Πτήσεις Ελικοπτέρων εκτός Ελέγχου: Νομική παρερμηνεία και Δημόσια Ασφάλεια σε Κίνδυνο

Τα περιστατικά με ελικόπτερα, που είτε οδήγησαν σε θάνατο είτε προκάλεσαν θύελλα διαμαρτυριών από λουόμενους είτε και εισαγγελική παρέμβαση, είναι τελευταίως ανησυχητικά πολλά.

Σταχυολογώ συνοπτικά τουλάχιστον όσα είδαν το φως της δημοσιότητας: α) στις 9 Αυγούστου 2026, ιδιωτικό ελικόπτερο πραγματοποίησε προσγείωση πάνω στα λευκά ηφαιστειακά πετρώματα της διάσημης παραλίας Σαρακήνικο, στη Μήλο, ανάμεσα σε δεκάδες έκπληκτους λουόμενους, προκειμένου οι επιβαίνοντες να κάνουν μπάνιο στη θάλασσα, β) 21–22 Αυγούστου 2026, ιδιωτικό ελικόπτερο προσγειώθηκε σε παραλία των Σπετσών σε κοντινή απόσταση από λουόμενους. Οι έλικες προκάλεσαν αναστάτωση σε πολίτες που βρίσκονταν στην παραλία σηκώνοντας πυκνά σύννεφα άμμου και σκόνης, γ) 7 Αυγούστου 2026 Ιδιωτικό ελικόπτερο τύπου Bell 206 (αεροταξί) κατέπεσε και τυλίχθηκε στις φλόγες στην περιοχή Θόλος Σίφνου, σε απόσταση λίγων δεκάδων μέτρων από το ελικοδρόμιο του νησιού λίγο πριν την προγραμματισμένη προσγείωση και οι τρεις επιβαίνοντες έχασαν τη ζωή τους, δ) Στις 15-6-2025 πτώση ελικοπτέρου κυριολεκτικά λίγα μέτρα δίπλα από λουόμενους και σκάφη, που απογειώθηκε από «πεδίο προσγείωσης» και κατέπεσε μέσα στη μαρίνα της Βουλιαγμένης και ε) πολλά περιστατικά στη Σαντορίνη από το 2024, όπου πάλι η ανεξέλεγκτη και μόνιμη χρήση δήθεν «πεδίων προσγείωσης» σε περιοχές όπως το Ημεροβίγλι, το Μεγαλοχώρι και το Ακρωτήρι για τη διαρκή εξυπηρέτηση τουριστών και ανεφοδιασμό με καύσιμα προκάλεσε οργίλα δημοσιεύματα στο τύπο, η Εισαγγελία Νάξου διέταξε κατεπείγουσα προκαταρκτική εξέταση, ενώ η ΥΠΑ υποχρεώθηκε να εκδώσει απαγορευτική ΝΟΤΑΜ (1226-230/2024).

Το παρόν άρθρο προφανώς δεν αφορά τεχνικά ζητήματα αερομεταφορών με ελικόπτερο αλλά θίγει ένα αμιγώς νομικό ζήτημα, εξίσου σημαντικό, δηλαδή αναλύει το ζήτημα του ισχύοντος Ρυθμιστικού Πλαισίου, που διέπει τις εμπορικού χαρακτήρα πτήσεις ελικοπτέρων στην Ελλάδα.

Το νομικό ζήτημα αυτό όμως είναι ταυτόχρονα και ζήτημα πραγματικό και πολύ σοβαρό, αφού αφορά πρωτίστως την ασφάλεια των πτήσεων αλλά και -κυρίως- των πολιτών, κατοίκων κλπ. Τούτο, διότι προκύπτει ότι τελείται συστηματικά και επί χρόνια καταχρηστική ερμηνεία των διατάξεων περί «πεδίων προσγείωσης» ελικοπτέρων, με αποτέλεσμα τις απογειώσεις/προσγειώσεις ελικοπτέρων σε κάθε πιθανό ή και απίθανο (Μήλος) σημείο της χώρας και φυσικά την έκθεση σε κίνδυνο και όχληση των κατοίκων.

