Σύμφωνη με το Σύνταγμα η ίδρυση και λειτουργία παραρτημάτων αλλοδαπών πανεπιστημίων (ΣτΕ Ολ 1918/2025)

Η Ολομέλεια του Συμβουλίου της Επικρατείας έκρινε ότι δεν αντίκειται στο Σύνταγμα η ίδρυση και λειτουργία παραρτημάτων αλλοδαπών πανεπιστημίων, απορρίπτοντας την αίτηση ακύρωσης της υπ’ αριθμ. 7341/26.9.2024 (ΦΕΚ Β ́/5460/1.10.2024) απόφασης του Υπουργού Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού (ΣτΕ Ολ 1918/2025).

Σύμφωνα με το σκεπτικό του δικαστηρίου, η παρ. 1 του άρθρου 2 και η παρ. 1 του άρθρου 5, που κατοχυρώνουν την αξία του ανθρώπου και την ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητας, καθώς και η παρ. 1 του άρθρου 16 του Συντάγματος, στην οποία κατοχυρώνεται τόσο η ελευθερία της εκπαίδευσης, που περιλαμβάνει και την ελευθερία της επιλογής του προσανατολισμού, της μορφής και του φορέα παροχής εκπαίδευσης, όσο και η ακαδημαϊκή ελευθερία, σε συνδυασμό με τις διατάξεις των παρ. 5 και 8 εδ. β ́ του άρθρου 16 του Συντάγματος, με τις οποίες τίθεται ειδικώς για την ανώτατη εκπαίδευση οργανωτικός περιορισμός της νομικής μορφής του φορέα παροχής της, εν όψει και του σκοπού τους που συνίσταται στην παροχή υψηλού επιπέδου ανώτατης εκπαίδευσης, ερμηνεύονται -σύμφωνα και με την ερμηνευτική δήλωση του άρθρου 28 του Συντάγματος, αλλά και επί τη βάσει των αρχών της αμοιβαίας εμπιστοσύνης και της καλόπιστης συνεργασίας των κρατών μελών, στο πλαίσιο και της διαδικασίας επίτευξης μίας στενότερης ένωσης των λαών της Ευρώπης κατά τα άρθρα 1 εδ. β ́, 2 και 4 παρ. 3 ΣΕΕ- σε αρμονία με το δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Ειδικότερα, οι ως άνω συνταγματικές διατάξεις ερμηνεύονται ενόψει των νεότερων νομοθετικών και των πρόσφατων νομολογιακών δεδομένων του δικαίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τα οποία αφορούν την παροχή ανώτατης εκπαίδευσης και, ιδίως, την αναγνώριση της ελευθερίας εγκατάστασης σχολών τριτοβάθμιας εκπαίδευσης (άρθρα 6, 165, 49 ΣΛΕΕ, οδηγία 2006/123, GATS), καθώς και την αναγνώριση του θεμελιώδους δικαιώματος ίδρυσης εκπαιδευτικών ιδρυμάτων με σεβασμό των δημοκρατικών αρχών και της προστασίας του ιδιωτικού πανεπιστημίου ως θεσμού (άρθρα 13 και 14 παρ. 3 του Χάρτη).

Επί τη βάσει των ανωτέρω, δεν απαγορεύεται από το Σύνταγμα η ίδρυση και λειτουργία παραρτημάτων αλλοδαπών πανεπιστημίων προερχόμενων από την Ευρωπαϊκή Ένωση ή από χώρα συμβεβλημένη στη GATS, κατά τους όρους ειδικού νόμου, με τον οποίο διασφαλίζεται το υψηλό επίπεδο σπουδών και η ακαδημαϊκή ελευθερία. Για τον σκοπό αυτόν, ο νομοθέτης, κατά τη διαμόρφωση του ρυθμιστικού πλαισίου λειτουργίας των εν λόγω παραρτημάτων, για την οποία διαθέτει ευρεία διακριτική ευχέρεια, οφείλει να θεσπίζει όλες τις αναγκαίες εγγυήσεις, ώστε η ανώτατη εκπαίδευση, δημόσια ή ιδιωτική, να επιτελεί την κατά το Σύνταγμα αποστολή της.

Το δικαστήριο επεσήμανε ότι η ανωτέρω ερμηνεία της διάταξης των παρ. 5 και 8 εδ. β ́ του άρθρου 16 του Συντάγματος, είναι σύμφωνη με την αρχή της αναλογικότητας, η οποία αποτελεί αρχή τόσο της ελληνικής εννόμου τάξεως όσο και της ενωσιακής, δεδομένου ότι η απόλυτη απαγόρευση κάθε μορφής ιδιωτικού φορέα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, η οποία δεν δικαιολογείται από υπέρτερο λόγο γενικού συμφέροντος, ούτε επιβάλλεται από λόγο δημοσίου συμφέροντος, θα έβαινε πέραν του μέτρου, το οποίο είναι αναγκαίο για τη διασφάλιση του σκοπού της παροχής υψηλού επιπέδου ανώτατης εκπαίδευσης.

