτησης του δημοσίου και κοινωνικού συμφέροντος, η απόδοση αυτής από το ΤΠΔ μπορεί να γίνει με ασφάλεια, ενόψει και του υψηλού οικονομικού αντικειμένου της:

α) είτε μετά από νέα τελεσίδικη δικαστική κρίση, αναφορικά με τον πραγματικό δικαιούχο είσπραξης της εν λόγω αποζημίωσης, κατ ́ άρθρο 8 παρ. 3 ν. 2882/2001 και υπό τον αυτονόητο όρο της, εκ μέρους του αναγνωρισθησόμενου δικαιούχου, προηγούμενης προσκόμισης όλων των αναγκαίων δικαιολογητικών και της εκ μέρους του ΤΠΔ επαλήθευσης της συνδρομής των νομίμων προϋποθέσεων για την απόδοση της αποζημίωσης,

β) είτε στην Ε.Ο. μετά από σαφή και ρητή παραίτηση του Δήμου από το δικαίωμα είσπραξης της ως άνω αποζημίωσης.

Δείτε αναλυτικά τη γνωμοδότηση στο nsk.gr.