Για να καταδειχθεί πόσο σοβαρό είναι το θέμα, αρκεί να σκεφτεί κανείς πόσα θύματα θα θρηνούσαμε στο πρόσφατο δυστύχημα λόγω μηχανικής βλάβης της Σίφνου (πλέον των [3] επιβαινόντων στο ελικόπτερο), εάν δεν επιχειρείτο χρήση του επίσημου αδειοδοτημένου και ως εκ τούτου κείμενου σε απομακρυσμένη περιοχή/εντός ζώνης ασφαλείας δημοτικού ελικοδρομίου του νησιού αλλά ενός «πεδίου προσγείωσης», που ως επί το πλείστον κείται εντός λχ. ενός πολυτελούς θερέτρου ή βίλας, κοντά ή και μέσα σε κατοικημένες περιοχές, οικισμούς κλπ.

Ας ξεκαθαρίσουμε λοιπόν εδώ τα πράγματα:

1. Η Νομική «Παρερμηνεία».

• Η ρίζα του προβλήματος εντοπίζεται στην -ηθελημένα ή μη- στρεβλή ερμηνεία του ισχύοντος Π.Δ. 19/2009 και κατ’ επέκταση στην λανθασμένη εφαρμογή ή –ορθότερα- στη μη εφαρμογή από τις αρχές των σχετικών διατάξεων.
• Τι ορίζει πραγματικά ο νόμος: ο νόμος προβλέπει: α) τα νομίμως αδειοδοτημένα ελικοδρόμια και β) τα «πεδία προσγείωσης». Ο ορισμός για τα «πεδία προσγείωσης» απαντάται στο άρθρο 2, περ. 9 του ΠΔ19/2009 και έχει κατά λέξη ως εξής:«9.Πεδίο προσγείωσης ελικοπτέρων: περιοχή προσγείωσης και απογείωσης ελικοπτέρων, που χρησιμοποιείται προσωρινά ή εκτάκτως για την εξυπηρέτηση μη τακτικών πτήσεων».
• Πρόκειται δηλαδή για μία «περιοχή», που κατά νόμο μπορεί πράγματι νομίμως να χρησιμοποιείται για προσγειώσεις/απογειώσεις (και) ιδιωτικών ελικοπτέρων χωρίς να απαιτείται να υφίσταται άδεια ελικοδρομίου, αλλά μόνο προσωρινά (όχι διαρκώς) ή για έκτακτες ανάγκες (πχ αεροδιακομιδές ασθενών, βλάβη ελικοπτέρου εν πτήσει κλπ) για μη τακτικές (δηλαδή εκτελούμενες βάσει προγράμματος) μεμονωμένες πτήσεις (πχ μεταφορά Προέδρου Δημοκρατίας για λόγους ασφαλείας κλπ).
• Απαγόρευση για περιοχές Natura: Το ίδιο το νομοθετικό πλαίσιο (Π.Δ. 19/2009) απαγορεύει ρητά σε κάθε περίπτωση τη χρήση πεδίων προσγείωσης σε περιοχές που υπάγονται σε καθεστώς περιβαλλοντικής προστασίας (όπως το δίκτυο Natura 2000 ή ειδικές ζώνες διατήρησης). Η προσέγγιση αεροσκαφών σε τέτοια ευαίσθητα οικοσυστήματα συνιστά ευθεία παραβίαση της περιβαλλοντικής νομοθεσίας.
• Η πραγματικότητα: απαντώνται παντού, συνήθως αντάμα με πολυτελείς και υψηλού επιπέδου τουριστικές υπηρεσίες και εγκαταστάσεις, πληθώρα από μόνιμες, τσιμεντένιες, κυλινδρικές κατασκευές, που ο κατασκευαστής τους έχει σε πολλές περιπτώσεις …ζωγραφίσει και ένα «Η» (HELICOPTER) στην άνω βάση του κυλίνδρου αυτού και, αφού κυριολεκτικά βαπτίζονται οι κατασκευές αυτές «πεδία προσγείωσης», αποφεύγοντας έτσι τις αυστηρές προϋποθέσεις αδειοδότησης επίσημου ελικοδρομίου, τους ελέγχους πυρασφάλειας, τις ζώνες ασφαλείας και τις τεχνικές προδιαγραφές, που επιβάλλει η διεθνής και εθνική νομοθεσία για τα ελικοδρόμια, εκτελούνται επ’ αυτών καθημερινά, ειδικά κατά την περίοδο της καλοκαιρινής σεζόν, και τακτικές, και επαναλαμβανόμενες και καθόλου έκτακτες και εντελώς προγραμματισμένες εμπορικές πτήσεις μεταφοράς πελατών.
• Η εκ πλαγίου ή και ευθέως –όπως προτιμάτε- καταστρατήγηση του νόμου, επέφερε εν τέλει την επέμβαση του Εθνικού Οργανισμού Διερεύνησης Αεροπορικών και Σιδηροδρομικών Ατυχημάτων και Ασφάλειας Μεταφορών (ΕΟΔΑΣΑΑΜ), ο οποίος στη Σύσταση Ασφάλειας (HARSIA/A 539/18-9-2024), ερμηνεύοντας το νόμο (που μάλλον δεν έχρηζε ερμηνείας ούτως ή άλλως) ανέφερε μεταξύ άλλων:

