Η Κατοχύρωση και η ζωή του Εμπορικού Σήματος μέσα από τη νομοθεσία: Τι ισχύει, η Διαδικασία και η Σημασία του Προηγούμενου Ελέγχου

1. Τι μπορείτε να κατοχυρώσετε ως Εμπορικό Σήμα

Για το τι μπορείτε να περάσετε ως εμπορικό σήμα, τα είδη σήματος και τον τρόπο που πρέπει να απεικονίζονται, την απάντηση δίνει αυτούσιο το άρθρο 2 του Ν. 4679/2020:

Άρθρο 2 (Σημεία συστατικά του σήματος - αναπαράσταση του σήματος) «1. Το εθνικό σήμα μπορεί να αποτελείται από οποιαδήποτε σημεία, ιδίως από λέξεις, συμπεριλαμβανομένου του ονόματος προσώπων, ή από σχέδια, γράμματα, αριθμούς, χρώματα, το σχήμα του προϊόντος ή τη συσκευασία του προϊόντος, ή από ήχους, υπό την προϋπόθεση ότι τα σημεία αυτά: α) είναι ικανά να διακρίνουν τα προϊόντα ή τις υπηρεσίες μιας επιχείρησης από τα προϊόντα ή τις υπηρεσίες άλλων επιχειρήσεων και β) μπορούν να αναπαρίστανται στο μητρώο, κατά τρόπο που επιτρέπει στις αρμόδιες αρχές και στο κοινό να προσδιορίζουν με σαφήνεια και ακρίβεια το αντικείμενο της προστασίας που παρέχεται στο δικαιούχο του. 2. Για τον σκοπό της περίπτωσης β ́ της παραγράφου 1, η αναπαράσταση του σήματος πρέπει να υποβάλλεται στο μητρώο σε οποιαδήποτε κατάλληλη μορφή, με τη χρήση ευρέως διαθέσιμης τεχνολογίας, που καθιστά δυνατή την αναπαράστασή του κατά τρόπο σαφή, ακριβή, αυτοτελή, ευπρόσιτο, κατανοητό, διαρκή και αντικειμενικό.»

2. Πώς αποκτάται το δικαίωμα επί εμπορικού σήματος και τι περιλαμβάνει;

Ο νόμος είναι σαφής ως προς το πότε είστε οι νόμιμοι δικαιούχοι και τι αποκλειστικά δικαιώματα απονέμει η καταχώριση. Παραθέτουμε αυτούσια τα άρθρα 3 και 7 του Ν. 4679/2020:

Άρθρο 3 (Κτήση δικαιώματος) «Το δικαίωμα στο σήμα αποκτάται με την καταχώρισή του στο μητρώο.»

Άρθρο 7 (Περιεχόμενο του δικαιώματος) «1. Με την επιφύλαξη των δικαιωμάτων των δικαιούχων που έχουν αποκτηθεί πριν από την ημερομηνία κατάθεσης της αίτησης ή την ημερομηνία προτεραιότητας του καταχωρισμένου σήματος, η καταχώριση του σήματος παρέχει στον δικαιούχο αποκλειστικό δικαίωμα. Ιδίως παρέχει το δικαίωμα της χρήσης του, το δικαίωμα να επιθέτει αυτό στα προϊόντα τα οποία προορίζεται να διακρίνει, να χαρακτηρίζει τις παρεχόμενες υπηρεσίες, να επιθέτει αυτό στα περικαλύμματα και τις συσκευασίες των εμπορευμάτων, στο χαρτί αλληλογραφίας, στα τιμολόγια, τους τιμοκαταλόγους, τις αγγελίες, τις κάθε είδους διαφημίσεις, καθώς και σε άλλο έντυπο υλικό, και να το χρησιμοποιεί σε ηλεκτρονικά ή οπτικοακουστικά μέσα ή μέσα κοινωνικής δικτύωσης.»

3. Ο πρώτος έλεγχος: Απόλυτοι Λόγοι Απαραδέκτου

Ο πρώτος έλεγχος που γίνεται από τον Εξεταστή του ΟΒΙ είναι ο έλεγχος απόλυτων λόγων απαραδέκτου.

