Οικιστικό κεκτημένο: Απόρριψη αίτησης ακύρωσης Δήμου κατά τροποποίησης Γενικού Πολεοδομικού Σχεδίου (ΣτΕ 585/2025)

Απορρίφθηκε από το Συμβούλιο της Επικρατείας αίτηση ακύρωσης Δήμου κατά υπουργικής απόφασης περί τροποποίησης Γενικού Πολεοδομικού Σχεδίου (ΣτΕ 585/2025).

Σύμφωνα με τους ισχυρισμούς του Δήμου, με την προσβαλλόμενη ρύθμιση επέρχεται υποβάθμιση του φυσικού περιβάλλοντος, λόγω της σχεδιαζόμενης ένταξης στη ζώνη β’ κατοικίας της ένδικης περιοχής, αόριστου αριθμού εκτάσεων, σε βάρος του εξωαστικού-περιαστικού χώρου και των οικείων προστατευόμενων περιοχών, χωρίς μάλιστα να έχει προηγηθεί ειδική μελέτη του χαρακτήρα και των σκοπών προστασίας της περιοχής.

Κατά το σκεπτικό του δικαστηρίου, το Γενικό Πολεοδομικό Σχέδιο (ΓΠΣ) αποτελεί τη γενική πρόταση πολεοδομικής οργάνωσης είτε των ήδη πολεοδομημένων είτε των προς πολεοδόμηση περιοχών, η οποία διατυπώνεται ύστερα από αξιολόγηση των οικιστικών αναγκών και των επιπτώσεων της πολεοδομικής ρύθμισης στο φυσικό και πολιτιστικό περιβάλλον και στους γενικότερους αναπτυξιακούς στόχους της περιοχής που καταλαμβάνει. Το ΓΠΣ περιέχει, καταρχήν, γενικούς ορισμούς και κατευθύνσεις, που συνιστούν στρατηγικό σχεδιασμό με μακροπρόθεσμες εκτιμήσεις και ρυθμίσεις.

Κατ’ εξαίρεση, επιτρέπεται να θεσπίζονται με το ΓΠΣ και ειδικότερες πολεοδομικές ρυθμίσεις, οι οποίες συνιστούν βασικές επιλογές και αναγκαία στοιχεία της εισαγόμενης με το σχέδιο προτάσεως πολεοδομικής οργάνωσης, αναπόσπαστα συνδεδεμένα με αυτήν. Στην περίπτωση αυτή, η θέσπιση των εν λόγω ρυθμίσεων πρέπει να τεκμηριώνεται με ειδική αιτιολογία. Εξάλλου, η έγκριση του ΓΠΣ καθώς και οι τυχόν τροποποιήσεις του πρέπει να συνοδεύονται από ειδική μελέτη, από την οποία να προκύπτει η αξιολόγηση όλων των κατά νόμο στοιχείων, μεταξύ των οποίων και η επίδραση της προτεινόμενης νέας πολεοδομικής οργάνωσης στο περιβάλλον, ενόψει δε της μελέτης αυτής πρέπει να διατυπώνονται και οι κατά νόμον απαιτούμενες γνωμοδοτήσεις.

Περαιτέρω, βασικό στοιχείο του ΓΠΣ είναι και ο καθορισμός χρήσεων γης στην περιοχή που καλύπτει, ρύθμιση από την οποία εξαρτάται κατά μεγάλο ποσοστό η πολεοδομική οργάνωση και εξέλιξη της περιοχής που αφορά. Οι καθοριζόμενες χρήσεις γης, εφόσον δεν χρειάζονται περαιτέρω εξειδίκευση, είναι αμέσως εφαρμοστέες από την έναρξη ισχύος του ΓΠΣ, αν δεν ορίζεται άλλως, δεσμεύουν δε και την επακολουθούσα πολεοδομική μελέτη.

Επίσης, κατά την έγκριση και την τροποποίηση του ΓΠΣ, πρέπει να τηρείται ο θεμελιώδης κανόνας της βελτίωσης του υπάρχοντος φυσικού και οικιστικού περιβάλλοντος, η διαφύλαξη και προαγωγή του οποίου αποτελεί έναν εκ των πρωταρχικών στόχων του οικείου σχεδιασμού. Επομένως, κάθε τροποποίηση εγκεκριμένου ΓΠΣ πρέπει να αποβλέπει στην ενίσχυση της προστασίας του φυσικού και του ανθρωπογενούς περιβάλλοντος και στη βελτίωση των όρων διαβίωσης των κατοίκων της καλυπτόμενης περιοχής. Περαιτέρω, ο καθορισμός των χρήσεων γης πρέπει να γίνεται κατά τρόπο ορθολογικό, σύμφωνα με πολεοδομικά κριτήρια και χάριν του δημοσίου συμφέροντος.

