Η αξίωση της μεταγαμιαίας διατροφής

Σύμφωνα με το άρθρο 1442 του Α.Κ., «Εφόσον ο ένας από τους πρώην συζύγους δεν μπορεί να εξασφαλίσει τη διατροφή του από τα εισοδήματά του ή από την περιουσία του, δικαιούται να ζητήσει διατροφή από τον άλλο: 1. αν κατά την έκδοση του διαζυγίου ή κατά το τέλος των χρονικών περιόδων που προβλέπονται στις επόμενες περιπτώσεις βρίσκεται σε ηλικία ή σε κατάσταση υγείας που δεν επιτρέπει να αναγκαστεί να αρχίσει ή να συνεχίσει την άσκηση κατάλληλου επαγγέλματος, ώστε να εξασφαλίζει απ’ αυτό τη διατροφή του∙ 2. αν έχει την επιμέλεια ανηλίκου τέκνου και γι’ αυτό το λόγο εμποδίζεται στην άσκηση κατάλληλου επαγγέλματος∙ 3. αν δεν βρίσκει σταθερή κατάλληλη εργασία ή χρειάζεται κάποια επαγγελματική εκπαίδευση, και στις δύο όμως περιπτώσεις για ένα διάστημα που δεν μπορεί να ξεπεράσει τα τρία χρόνια από την έκδοση του διαζυγίου∙ 4. σε κάθε άλλη περίπτωση, όπου η επιδίκαση διατροφής κατά την έκδοση του διαζυγίου επιβάλλεται από λόγους επιείκειας».

Περαιτέρω, σύμφωνα με το άρθρο 1443 του Α.Κ., «Οι διατάξεις των άρθρων 1487, 1493, 1494 και 1498 εφαρμόζονται αναλόγως και για το δικαίωμα διατροφής μετά το διαζύγιο. Η διατροφή προκαταβάλλεται σε χρήμα κάθε μήνα. Η διατροφή μπορεί να καταβληθεί εφάπαξ, αν οι πρώην σύζυγοι συμφωνούν σ' αυτό εγγράφως, ή με απόφαση του δικαστηρίου, αν συντρέχουν ιδιαίτεροι λόγοι».

Κατόπιν όλων των ανωτέρω, από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 1442 και 1443 Α.Κ. προς εκείνες των άρθρων 1487 και 1493 του Α.Κ., στις οποίες παραπέμπει το άρθρο 1443 Α.Κ., συνάγεται ότι γενική προϋπόθεση για τη γένεση αξιώσεως διατροφής πρώην συζύγου όταν ο γάμος λύθηκε με διαζύγιο μετά την ισχύ του ν. 1329/1983, είναι η απορία του δικαιούχου πρώην συζύγου και η ευπορία του υπόχρεου, επιπλέον δε από την πλευρά του δικαιούχου πρέπει να συντρέχει και μία από τις ειδικότερες προϋποθέσεις που αναφέρονται στο άρθρο 1442 Α.Κ. Ως απορία του δικαιούχου θεωρείται η αδυναμία του πρώην συζύγου να εξασφαλίσει τη διατροφή του από τα εισοδήματα και την περιουσία του, ευπορία δε του υπόχρεου, που δε συνεπάγεται οπωσδήποτε και κάποιο ιδιαίτερο πλούτο, είναι η δυνατότητα αυτού να παράσχει στο δικαιούχο διατροφή χωρίς να θέσει σε κίνδυνο τη δική του διατροφή. Συνεπώς, είναι δυνατό, ενόψει όλων των συνθηκών ηλικίας, υγείας, ικανότητας ή δυνατότητας προς εργασία, εισοδημάτων, περιουσίας και γενικώς της ζωής του πρώην συζύγου, συγκριτικώς πάντοτε προς την ευπορία του υπόχρεου, να γεννηθεί δικαίωμα πλήρους ή συμπληρωματικής διατροφής και όταν ο πρώτος έχει μικρής εκτάσεως απρόσοδο περιουσία της οποίας, είτε είναι δυσχερής η εκποίηση, είτε επιβάλλεται η διατήρηση για λόγους πρόνοιας προς εξασφάλισή του στο μέλλον για την αντιμετώπιση έκτακτης οικονομικής ανάγκης. Δεν απαιτείται ο υπόχρεος να είναι και υπαίτιος του διαζυγίου, αφού, κατά τη βούληση του νομοθέτη, το δικαίωμα διατροφής μετά το διαζύγιο γεννάται μόνο όταν δικαιολογείται από κοινωνικούς λόγους, ώστε ο πρώην σύζυγος να μη μένει αβοήθητος, όταν δεν μπορεί με τα εισοδήματα, την περιουσία ή το δυνάμενο να ασκηθεί από αυτόν επάγγελμα, να καλύψει τις ανάγκες διατροφής του, όπως αυτές προκύπτουν από τις, μετά το διαζύγιο, συνθήκες της ζωής του (ΜονΕφΑθ 2245/2022).. Στην περίπτωση αυτή τυγχάνει εφαρμογής η περ. Δ' του άρθρου 1442 του Α.Κ., κατά την οποία ο ένας από τους δύο πρώην συζύγους δικαιούται να ζητήσει διατροφή από τον άλλο για λόγους επιείκειας και, μάλιστα, χωρίς χρονικό περιορισμό.