Αυτός ορίζεται στο άρθρο 4 του Ν. 4679/2020:

Άρθρο 4 (Απόλυτοι λόγοι απαραδέκτου) «1. Δεν καταχωρίζονται ως σήματα, ή εάν έχουν καταχωριστεί είναι δυνατόν να κηρυχθούν άκυρα, σημεία τα οποία: α) δεν μπορεί να αποτελέσουν σήμα, σύμφωνα με την παράγραφο 1 του άρθρου 2, β) στερούνται διακριτικού χαρακτήρα, γ) συνίστανται αποκλειστικά σε σημεία ή ενδείξεις που μπορεί να χρησιμεύσουν στο εμπόριο για τη δήλωση του είδους, της ποιότητας, της ποσότητας, του προορισμού, της αξίας, της γεωγραφικής προέλευσης... δ) συνίστανται αποκλειστικά σε σημεία ή ενδείξεις, τα οποία έχουν καταστεί συνήθη στην καθημερινή γλώσσα ή στη θεμιτή και πάγια πρακτική του εμπορίου [...]» (σ.σ. ο νόμος παραθέτει επίσης λόγους όπως η αντίθεση στα χρηστά ήθη, παραπλάνηση του κοινού κ.ά.,).

4. Η Δημοσίευση, οι Σχετικοί Λόγοι Απαραδέκτου και η Ανακοπή

Στη συνέχεια, εφόσον δεν συντρέχουν απόλυτοι λόγοι απαραδέκτου, το σήμα γίνεται δεκτό από τον Εξεταστή και η απόφαση δημοσιεύεται (άρθρο 20 παρ. 3 του Ν. 4679/2020).

Κατά τον έλεγχο, μπορεί ένας ειδικός υπάλληλος του ΟΒΙ να ενημερώσει άλλους δικαιούχους προγενέστερων σημάτων που θεωρεί ότι θα ενδιαφέρονταν να σταματήσουν (με την κατάθεση «ανακοπής») τη δήλωση σήματος.

Όμως, αυτό δεν είναι αναγκαίο. Δηλαδή μπορεί η ανακοπή να ασκηθεί ακόμα και αν ο τρίτος δεν έχει ειδοποιηθεί ειδικώς. Όπως λέει το άρθρο 5 παρ. 5 του Ν. 4679/2020:

«Σε κάθε περίπτωση, οι τρίτοι οφείλουν να ενημερώνονται για την άσκηση ανακοπής από τον ιστότοπο του Υπουργείου Ανάπτυξης και Επενδύσεων, όπου αναρτάται η απόφαση του Εξεταστή που δέχεται τη δήλωση.»

Πράγματι, εφόσον έχει εγκριθεί από τον εξεταστή η δήλωση εμπορικού σήματος, αναρτάται σε δημοσίως προσβάσιμη ιστοσελίδα (https://des.obi.gr/). Αυτό είναι και το πρώτο στάδιο στο οποίο το σήμα λαμβάνει ευρύτερη δημοσιότητα. Συνήθως σε αυτό το στάδιο οι τρίτοι αντιλαμβάνονται για πρώτη φορά την ύπαρξη αντίπαλου σήματος το οποίο προσβάλλει το δικό τους προγενέστερο δικαίωμα και επιθυμούν να το σταματήσουν. Δηλαδή, όπως αναφέραμε, είναι πολύ πιθανό να μην έχουν ενημερωθεί από τον υπάλληλο του ΟΒΙ. Το ότι το αναφέρει ο νόμος ως δυνατότητα, δεν σημαίνει ότι γίνεται πάντοτε. Αλλά ακόμα και αν παρασχεθεί η ενημέρωση από τον ΟΒΙ, αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι η ανακοπή θα γίνει δεκτή. Αυτό θα κριθεί δεσμευτικά από την Διοικητική Επιτροπή Σημάτων του ΟΒΙ όταν κρίνει επί της ανακοπής (ΔΕΣ).