«Ένα ελικόπτερο μπορεί να προσγειωθεί οπουδήποτε αλλά αυτό είναι για κατάσταση ανάγκης ή για μια πτήση ειδικού σκοπού... Επαναλαμβανόμενες πτήσεις σε πεδία πιθανόν εμπορικές είναι εκτός Νομοθεσίας (ΠΔ 19/2009) που αναφέρεται σε πτήσεις προσωρινές ή έκτακτες.»

και μετά από αυτά συνέστησε τα εξής:

«Στα πλαίσια της Πρόληψης Αεροπορικών Ατυχημάτων ………. συστήνουμε τα εξής:

• Την ΠΙΣΤΗ ΤΗΡΗΣΗ των κανονισμών (ΕΕ 965/2012, ΕΕ 139/2014, όσο και του Ευρωπαϊκού Σχεδίου για την Ασφάλεια της Αεροπορίας, και την Εθνική νομοθεσία ΠΔ. 19/2009 από την Αρχή Πολιτικής Αεροπορίας.

• Την Απαγόρευση όλων των πτήσεων ελικοπτέρων σε όλη την Επικράτεια οι οποίες απογειώνονται από μη εξουσιοδοτημένο σημείο και έχουν προορισμό προσγείωσης μη εξουσιοδοτημένους χώρους προσγείωσης, εξαιρούνται οι πτήσεις ειδικού σκοπού.

• Την μη έγκριση από την ΥΠΑ όλων των συναφών, με τέτοιες πτήσεις, Σχεδίων Πτήσεων.

• Την έκδοση των ΝΟΤΑΜ από την Υπηρεσία Πολιτικής Αεροπορίας, σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία για τις πτήσεις ελικοπτέρων σε όλη την επικράτεια.

• Τον έλεγχο από την ΑΠΑ όλων των χειριστών ελικοπτέρων που εμπλέκονται σε τέτοιου είδους πτήσεις».

3. Η Πολιτεία.

Να επισημάνω μετά από αυτά ότι έως σήμερα η στάση της αρμόδιας για το (μάλλον ή ήττον -ηθελημένα ή μη- στρεβλό, αόριστο και παντάπασιν προβληματικό για τους παραπάνω λόγους) κανονιστικό πλαίσιο Αρχής Πολιτικής Αεροπορίας (ΑΠΑ) και του συν-αρμόδιου Υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών παραπέμπει σε στρουθοκαμηλισμό.

Να παρατηρήσω εδώ ότι από το έτος 2019 ο τότε διοικητής της τότε αρμόδιας ΥΠΑ, απαντώντας σε ερώτηση κοινοβουλευτικού ελέγχου (α.π: ΚΓ/Δ13/Α34939) για το δυστύχημα με ελικόπτερο στο Γαλατά Πόρου, αφού δήλωσε, όχι ότι απαγορεύεται από το νόμο η χρήση πεδίου προσγείωσης για εμπορικούς, μη έκτακτους λόγους κλπ, αλλά ότι η χρήση του «πεδίου προσγείωσης» απ’ όπου απογειώθηκε και κατέπεσε το ελικόπτερο, είναι ..ευθύνη του κυβερνήτη (προφανώς, πάντα ισχύει αυτό σε κάθε πτήση, αλλά αυτό είναι διάφορο του αν επιτρέπεται ή όχι από το νόμο η χρήση πεδίων για ιδιωτικές/εμπορικές πτήσεις), κατέληξε ότι –παρόλα αυτά- η ΥΠΑ «εξέταζε (τότε, το 2019) το …ενδεχόμενο (!) να εισηγηθεί τροποποίηση της υφιστάμενης νομοθεσίας, θέτοντας πρόσθετους περιορισμούς στη χρήση πεδίων προσγείωσης» (γιατί άραγε? ποία ανάγκη/πρόβλημα ασφάλειας είχε ήδη από τότε διαγνωστεί και παρόλα αυτά δεν έγινε καμία τροποποίηση στις επίμαχες διατάξεις εδώ και 7 χρόνια?).

