Σύμφωνο με το Σύνταγμα το σχέδιο ΠΔ για την αντιστάθμιση της χρήσης κινήτρων του ΝΟΚ

Το Συμβούλιο της Επικρατείας δημοσίευσε την γνωμοδότησή του επί του σχεδίου Προεδρικού Διατάγματος για την έγκριση του Ειδικού Σχεδίου Περιβαλλοντικού Ισοδυνάμου Αναβάθμισης Πόλεων (ΕΣΠΙΑΠ) για την αντιστάθμιση της χρήσης κινήτρων του ΝΟΚ, το οποίο κρίθηκε συνταγματικό.

Το σχέδιο ΠΔ είχε κατατεθεί για νομοπαρασκευαστική επεξεργασία μετά τις 146-149/2025 αποφάσεις της Ολομέλειας του Ανωτάτου Ακυρωτικού Δικαστηρίου.

Υπενθυμίζεται ότι, με τις αποφάσεις αυτές κρίθηκε, μεταξύ άλλων, ότι το σύστημα των κινήτρων του Ν.Ο.Κ. με το οποίο προβλέπονται οριζοντίως προσαυξήσεις στον συντελεστή δόμησης και στο ύψος των οικοδομών, αντίκειται στο άρθρο 24 παρ. 1 και 2 του Συντάγματος, για τον λόγο ότι παρέχεται με τις διατάξεις αυτές, απ’ ευθείας στις υπηρεσίες δόμησης, η δυνατότητα να εκδίδουν οικοδομικές άδειες κατ’ απόκλιση, και μάλιστα ουσιώδη, από τους ισχύοντες, με βάση το πολεοδομικό καθεστώς κάθε περιοχής, όρους δόμησης. Δύνανται, ωστόσο, τα κίνητρα, εφόσον συντρέχουν οι προϋποθέσεις του ορθολογικού πολεοδομικού σχεδιασμού (πολεοδομικά κριτήρια, ειδική επιστημονική μελέτη), να συμπεριληφθούν στον τοπικό πολεοδομικό σχεδιασμό, στον οποίο σταθμίζονται οι συνέπειες στο οικιστικό περιβάλλον, λαμβάνοντας υπόψη τη φυσιογνωμία του κάθε οικισμού. Συναφώς, έγινε δεκτό ότι τα αποτελέσματα της αντισυνταγματικότητας δεν καταλαμβάνουν τις οικοδομικές άδειες που εκδόθηκαν δυνάμει των αντισυνταγματικών διατάξεων του Ν.Ο.Κ., εφόσον η υλοποίησή τους έχει αποδεδειγμένα αρχίσει έως και τις 11.12.2024.

Με το υπ’ αρ. 135/2025 πρακτικό, το ΣτΕ έκρινε νόμιμο το σχέδιο προεδρικού διατάγματος, το οποίο καταρτίστηκε ύστερα από τις ανωτέρω 146-149/2025 αποφάσεις της Ολομέλειας. Το σχέδιο διατάγματος καταρτίστηκε σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 68 του ν. 5197/2025, με το οποίο θεσπίστηκε μηχανισμός περιβαλλοντικού ισοδυνάμου για την αντιμετώπιση της χρήσης κινήτρων και προσαυξήσεων βάσει οικοδομικών αδειών που είχαν εκδοθεί πριν από την έκδοση των παραπάνω ακυρωτικών αποφάσεων του Δικαστηρίου. Πρόκειται, ιδίως, για τις οικοδομικές άδειες που είτε έχουν ακυρωθεί με δικαστική απόφαση είτε είχαν προσβληθεί μέχρι την 11.12.2024, άρα καταλαμβάνονται από την αντισυνταγματικότητα που διέγνωσε το Δικαστήριο και είναι πολύ πιθανό να ακυρωθούν.

Ο μηχανισμός περιλαμβάνει Ειδικό Σχέδιο Περιβαλλοντικού Ισοδυνάμου Αναβάθμισης Πόλεων (ΕΣΠΙΑΠ), το οποίο χρηματοδοτείται από ποσά περιβαλλοντικού ισοδυνάμου που καταβάλλουν οι ενδιαφερόμενοι, και επανέκδοση των οικοδομικών αδειών με διαδικασία που διαφοροποιείται ανάλογα με το αν έχει ολοκληρωθεί ή όχι ο φέρων οργανισμός της οικοδομής. Ο μηχανισμός περιλαμβάνει την επιλογή των καταλληλότερων μέτρων περιβαλλοντικού ισοδυνάμου από αυτά που προβλέπει ο ν. 5197/2025 (άρθρο 68 παρ. 2) σε επίπεδο δημοτικής ενότητας ή, για τα μητροπολιτικά συγκροτήματα Αθήνας και Θεσσαλονίκης, δήμου, τούτο δε βάσει περιβαλλοντικού προελέγχου ή, εφόσον συντρέχει περίπτωση, στρατηγικής μελέτης περιβαλλοντικών επιπτώσεων.

Με τη γνωμοδότηση του δικαστηρίου έγινε δεκτό ότι, στην περίπτωση εννόμων σχέσεων που έχουν κριθεί αμετακλήτως με δικαστικές αποφάσεις, ο νομοθέτης δεν κωλύεται να ρυθμίσει και πάλι τις σχέσεις αυτές με νέους κανόνες δικαίου, εφόσον αυτοί έχουν γενικό χαρακτήρα και δεν ρυθμίζουν μεμονωμένη σχέση. Κατά συνέπεια, το προπεριγραφόμενο σύστημα, που εισήχθη μετά την έκδοση των παραπάνω ακυρωτικών αποφάσεων του Δικαστηρίου, κρίθηκε ως συμβατό με το Σύνταγμα, διότι η, τυχόν, επανέκδοση των παραπάνω οικοδομικών αδειών θα είναι προϊόν νέου διαφορετικού νομοθετικού καθεστώτος, το οποίο δεν αποσκοπεί στην επίλυση συγκεκριμένης διαφοράς, αλλά στη θέσπιση γενικής και αφηρημένης ρύθμισης με κριτήρια αντικειμενικά (ολοκλήρωση ή μη φέροντος οργανισμού κ.λπ.) και απρόσωπα.

Η τυχόν επανέκδοση, ωστόσο, των παραπάνω οικοδομικών αδειών προϋποθέτει την ολοκλήρωση περιβαλλοντικού προελέγχου του σχεδίου, που εκπονείται, κατά τα προαναφερόμενα, σε τοπικό επίπεδο, ή, εάν χρειάζεται, στρατηγικής μελέτης περιβαλλοντικών επιπτώσεων.