Πλημμέλειες κατά τον διορισμό δικαστή τακτικού δικαστηρίου δεν αρκούν για την εξαίρεσή του (ΔΕΕ C-521/21)

Στην υπόθεση Rzecznik Praw Obywatelskich σχετικά με τις προϋποθέσεις εξαίρεσης δικαστή τακτικού δικαστηρίου, το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης έκρινε ότι, σε ένα κράτος δικαίου, μια πλημμέλεια κατά τη διαδικασία διορισμού ενός δικαστή δεν αρκεί, αυτή καθ’ εαυτήν, για να συναχθεί το συμπέρασμα ότι ο δικαστής αυτός δεν είναι ανεξάρτητος, αλλά απαιτείται συνολική εκτίμηση των περιστάσεων του διορισμού του (ΔΕΕ C-521/21).

Στην υπό κρίση υπόθεση, ειδικότερα, έκρινε ότι η συμμετοχή του πολωνικού Εθνικού Δικαστικού Συμβουλίου (στο εξής: KRS), όπως αυτό λειτουργούσε μετά από μεταρρύθμιση του πολωνικού δικαστικού συστήματος, στη διαδικασία διορισμού ενός δικαστή και το γεγονός ότι οι απορριφθέντες υποψήφιοι δεν είχαν στη διάθεσή τους αποτελεσματική δικαστική προσφυγή δεν αρκούν, αυτά καθ’ εαυτά, για να εξαιρεθεί ο εν λόγω δικαστής.

Ιστορικό υπόθεσης

Ένας διάδικος σε πολιτική δίκη ενώπιον πολωνικού δικαστηρίου ζήτησε την εξαίρεση της δικαστή στην οποία είχε ανατεθεί η υπόθεση, επειδή κατά την άποψή του ο διορισμός της δεν ήταν έγκυρος.

Συγκεκριμένα, ο ισχυρισμός αυτός οφείλεται στο γεγονός ότι η υποψηφιότητα της συγκεκριμένης δικαστή είχε προταθεί από το KRS υπό τη νέα του σύνθεση, όπως αυτή διαμορφώθηκε μετά από μεταρρύθμιση του πολωνικού δικαστικού συστήματος η οποία ήταν προβληματική από την άποψη της διασφάλισης της δικαστικής ανεξαρτησίας και της αξίας του κράτους δικαίου. Ειδικότερα, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι το όργανο αυτό είχε συγκροτηθεί κατά παραβίαση των θεμελιωδών συνταγματικών αρχών του πολωνικού δικαίου και δεν παρείχε τα εχέγγυα ανεξαρτησίας και αμεροληψίας τα οποία απαιτεί, μεταξύ άλλων, το δίκαιο της Ένωσης. Εξάλλου, το πολωνικό δίκαιο απαγορεύει στα εθνικά δικαστήρια να εκτιμούν τη νομιμότητα της διαδικασίας διορισμού των δικαστών. Η απαγόρευση αυτή ισχύει για το τμήμα εκτάκτου ελέγχου και δημοσίων υποθέσεων του πολωνικού Ανώτατου Δικαστηρίου, παρά το γεγονός ότι αυτό είναι το μόνο δικαστήριο στην Πολωνία που είναι αρμόδιο τόσο όσον αφορά την εξαίρεση δικαστών για λόγους έλλειψης ανεξαρτησίας, αλλά και για την εκδίκαση των προσφυγών που ασκούνται από απορριφθέντες υποψηφίους στο πλαίσιο διαδικασίας διορισμού σε θέση δικαστή. Επιπροσθέτως, το τμήμα αυτό αποτελείται από δικαστικούς λειτουργούς που διορίστηκαν κατόπιν προτάσεως του KRS, υπό τη νέα του σύνθεση.

Το δικαστήριο που εξετάζει την αίτηση εξαίρεσης απευθύνθηκε στο ΔΕΕ, ζητώντας να διευκρινιστεί αν μπορεί να θεωρηθεί ως ανεξάρτητο και αμερόληπτο δικαστήριο που έχει προηγουμένως συσταθεί νομίμως, κατά την έννοια του δικαίου της Ένωσης, δικαστικός σχηματισμός που συγκροτείται από δικαστή ο οποίος διορίστηκε κατόπιν διαδικασίας στην οποία μετείχε το KRS υπό τη νέα του σύνθεση και στο πλαίσιο της οποίας οι απορριφθέντες υποψήφιοι στερούνταν αποτελεσματικής δικαστικής προσφυγής.

Η κρίση του ΔΕΕ

Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης υπενθυμίζει ότι η διαδικασία διορισμού των δικαστών περιλαμβάνεται στις εγγυήσεις που αποσκοπούν στην αποτροπή κάθε προσβολής της ανεξαρτησίας ή της αμεροληψίας τους. Κατά συνέπεια, τα εθνικά δικαστήρια πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να ελέγχουν τη νομιμότητα της διαδικασίας διορισμού και να εξετάζουν αν πληρούται ως προς τον συγκεκριμένο δικαστή η απαίτηση περί ανεξάρτητου και αμερόληπτου δικαστηρίου που έχει προηγουμένως συσταθεί νομίμως.

Στη συνέχεια, το Δικαστήριο διευκρινίζει ότι η τήρηση της απαίτησης περί δικαστηρίου που έχει προηγουμένως συσταθεί νομίμως μπορεί να τεθεί υπό αμφισβήτηση μόνον εφόσον συντρέχουν πλημμέλειες οι οποίες, λόγω της φύσης ή της σοβαρότητάς τους, είναι ικανές, εξεταζόμενες συνολικά, να προκαλέσουν πραγματικό κίνδυνο ανάμιξης των άλλων εξουσιών στη διαδικασία διορισμού και να δημιουργήσουν στους πολίτες εύλογες αμφιβολίες ως προς την ανεξαρτησία και την αμεροληψία της συγκεκριμένης δικαστή Συνεπώς, το εθνικό δικαστήριο που επιλαμβάνεται της αίτησης εξαίρεσης πρέπει να εκτιμήσει το σύνολο των περιστάσεων του διορισμού για να διαπιστώσει αν αυτές μπορούν να δημιουργήσουν τέτοιες αμφιβολίες στους πολίτες. Ωστόσο, το Δικαστήριο εκτιμά ότι ούτε η συμμετοχή του KRS, υπό τη νέα του σύνθεση, στη διαδικασία διορισμού ούτε η έλλειψη αποτελεσματικής δικαστικής προσφυγής για τους απορριφθέντες υποψηφίους αρκούν, μεμονωμένα ή από κοινού, για να διαταχθεί η εξαίρεση της συγκεκριμένης δικαστή.

Τέλος, το Δικαστήριο διαπιστώνει ότι, προκειμένου να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη του κοινού στο δικαστικό σύστημα και να διασφαλιστεί η τήρηση της αρχής της διάκρισης των εξουσιών, η Πολωνία οφείλει να θεσπίσει κανονιστικό πλαίσιο το οποίο να επιτρέπει, λαμβανομένων υπόψη της φύσης και της σοβαρότητας των πλημμελειών κατά τη διαδικασία διορισμού των δικαστών, την εκτίμηση του κατά πόσον τα πρόσωπα που διορίστηκαν παρατύπως σε θέση δικαστή μπορούν να συνεχίσουν να ασκούν τα καθήκοντά τους.

Το πλήρες κείμενο της απόφασης είναι διαθέσιμο στο curia.europa.eu.