Ακολούθως, η Ολομέλεια τόνισε πως με το άρθρο 16 του Συντάγματος κατοχυρώνεται η ανάπτυξη της ανώτατης παιδείας ως θεμελιώδης σκοπός της Πολιτείας που αποβλέπει στην προαγωγή και μετάδοση της επιστημονικής γνώσεως, με την έρευνα και την διδασκαλία και καθορίζονται οι βασικές προϋποθέσεις και αρχές που διέπουν την παροχή της. Καίρια θέση στο σύστημα αρχών που διέπουν την ανωτάτη εκπαίδευση έχει η αρχή της ακαδημαϊκής ελευθερίας. Η παροχή της ανώτατης εκπαιδεύσεως ανατίθεται, κατά το γράμμα της παρ. 5 του άρθρου 16 του Συντάγματος, αποκλειστικά σε ιδρυματικού χαρακτήρα νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου και σε καθηγητές που έχουν την ιδιότητα του δημόσιου λειτουργού και που υπάγονται στην αρχή της ακαδημαϊκής ελευθερίας που εγγυάται την αδέσμευτη επιστημονική σκέψη, έρευνα και διδασκαλία, οι οποίες αναπτύσσονται με κανόνες που θεσπίζει το Κράτος, το οποίο ασκεί εποπτεία επί των πράξεών τους και με οικονομικά μέσα που παρέχει το ίδιο για την πραγματοποίηση των σκοπών τους. Περαιτέρω, με τις διατάξεις του άρθρου 16 παρ. 4 του Συντάγματος κατοχυρώνεται για όλους τους Έλληνες το δικαίωμα δωρεάν παιδείας, σε όλες τις βαθμίδες σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης, δηλαδή και στην ανώτατη εκπαίδευση που παρέχεται στα κατ’ άρθρο 16 παρ. 5 ανώτατα εκπαιδευτικά ιδρύματα.

Υπό τα ως άνω κατά το Σύνταγμα προβλεπόμενα χαρακτηριστικά της παροχής ανώτατης εκπαίδευσης, η διάταξη του άρθρου 16 παρ. 5 του Συντάγματος, ερμηνευόμενη, κατά την ερμηνευτική δήλωση στο άρθρο 28 του Συντάγματος, υπό το φως του ενωσιακού δικαίου και στο πλαίσιο της αρχής της αναλογικότητος, έχει την έννοια ότι δεν αντίκειται κατ’ αρχήν στο Σύνταγμα η ίδρυση και λειτουργία ανωτάτων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων από ιδιώτες (φυσικά ή νομικά πρόσωπα), υπό την προϋπόθεση, όμως, ότι αυτά λειτουργούν υπό καθεστώς που κατοχυρώνει την ακαδημαϊκή ελευθερία και δεν έχουν κερδοσκοπικό ή εμπορικό χαρακτήρα.

Η Ολομέλεια έκρινε, επίσης, πως η ερμηνεία περί του επιτρεπτού της λειτουργίας παραρτημάτων αλλοδαπών σχολών τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, δεν προσκρούει σε αντίθετου περιεχομένου υφιστάμενη εθνική ταυτότητα της Ελλάδας. Τούτο δε, διότι δεν διαπιστώνεται ότι η παροχή ανώτατης εκπαίδευσης αποκλειστικά από νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου αντιπροσωπεύει μια μακρά και σταθερή αξία για τη Χώρα ή ότι συνιστά το αποτέλεσμα της ιστορίας ή των κοινωνικοπολιτικών χαρακτηριστικών της Ελλάδας. Άλλωστε, το σύνολο σχεδόν των ελληνικών Συνταγμάτων από τις απαρχές του σύγχρονου ελληνικού Κράτους (με την εξαίρεση των Συνταγμάτων της δικτατορίας και του ισχύοντος Συντάγματος, του οποίου, πάντως, έχει, κατ’ επανάληψη, επιχειρηθεί η αναθεώρηση), επέτρεπαν την ίδρυση ιδιωτικών ανώτατων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων, ενώ, εξάλλου, την επίδραση του ενωσιακού δικαίου θεσπίστηκε ο ν. 3696/2008, επί τη βάσει του οποίου λειτούργησαν έκτοτε νομίμως στη Χώρα ιδιωτικά Κολλέγια για την παροχή υπηρεσιών τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, και αναγνωρίστηκαν τα αντίστοιχα επαγγελματικά δικαιώματα.

Δείτε αναλυτικά την απόφαση στο adjustice.gr.