Η προσβολή δικαιώματος τρίτου στα νομικά εντάσσεται υπάγεται στην κατηγορία των λεγόμενων σχετικών λόγων απαραδέκτου. Αν γίνει δεκτός ο σχετικός λόγος απαραδέκτου που προβάλουμε με την ανακοπή μας κατά της δημοσιευμένης (αλλά όχι ακόμα καταχωρισμένης!) δήλωσης σήματος, θα εμποδισθεί η καταχώριση αυτής της δήλωσης στο Μητρώο Εμπορικών Σημάτων. Και αφού το δικαίωμα στο εμπορικό σήμα αποκτάται με την καταχώριση – και δεδομένου ότι με την αποδοχή της ανακοπής μας θα εμποδισθεί, όπως είπαμε, η καταχώριση της δήλωσης – αυτό σημαίνει στην ουσία ότι ο ανταγωνιστής δεν θα αποκτήσει εμπορικό σήμα.

Τι ακριβώς σημαίνει "Σχετικοί Λόγοι Απαραδέκτου" που εμποδίζουν την καταχώριση;

Η απάντηση βρίσκεται στο άρθρο 5 του Ν. 4679/2020:

«1. Κατόπιν άσκησης ανακοπής του άρθρου 25 από τον δικαιούχο προγενέστερου σήματος, σημείο δεν γίνεται δεκτό για καταχώριση ή, αν έχει καταχωριστεί, ακυρώνεται...: α) αν ταυτίζεται με προγενέστερο σήμα και τα προϊόντα για τα οποία ή οι υπηρεσίες για τις οποίες το σήμα ζητείται ή έχει καταχωριστεί ταυτίζονται με εκείνα για τα οποία προστατεύεται το προγενέστερο σήμα, β) αν λόγω του ταυτόσημου ή της ομοιότητας με το προγενέστερο σήμα και του ταυτόσημου ή της ομοιότητας των προϊόντων ή υπηρεσιών που τα δύο σήματα προσδιορίζουν, υπάρχει κίνδυνος σύγχυσης του κοινού· ο κίνδυνος σύγχυσης περιλαμβάνει και τον κίνδυνο συσχέτισής του με το προγενέστερο σήμα...»

Μετά τη δημοσίευση, οι τρίτοι έχουν 3 μήνες να κάνουν ανακοπή επικαλούμενοι τους λόγους σχετικού απαραδέκτου (αλλά και απόλυτων απαραδέκτων, υποστηρίζοντας με τα κατάλληλα επιχειρήματα και νομολογιακή τεκμηρίωση ότι π.χ. ο Εξεταστής λανθασμένα έκανε δεκτή τη δήλωση κατά τον έλεγχό του), βάσει του άρθρου 25 του Ν. 4679/2020:

«1. Κατά της απόφασης του Εξεταστή της Διεύθυνσης Σημάτων... μπορεί να ασκηθεί ανακοπή μέσα σε προθεσμία τριών (3) μηνών που αρχίζει από την επομένη της δημοσίευσης της απόφασης στον διαδικτυακό τόπο του Υπουργείου... για τον λόγο ότι η καταχώριση προσκρούει σε έναν ή περισσότερους λόγους του άρθρου 4 (απόλυτοι λόγοι) ή των παραγράφων 1 και 3 του άρθρου 5 (σχετικοί λόγοι).»

5. Καταχώριση, Ακυρότητα και Έκπτωση

Στη συνέχεια αν δεν ασκηθεί ανακοπή ή αν ασκηθεί και απορριφθεί, το σήμα καταχωρίζεται (άρθρο 33 του Ν. 4679/2020). Όμως προσοχή: ακόμα και μετά την καταχώριση μπορεί να ασκηθεί αίτηση ακυρότητας για τους ίδιους ακριβώς λόγους που μπορούσε να ασκηθεί ανακοπή!

Δηλαδή το ότι δεν κατατέθηκε ανακοπή και το σήμα καταχωρίστηκε δεν σημαίνει ότι το σήμα είναι απολύτως ασφαλές. Παραθέτουμε το άρθρο 52 του Ν. 4679/2020:

«1. Με αίτηση κατά του δικαιούχου σήματος που υποβάλλεται στη Διεύθυνση Σημάτων και εξετάζεται από τη Διοικητική Επιτροπή Σημάτων μπορεί να ζητηθεί η ακυρότητα του σήματος για τους λόγους των άρθρων 4 και 5».