Έτσι, όπως προεκτέθηκε, είναι δυνατόν, ενόψει όλων των συνθηκών ηλικίας, υγείας, ικανότητας ή δυνατότητας προς εργασία, εισοδημάτων, περιουσίας και γενικώς ζωής του πρώην συζύγου, συγκριτικώς πάντοτε προς την ευπορία του υπόχρεου, να γεννηθεί δικαίωμα διατροφής, όταν ο πρώτος, που στο πρόσωπό του συντρέχει μία των προαναφερθεισών προσθέτων προϋποθέσεων, κατά το χρόνο εκδόσεως του διαζυγίου αδυναμία ασκήσεως ή συνεχίσεως επαγγέλματος ή ύπαρξη λόγων επιείκειας, έχει περιουσία, το προϊόν όμως ρευστοποιήσεως της οποίας, μαζί με τα τυχόν υπάρχοντα περιορισμένα εισοδήματά του, δεν επαρκούν υπό τις συγκεκριμένες περιστάσεις, για συνολική κάλυψη των βιοτικών αναγκών, ενώ περαιτέρω, με βάση τη διέπουσα το θεσμό αρχή της επιείκειας, δε δύναται να αξιωθεί η εκποίηση μικρής εκτάσεως απρόσοδων περιουσιακών στοιχείων, οσάκις η διατήρησή τους επιβάλλεται από λόγους πρόνοιας, προς εξασφάλιση του ιδιοκτήτη, τέως συζύγου, στο μέλλον για αντιμετώπιση έκτακτης οικονομικής ανάγκης. Σε κάθε περίπτωση, το ύψος της επιδικαζόμενης στο δικαιούχο πρώην σύζυγο διατροφής πρέπει, συνεκτιμωμένων και των συνθηκών ζωής και διατροφής του υπόχρεου, να επαρκεί για την ικανοποίηση των υλικών και πνευματικών του αναγκών ως ένα επίπεδο, που θα του επιτρέπει την ευπρεπή διαβίωση (βλ.σχ. Α.Π. 1427/2012, Εφ.Πειρ 348/2016, Εφ.Πειρ. 565/2014 στην ΤΝΠ Νόμος, Βαθρακοκοίλη Β. Το νέο Οικογενειακό Δίκαιο, υπό άρθρο 1443, παρ. 3 σελ. 547, Καράκωστα I. Αστικός Κώδικας, υπό άρθρο 1443, παρ. 5, σελ. 573, όπου παραπέμπει η ΜονΕφΑθ 2245/2022 στην ΤΝΠ Νόμος, ομοίως ΜονΕφΠειρ 442/2021 στην ΤΝΠ Νόμος).

Ωστόσο, το εν λόγω δικαίωμα διατροφής αποκλείεται ή περιορίζεται κατά την διάταξη του άρθρου 1444 εδ. 1 Α.Κ., αν αυτό επιβάλλεται από σπουδαίους λόγους, ιδίως αν ο γάμος είχε μικρή χρονική διάρκεια ή αν ο δικαιούχος είναι υπαίτιος του διαζυγίου του ή προκάλεσε εκούσια την απορία του (ΑΠ 1567/2012 ΧρΙΔ 2013.362, ΑΠ 348/2006 ΕλλΔνη 49.150, ΑΠ 88/2006 ΕλλΔνη 48.446, ΕφΠατρ 82/2009 ΑχαΝομ 2010.195). Ως υπαιτιότητα δε νοείται μόνο η αποκλειστική υπαιτιότητα, αλλά και η συνυπαιτιότητα του δικαιούχου συζύγου. Στην περίπτωση αυτή το Δικαστήριο θα αποφασίσει αν θα αποκλείσει ή θα περιορίσει τη διατροφή ύστερα από στάθμιση των εκατέρωθεν παραπτωμάτων (Σπυριδάκης, Οικογενειακό σελ. 390, Παπαχρίστου, Εγχειρίδιο Οικογενειακού Δικαίου σελ. 175). Αν πάντως η κλονιστική συμπεριφορά του δικαιούχου εμφανίζεται ως συνέπεια του παραπτώματος του υποχρέου, τότε η αξίωση διατροφής θα διατηρείται κατά κανόνα ακέραιη (ΜπρΠατρ 594/2024 ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ, όπου περαιτέρω παραπομπές, βλ. Ευστρατίου σε Γεωργιάδη ΣΕΑΚ, τόμος II, άρθρο 1444 σελ. 721).

Τέλος, δικονομικά είναι παραδεκτή η σώρευση στο ίδιο δικόγραφο του αιτήματος για λύση του γάμου και της αξίωσης διατροφής σε περίπτωση διακοπής της έγγαμης συμβίωσης κατ' άρθρο 1391 του Α.Κ. (βλ. σχετ. ΕφΘεσ 1896/1999). Χρονικά το αίτημα θα πρέπει να εκτείνεται από την επίδοση του αγωγικού δικογράφου μέχρι την αμετάκλητη λύση του γάμου. Στη συνέχεια, θα πρέπει να ασκηθεί νέα αγωγή για την επιδίκαση μεταγαμιαίας διατροφής, σύμφωνα με τα προαναφερθέντα.