TikTok και Meta παραβιάζουν τις υποχρεώσεις διαφάνειας που τους επιβάλλει η Πράξη για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (DSA)

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διαπίστωσε ότι τόσο η TikTok όσο και η Meta παρέβησαν την υποχρέωσή τους να παρέχουν στους ερευνητές επαρκή πρόσβαση σε δημόσια δεδομένα, σύμφωνα με την Πράξη για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (Digital Services Act).

Η Επιτροπή διαπίστωσε, επίσης, ότι η Meta, τόσο για το Instagram όσο και για το Facebook, παρέβη τις υποχρεώσεις της να παρέχει στους χρήστες απλούς μηχανισμούς για την αναφορά παράνομου περιεχομένου, καθώς και να τους επιτρέπει να αμφισβητούν αποτελεσματικά τις αποφάσεις σχετικά με τον έλεγχο του περιεχομένου.

Πρόσβαση σε δεδομένα για ερευνητές

Πιο αναλυτικά, σύμφωνα με το δελτίο τύπου της Κομισιόν, τα προκαταρκτικά πορίσματα δείχνουν ότι το Facebook, το Instagram και το TikTok ενδέχεται να έχουν θεσπίσει επαχθείς διαδικασίες και εργαλεία για τους ερευνητές που ζητούν πρόσβαση σε δημόσια δεδομένα. Αυτό συχνά τους αφήνει με μέρος των δεδομένων ή αναξιόπιστα δεδομένα, επηρεάζοντας την ικανότητά τους να διεξάγουν έρευνα, όπως, για παράδειγμα, εάν οι χρήστες, συμπεριλαμβανομένων των ανηλίκων, εκτίθενται σε παράνομο ή επιβλαβές περιεχόμενο.

Η παροχή πρόσβασης στους ερευνητές στα δεδομένα των πλατφορμών αποτελεί βασική υποχρέωση διαφάνειας βάσει της DSA, καθώς επιτρέπει τον δημόσιο έλεγχο των πιθανών επιπτώσεων των πλατφορμών στη σωματική και ψυχική μας υγεία.

Μηχανισμοί ειδοποίησης και δράσης

Περαιτέρω, όσον αφορά τη Meta, ούτε το Facebook ούτε το Instagram φαίνεται να παρέχουν έναν φιλικό προς τον χρήστη και εύκολα προσβάσιμο μηχανισμό «Ειδοποίησης και Δράσης», ώστε να μπορούν οι χρήστες να επισημαίνουν παράνομο περιεχόμενο, όπως υλικό σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών και τρομοκρατικό περιεχόμενο. Οι μηχανισμοί που εφαρμόζει επί του παρόντος η Meta φαίνεται να επιβάλλουν διάφορα περιττά βήματα και πρόσθετες απαιτήσεις στους χρήστες. Επιπλέον, τόσο το Facebook όσο και το Instagram φαίνεται να χρησιμοποιούν τα λεγόμενα «σκοτεινά μοτίβα» ή παραπλανητικά σχέδια διεπαφής, όσον αφορά τους μηχανισμούς «Ειδοποίησης και Δράσης».

Τέτοιες πρακτικές μπορεί να προκαλέσουν σύγχυση και να αποθαρρύνουν τους χρήστες. Ως εκ τούτου, οι μηχανισμοί της Meta για την επισήμανση και την αφαίρεση παράνομου περιεχομένου ενδέχεται να είναι αναποτελεσματικοί. Σύμφωνα με την DSA, οι μηχανισμοί «ειδοποίησης και δράσης» είναι καθοριστικής σημασίας για να μπορούν οι χρήστες της ΕΕ και οι trusted flaggers να ενημερώνουν τις διαδικτυακές πλατφόρμες ότι ορισμένο περιεχόμενο δεν συμμορφώνεται με την ενωσιακή ή την εθνική νομοθεσία. Οι διαδικτυακές πλατφόρμες δεν επωφελούνται από την απαλλαγή από την ευθύνη που προβλέπει η DSA σε περιπτώσεις όπου δεν έχουν ενεργήσει άμεσα μετά την ενημέρωσή τους για την ύπαρξη παράνομου περιεχομένου στις υπηρεσίες τους.

Προσφυγές σχετικά με τον έλεγχο περιεχομένου

Η Πράξη για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες παρέχει, επίσης, στους χρήστες στην ΕΕ το δικαίωμα να αμφισβητούν τις αποφάσεις διαχειριστών περιεχομένου όταν οι πλατφόρμες αφαιρούν το περιεχόμενό τους ή αναστέλλουν τους λογαριασμούς τους. Στο παρόν στάδιο, οι μηχανισμοί προσφυγής κατά αποφάσεων τόσο του Facebook όσο και του Instagram δεν φαίνεται να επιτρέπουν στους χρήστες να παρέχουν εξηγήσεις ή αποδεικτικά στοιχεία για να τεκμηριώσουν τις προσφυγές τους. Αυτό καθιστά δύσκολο για τους χρήστες στην ΕΕ να εξηγήσουν περαιτέρω τους λόγους για τους οποίους διαφωνούν με την απόφαση της Meta σχετικά με το περιεχόμενο, περιορίζοντας την αποτελεσματικότητα του μηχανισμού προσφυγής.

Οι απόψεις της Επιτροπής σχετικά με το εργαλείο αναφοράς της Meta, τα σκοτεινά μοτίβα και τον μηχανισμό καταγγελιών βασίζονται σε ενδελεχή έρευνα, συμπεριλαμβανομένης της συνεργασίας με την Coimisiún na Meán, τον ιρλανδικό συντονιστή ψηφιακών υπηρεσιών.

Επισημαίνεται ότι πρόκειται για προκαταρκτικά πορίσματα που δεν προδικάζουν το αποτέλεσμα της έρευνας.

Επόμενα βήματα

Το Facebook, το Instagram και το TikTok έχουν πλέον τη δυνατότητα να εξετάσουν τα έγγραφα που περιέχονται στους φακέλους της έρευνας της Επιτροπής και να απαντήσουν γραπτώς στα προκαταρκτικά πορίσματα της Επιτροπής. Οι πλατφόρμες μπορούν να λάβουν μέτρα για την αποκατάσταση των παραβάσεων. Παράλληλα, θα ζητηθεί η γνώμη του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες.

Εάν οι απόψεις της Επιτροπής επιβεβαιωθούν τελικά, η Επιτροπή μπορεί να εκδώσει απόφαση μη συμμόρφωσης, η οποία μπορεί να επιφέρει πρόστιμο έως και 6 % του συνολικού ετήσιου παγκόσμιου κύκλου εργασιών του παρόχου. Η Επιτροπή μπορεί, επίσης, να επιβάλει περιοδικές ποινικές καταβολές για να υποχρεώσει μια πλατφόρμα να συμμορφωθεί.

Νέες δυνατότητες για τους ερευνητές θα ανοίξουν στις 29 Οκτωβρίου 2025, με την έναρξη ισχύος της κατ’ εξουσιοδότηση πράξης για την πρόσβαση στα δεδομένα. Η πράξη αυτή θα παρέχει πρόσβαση σε μη δημόσια δεδομένα από πολύ μεγάλες διαδικτυακές πλατφόρμες και μηχανές αναζήτησης, με στόχο την ενίσχυση της λογοδοσίας τους και τον εντοπισμό πιθανών κινδύνων που προκύπτουν από τις δραστηριότητές τους.