Επιπλέον, υπάρχει ο κίνδυνος της "Έκπτωσης", αν έχετε το σήμα αλλά δεν το χρησιμοποιείτε, όπως ορίζει το άρθρο 50 του Ν. 4679/2020:

«Ο δικαιούχος εκπίπτει από το δικαίωμά του ολικά ή μερικά αν: α) μέσα σε χρονικό διάστημα πέντε (5) ετών από την καταχώριση του σήματος δεν κάνει ουσιαστική χρήση του για τα προϊόντα ή τις υπηρεσίες για τις οποίες έχει καταχωριστεί ή αν διακόψει τη χρήση του σήματος για πέντε (5) συνεχή έτη»

6. Διάρκεια Σήματος και Ποινικές/Αστικές Συνέπειες

Το σήμα ισχύει για μια δεκαετία, όπως ρητά αναφέρει το άρθρο 36 του Ν. 4679/2020:

«1. Η καταχώριση του σήματος διαρκεί για μια δεκαετία που αρχίζει από την ημερομηνία κατάθεσης της δήλωσης... και λήγει την αντίστοιχη ημερομηνία μετά την πάροδο των δέκα (10) ετών. 2. Η καταχώριση μπορεί να ανανεώνεται ανά δεκαετία με αίτηση του δικαιούχου και με την εμπρόθεσμη καταβολή του τέλους ανανέωσης.»

Αν κάποιος προσβάλει το εμπορικό σας σήμα, ελλοχεύουν σοβαρές συνέπειες όπως π.χ. αγωγής για άρση της προσβολής, αποζημίωση, αφαίρεση και καταστροφή προϊόντων (άρθρο 38 του ν. 4679/2020) αλλά και ποινικές διατάξεις (άρθρο 45 του Ν. 4679/2020):

«1. Με φυλάκιση τουλάχιστον έξι (6) μηνών και με χρηματική ποινή τουλάχιστον έξι χιλιάδων (6.000) ευρώ τιμωρείται όποιος εν γνώσει: α) χρησιμοποιεί σήμα... β) θέτει σε κυκλοφορία, κατέχει, εισάγει ή εξάγει προϊόντα που φέρουν αλλότριο σήμα, ή προσφέρει υπηρεσίες με αλλότριο σήμα...»

Συμπέρασμα

Από τα παραπάνω καταλαβαίνουμε ότι δεν έχει σημασία απλά να υποβληθεί μια αίτηση και το σήμα να καταχωριστεί. Καταχώριση μπορεί να σημαίνει ότι για 3 μήνες μετά τη δημοσίευση, δεν είδε κάποιος ανταγωνιστής το σήμα μας, αμέλησε να επιτεθεί ή, πολύ συχνά, το μετέθεσε για αργότερα (δυνατότητα η οποία υπάρχει). Το εμπορικό σήμα όμως αποκτά νόημα όταν παρέχει μια σταθερότητα και διαρκή ασφάλεια για την επιχείρηση. Οι κίνδυνοι των σχετικών και απόλυτων λόγων απαραδέκτου (ανακοπές, ακυρότητες) μπορούν να επανέλθουν ανά πάσα στιγμή. Γι' αυτό το πιο σημαντικό βήμα είναι ο εξειδικευμένος, προηγούμενος έλεγχος πριν την κατάθεση.

*Ο Γιάννης Ψαράκης (Υπ. Διδάκτωρ Νομικής Σχολής ΕΚΠΑ - ΜΔΕ ΙΙΙ) είναι δικηγόρος, συνεργάτης της Δικηγορικής Εταιρείας Ψαράκης|Κεφαλάς (www.psarakislegal.com) και ιδρυτής της Psarakis Trademarks (www.psarakis-trademarks.com) και διαχειριστής του IP portal “The Trademark Hoop” (www.thetrademarkhoop.com).