Εν προκειμένω, το δικαστήριο διαπίστωσε πως με το προσβαλλόμενο ΓΠΣ καθορίζονται, στο στάδιο του πολεοδομικού σχεδιασμού που προηγείται της πολεοδομικής μελέτης, οι όροι και οι προϋποθέσεις για την ενδεχόμενη ένταξη του ένδικου ακινήτου στο σχέδιο, κατόπιν στάθμισης των προστατευόμενων έννομων αγαθών. Δεν οριοθετούνται πολεοδομικές ενότητες, ώστε να δύναται να θεωρηθεί ότι εντάσσονται ή απεντάσσονται συγκεκριμένες ιδιοκτησίες, ούτε αποσπώνται ιδιοκτησίες από προστατευόμενες περιοχές προς οικιστική αξιοποίηση. Συνεπώς, το προσβαλλόμενο ΓΠΣ τελεί εντός των ορίων της εξουσιοδότησης που παρέχεται με το άρθρο 2 του ν. 1337/1983 και τα άρθρα 1 και 4 του ν. 2508/1997 για την εκπόνηση γενικών πολεοδομικών σχεδίων.

Κρίθηκε, επίσης, πως εφόσον η προσβαλλόμενη, επιμέρους - σε σχέση με τη συνολική κλίμακα κατάρτισης του ΓΠΣ - ρύθμιση, επιλύει, βάσει μελέτης, μια μακροχρόνια πολεοδομική εκκρεμότητα με βάση ένα σαφές πολεοδομικό κριτήριο και λαμβάνει υπόψη τις ισχύουσες χρήσεις γης, η ρύθμιση τίθεται νομίμως από την άποψη της διατήρησης του φυσικού και οικιστικού περιβάλλοντος και δεν καθιστά πλημμελές το προσβαλλόμενο ΓΠΣ.

