TikTok: Ο εθιστικός σχεδιασμός παραβιάζει την Πράξη για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (DSA)

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατέληξε σε προκαταρκτικά συμπεράσματα, σύμφωνα με τα οποία το TikTok παραβιάζει την Πράξη για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (Digital Services Act - DSA) λόγω του εθιστικού σχεδιασμού του.

Ενδεικτικά, αυτός περιλαμβάνει λειτουργίες όπως η ατέρμονη κύλιση (infinite scroll), η αυτόματη αναπαραγωγή (autoplay), οι ειδοποιήσεις push και το εξαιρετικά εξατομικευμένο σύστημα συστάσεων (recommender system).

Αξιολόγηση κινδύνου

Η έρευνα της Επιτροπής υποδεικνύει σε προκαταρκτικό στάδιο ότι το TikTok δεν αξιολόγησε επαρκώς πώς αυτά τα εθιστικά χαρακτηριστικά θα μπορούσαν να βλάψουν τη σωματική και ψυχική ευεξία των χρηστών του, συμπεριλαμβανομένων των ανηλίκων και των ευάλωτων ενηλίκων.

Για παράδειγμα, «επιβραβεύοντας» συνεχώς τους χρήστες με νέο περιεχόμενο, ορισμένα σχεδιαστικά χαρακτηριστικά του TikTok τροφοδοτούν την ώθηση για συνεχή κύλιση και θέτουν τον εγκέφαλο των χρηστών σε κατάσταση «αυτόματου πιλότου». Η επιστημονική έρευνα καταδεικνύει ότι αυτό μπορεί να οδηγήσει σε καταναγκαστική συμπεριφορά και μείωση του αυτοελέγχου των χρηστών.

Επιπλέον, στην αξιολόγησή του, το TikTok αγνόησε σημαντικούς δείκτες καταναγκαστικής χρήσης της εφαρμογής, όπως ο χρόνος που δαπανούν οι ανήλικοι στο TikTok κατά τη διάρκεια της νύχτας, η συχνότητα με την οποία οι χρήστες ανοίγουν την εφαρμογή και άλλοι δυνητικοί δείκτες.

Μέτρα μετριασμού του κινδύνου

Το TikTok φαίνεται να αδυνατεί να εφαρμόσει εύλογα, αναλογικά και αποτελεσματικά μέτρα για τον μετριασμό των κινδύνων που απορρέουν από τον εθιστικό σχεδιασμό του.

Ενδεικτικά, τα υφιστάμενα μέτρα στο TikTok, ιδίως τα εργαλεία διαχείρισης του χρόνου οθόνης και τα εργαλεία γονικού ελέγχου, δεν φαίνεται να μειώνουν αποτελεσματικά τους κινδύνους. Τα εργαλεία διαχείρισης χρόνου δεν κρίνονται αποτελεσματικά ως προς τη δυνατότητα των χρηστών να μειώσουν και να ελέγξουν τη χρήση της εφαρμογής, καθώς παρακάμπτονται εύκολα και εισάγουν περιορισμένα εμπόδια (friction). Ομοίως, οι γονικοί έλεγχοι ενδέχεται να μην είναι αποτελεσματικοί, καθώς απαιτούν επιπλέον χρόνο και δεξιότητες από τους γονείς για την εισαγωγή τους.

Σε αυτό το στάδιο, η Επιτροπή θεωρεί ότι το TikTok πρέπει να τροποποιήσει τον βασικό σχεδιασμό της υπηρεσίας του. Για παράδειγμα, με τη σταδιακή απενεργοποίηση βασικών εθιστικών χαρακτηριστικών όπως η «ατέρμονη κύλιση», την εφαρμογή αποτελεσματικών «διαλειμμάτων χρόνου οθόνης», συμπεριλαμβανομένης της νύχτας, και την προσαρμογή του συστήματος συστάσεών του.

Η Επιτροπή επισημαίνει ότι αυτά τα προκαταρκτικά πορίσματα δεν προδικάζουν την τελική έκβαση της έρευνας.

Οι προκαταρκτικές απόψεις της Επιτροπής βασίζονται σε ενδελεχή έρευνα, η οποία περιλαμβάνει ανάλυση των εκθέσεων αξιολόγησης κινδύνου του TikTok, εσωτερικών δεδομένων και εγγράφων, καθώς και των απαντήσεων της εταιρείας σε πολλαπλά αιτήματα παροχής πληροφοριών, επισκόπηση εκτενούς επιστημονικής έρευνας επί του θέματος και συνεντεύξεις με εμπειρογνώμονες σε διάφορους τομείς, συμπεριλαμβανομένου του συμπεριφορικού εθισμού.

Επόμενα βήματα

Το TikTok έχει πλέον τη δυνατότητα να ασκήσει το δικαίωμα υπεράσπισής του. Μπορεί να εξετάσει τα έγγραφα του φακέλου της έρευνας της Επιτροπής και να απαντήσει εγγράφως στα προκαταρκτικά πορίσματα. Παράλληλα, θα ζητηθεί η γνώμη του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Ψηφιακών Υπηρεσιών.

Εάν οι απόψεις της Επιτροπής επιβεβαιωθούν τελικά, η Επιτροπή δύναται να εκδώσει απόφαση περί μη συμμόρφωσης, η οποία μπορεί να επιφέρει πρόστιμο ανάλογο με τη φύση, τη σοβαρότητα, την επανάληψη και τη διάρκεια της παράβασης, το οποίο μπορεί να φτάσει έως και το 6% του συνολικού παγκόσμιου ετήσιου κύκλου εργασιών του παρόχου.

Ιστορικό

Τα σημερινά προκαταρκτικά πορίσματα της Επιτροπής εντάσσονται στο πλαίσιο των επίσημων διαδικασιών για τη διερεύνηση της συμμόρφωσης του TikTok με την Πράξη για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες, οι οποίες ξεκίνησαν στις 19 Φεβρουαρίου 2024. Εκτός από τον εθιστικό σχεδιασμό, η έρευνα καλύπτει το φαινόμενο «rabbit hole effect» των συστημάτων συστάσεων του TikTok, τον κίνδυνο οι ανήλικοι να εκτίθενται σε ακατάλληλο για την ηλικία τους περιεχόμενο λόγω ψευδούς δήλωσης ηλικίας, καθώς και τις υποχρεώσεις της πλατφόρμας για τη διασφάλιση υψηλού επιπέδου προστασίας της ιδιωτικής ζωής και ασφάλειας των ανηλίκων.

Η έρευνα περιλάμβανε επίσης την πρόσβαση σε δημόσια δεδομένα για ερευνητές, για την οποία εγκρίθηκαν προκαταρκτικά πορίσματα τον Οκτώβριο του 2025, καθώς και τη διαφάνεια των διαφημίσεων, θέμα που έκλεισε μέσω δεσμευτικών δεσμεύσεων τον Δεκέμβριο του 2025.