Εδώ και [7] χρόνια πάντως -εξ όσων γνωρίζω- δεν έχει τελειώσει η …εξέταση του ενδεχόμενου αυτού αλλά εδώ και τουλάχιστον τρία (3) χρόνια, τόσο η ΑΠΑ όσο και το αρμόδιο Υπουργείο Μεταφορών και Υποδομών, έχουν δεχθεί σωρεία τεκμηριωμένων, επώνυμων αναφορών, καταγγελιών και ομαδικών προσφυγών για τον ΚΙΝΔΥΝΟ και την ΟΧΛΗΣΗ που προκαλεί η συστηματική εμπορική λειτουργία οιονεί «πεδίων προσγείωσης», η εκτέλεση δεκάδων εμπορικών πτήσεων ελικοπτέρων ημερησίως επί των απλώς ονοματοδοτηθέντων αυτών «πεδίων προσγείωσης» εντός κατοικημένων ή και προστατευόμενων περιοχών με τους κινδύνους που όλοι καταλαβαίνουν και επεσήμανε και ο ΕΟΔΑΣΑΑΜ για την ασφάλεια των αερομεταφορών και των πολιτών.

4. Τι κάνουμε τώρα όμως;

Η Πολιτεία, το Υπουργείο Υποδομών & Μεταφορών και η Αρχή Πολιτικής Αεροπορίας (ΑΠΑ) καλούνται να αναγνωρίσουν τώρα και όχι μετά από δυστύχημα, ως συνήθως συμβαίνει στη χώρα μας, μια αναμφισβήτητη πραγματικότητα: Ο ποιοτικός τουρισμός και οι αερομεταφορές υψηλού επιπέδου αποτελούν οργανικό κομμάτι της ελληνικής οικονομίας. Ο σεβασμός στην ιδιωτική πρωτοβουλία και την επιχειρηματικότητα είναι επιβεβλημένος. Ωστόσο, επιχειρηματικότητα χωρίς κανόνες, διαφάνεια, ενιαίο και σαφές ρυθμιστικό πλαίσιο και ασφάλεια δεν συνιστά ανάπτυξη, αλλά αντιθέτως και εμποδίζει την ανάπτυξη και το κυριότερο δεν διασφαλίζει την ΑΣΦΑΛΕΙΑ των πολιτών και εν προκειμενω των αερομεταφορών.

Η λύση βρίσκεται στην κατεπείγουσα και σαφή κανονιστική παρέμβαση: Η ΑΠΑ και οι συναρμόδιοι φορείς οφείλουν να εκσυγχρονίσουν το θεσμικό πλαίσιο, να τροποποιήσουν αμέσως το Π.Δ. 19/2009, αναγνωρίζοντας έτσι τις σύγχρονες ανάγκες αλλά και ορίζοντας με απόλυτη σαφήνεια προϋποθέσεις νόμιμης χρήσης των πεδίων προσγείωσης, ώστε να μην υπάρχει χώρος για καταχρηστικές πρακτικές. Να θέσουν ταυτόχρονα πρόσθετες, αυστηρές δικλείδες ασφαλείας, ως πχ συγκεκριμένα όρια συχνότητας πτήσεων, ελάχιστες επαρκείς αποστάσεις (Ζώνες Ασφαλείας) από κατοικημένες περιοχές και περιβαλλοντικά ευαίσθητα οικοσυστήματα (όπως οι περιοχές Natura), καθώς και υποχρεωτικές προδιαγραφές πυρασφάλειας και αποφυγής περιβαλλοντικής όχλησης. Να υπάρξει αποτελεσματικός μηχανισμός ελέγχου των υποβαλλόμενων σχεδίων πτήσης και των τεχνικών χαρακτηριστικών των χώρων προσγείωσης καθαυτών, διασφαλίζοντας ότι η εξυπηρέτηση των επισκεπτών και επιχειρηματιών της χώρας μας δεν θα γίνεται ποτέ σε βάρος της ασφάλειας των πτήσεων, της ησυχίας των κατοίκων και της προστασίας του περιβάλλοντος. Να ρυθμιστεί δηλαδή τώρα ορθά και ξεκάθαρα το τοπίο, προσφέροντας ασφαλές και βιώσιμο επιχειρηματικά κανονιστικό πλαίσιο, τόσο για τους επιχειρηματίες του χώρου, όσο και για τους πολίτες που δικαιούνται να διαβιούν στα σπίτια τους χωρίς να διακυβεύεται η ασφάλειά τους και να παρεμποδίζεται η ακώλυτη απόλαυση των ιδιοκτησιών τους.