Απόσπασμα απόφασης

Επειδή, όπως προκύπτει από τα προαναφερόμενα στοιχεία, η β προσβαλλόμενη ρύθμιση αφορά και στο . ακίνητο του παρεμβαίνοντος, το οποίο, κατά το μεγαλύτερο μέρος του, εντάσσεται σε περιοχή β’ κατοικίας, όπως τα όρια της περιοχής αυτής καθορίστηκαν με το από 20.8.1985 π.δ. (Δ΄ 456) και τροποποιήθηκαν με το από 27.6.1988 π.δ. Ειδικώς το εν λόγω ακίνητο εντάχθηκε σε σχέδιο, το πρώτον, με το από 2.9.2009 π.δ. (ΑΑΠΘ ….) περί εγκρίσεως της πολεοδομικής μελέτης της περιοχής ….του Δήμου …. Όμως, κατά την εκδίκαση αιτήσεως ακυρώσεως του Σ.Δ. κατά της σχετικής ρύθμισης του από 2.9.2009 π.δ., το Συμβούλιο της Επικρατείας διαπίστωσε ότι μικρό τμήμα της ζώνης β΄ κατοικίας του από 20.8.1985 π.δ., στο οποίο περιλαμβάνεται το ακίνητο του παρεμβαίνοντος, τέμνεται μεν από την περιοχή Β3-Αττικό Πάρκο της ΖΟΕ Ν. Αττικής του από 20.2.2003 π.δ. (Δ΄ 199) περί καθορισμού χρήσεων γης, όρων και περιορισμών δόμησης στη ΖΟΕ Ν. Αττικής, αλλά εντάσσεται παρά ταύτα στο σχέδιο χωρίς ειδική αιτιολογία. Ενόψει των ανωτέρω διαπιστώσεων, το Συμβούλιο της Επικρατείας, με την 3087/2014 απόφασή του, ακύρωσε την ένταξη στο σχέδιο του εν λόγω ακινήτου όπως επιχειρήθηκε με το από 2.9.2009 π.δ. Στο πλαίσιο της διαδικασίας συμμόρφωσης προς τα ως άνω κριθέντα, η Διοίκηση, με την προσβαλλόμενη διάταξη του αναθεωρημένου ΓΠΣ του Δήμου ….., απηύθυνε κατεύθυνση προς τα αρμόδια πολεοδομικά όργανα για τη σύνταξη της εν λόγω πολεοδομικής μελέτης. Δυνάμει της προσβαλλόμενης αυτής διάταξης, η πολεοδομική μελέτη οφείλει να προβεί, βάσει ειδικότερης αιτιολογίας, είτε στην ένταξη στο σχέδιο του ακινήτου του παρεμβαίνοντος - εφόσον η δυνατότητα για την ένταξη αυτή υφίσταται ήδη δυνάμει των π.δ. περί καθορισμού των ορίων περιοχών β΄ κατοικίας εντός της ΖΟΕ Ν. Αττικής (π.δ. από 20.8.1985 και από 27.6.1988) - είτε στην απένταξή του από το σχέδιο σύμφωνα με τα όρια της ζώνης Β3 του Αττικού Πάρκου που αποτυπώνονται στο από 20.2.2003 π.δ. για τις χρήσεις γης στη ΖΟΕ Ν. Αττικής. Εξάλλου, με την 3087/2014 απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας (σκ. 16), αναγνωρίστηκε η δυνατότητα ακόμη και να μεταβληθούν τα όρια της ΖΟΕ με βάση τον νεότερο πολεοδομικό σχεδιασμό, και τούτο κατόπιν συνεκτιμήσεως των μέχρι τότε εκφρασθεισών απόψεων της Διοίκησης (ΟΡΣΑ 2011, Δ/νση Πολεοδομικού Σχεδιασμού του ΥΠΕΚΑ 2010, ΚΣΧΟΠ 2005). Ενόψει δε της προσβαλλόμενης ρητής διάταξης του αναθεωρημένου ΓΠΣ περί επιλογής του ευμενέστερου καθεστώτος υπό τις αναφερόμενες σε αυτήν προϋποθέσεις, η απαιτούμενη ειδική αιτιολογία, η οποία πρέπει να παρασχεθεί, κατά τα προαναφερόμενα, στο επόμενο στάδιο εκπόνησης της οικείας πολεοδομικής μελέτης, πρέπει να αναφέρεται ειδικώς στη συνδρομή των προϋποθέσεων αυτών. Η εν λόγω υποχρέωση, η οποία απορρέει ευθέως από την 3087/2014 απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας με την οποία ακυρώθηκε η πρώτη ένταξη στο σχέδιο του ακινήτου του παρεμβαίνοντος για λόγους ελλιπούς αιτιολογίας ως προς τα ανωτέρω ζητήματα, υποδείχθηκε στη Διοίκηση και από το Τριμελές Συμβούλιο Συμμόρφωσης προς τις δικαστικές αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας (βλ. τα 9, 17/2018 και 3/2020 πρακτικά καθώς και τις 44/2018, 97/2020 αποφάσεις του Τριμελούς Συμβουλίου Συμμόρφωσης προς τις δικαστικές αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας). Κατ’ ακολουθίαν των ανωτέρω, το προσβαλλόμενο ΓΠΣ, με το οποίο καθορίζονται στο στάδιο του πολεοδομικού σχεδιασμού που προηγείται της πολεοδομικής μελέτης, οι όροι και οι προϋποθέσεις για την ενδεχόμενη ένταξη του ακινήτου του παρεμβαίνοντος στο σχέδιο, κατόπιν στάθμισης των προστατευόμενων έννομων αγαθών, και με το οποίο (ΓΠΣ) δεν οριοθετούνται πολεοδομικές ενότητες - ενόψει και της μεγάλης κλίμακας σχεδιασμού (1:10.000) - ώστε να δύναται να θεωρηθεί ότι εντάσσονται ή απεντάσσονται συγκεκριμένες ιδιοκτησίες, ούτε δε αποσπώνται ιδιοκτησίες από προστατευόμενες περιοχές προς οικιστική αξιοποίηση, τελεί εντός των ορίων της εξουσιοδότησης που παρέχεται με το άρθρο 2 του ν. 1337/1983 και τα άρθρα 1 και 4 του ν. 2508/1997 για την εκπόνηση γενικών πολεοδομικών σχεδίων και είναι σε συμφωνία με τα γενόμενα δεκτά ανωτέρω στη σκέψη 5 σχετικά το περιεχόμενο της εν λόγω εξουσιοδότησης. Εξάλλου, ενόψει και του σημειακού χαρακτήρα της ειδικώς προσβαλλόμενης ρύθμισης, η οποία δεν εφαρμόζει συγκεκριμένο γεωδαιτικό σύστημα αναφοράς, δεν δύναται να θεωρηθεί ότι συντελείται υπέρβαση των όρων και των ορίων που θέτει το νέο Ρυθμιστικό Σχέδιο Αθηνών-Αττικής για την προστασία του εξωαστικού χώρου και τον περιορισμό της εκτός σχεδίου δόμησης (άρθρο 12 παρ. 3 του ν. 4277/ 2014, Α΄ 165), όπως αβασίμως προβάλλεται. Εφόσον δε η προσβαλλόμενη, επιμέρους - σε σχέση με τη συνολική κλίμακα κατάρτισης του ΓΠΣ - ρύθμιση, επιλύει, βάσει μελέτης, μια μακροχρόνια πολεοδομική εκκρεμότητα με βάση ένα σαφές πολεοδομικό κριτήριο (βλ. ΣτΕ 2654/2020 σκ. 6) και λαμβάνει υπόψη τις ισχύουσες χρήσεις γης, σε συνδυασμό με την προτεραιότητα που έχει κατά νόμο η ανάγκη διατήρησης της Ζώνης προστασίας Β3 του Αττικού Άλσους και σε συμφωνία με τα ήδη κριθέντα από το Συμβούλιο της Επικρατείας, η ρύθμιση αυτή τίθεται νομίμως από την άποψη της διατήρησης του φυσικού και οικιστικού περιβάλλοντος και δεν καθιστά πλημμελές το προσβαλλόμενο ΓΠΣ, ούτε δε συνιστά καταχρηστική ούτε φωτογραφική υπέρ του παρεμβαίνοντος διάταξη, όπως αβασίμως προβάλλεται. Συνεπώς, όλοι οι περί του αντιθέτου ισχυρισμοί του αιτούντος Δήμου πρέπει να απορριφθούν.

Δείτε αναλυτικά την απόφαση στο dsanet.gr.