Έλεγχοι της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας στην υγεία

Με αφορμή δημοσιεύματα και τηλεοπτικά ρεπορτάζ σχετικά με το ελεγκτικό έργο του Τομέα Υγείας της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας (ΕΑΔ), η Αρχή διευκρινίζει τα ακόλουθα:

Το ελεγκτικό έργο της ΕΑΔ πραγματοποιείται με σύγχρονες ελεγκτικές μεθοδολογίες και αξιοποίηση εθνικών και ευρωπαϊκών κανόνων διεθνών προτύπων και βέλτιστων πρακτικών, καθώς και του ισχύοντος κανονιστικού πλαισίου. Η προσέγγιση αυτή συμβάλλει στην τυποποίηση των ελεγκτικών διαδικασιών, στην ενίσχυση της τεκμηρίωσης των ευρημάτων και στην ομοιόμορφη αντιμετώπιση των ελεγχόμενων υποθέσεων.

Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει δοθεί, επίσης, στη διαδικασία αξιολόγησης των καταγγελιών. Οι καταγγελίες δεν αντιμετωπίζονται αποσπασματικά ή κατά τρόπο αυθαίρετο αλλά αξιολογούνται βάσει συγκεκριμένων κριτηρίων και μεθοδολογιών ώστε να εκτιμάται η σοβαρότητα, η βασιμότητα, η ελεγκτική προτεραιότητα και η δυνατότητα περαιτέρω διερεύνησής τους. Με τον τρόπο αυτό επιδιώκεται η ορθολογική κατανομή των ελεγκτικών πόρων και η αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση υποθέσεων που παρουσιάζουν ιδιαίτερο ελεγκτικό ενδιαφέρον.

Το πρώην Σώμα Επιθεωρητών Υπηρεσιών Υγείας και Πρόνοιας (ΣΕΥΥΠ) υπαγόταν απευθείας στον Υπουργό Υγείας και διοικητικά λογιζόταν σε επίπεδο Γενικής Διεύθυνσης. Αντιθέτως, στον ιδρυτικό νόμο της ΕΑΔ, διασφαλίζεται η λειτουργική ανεξαρτησία, η διοικητική και η οικονομική αυτοτέλεια καθώς δεν υπόκειται σε έλεγχο και εποπτεία από κυβερνητικά όργανα, κρατικούς φορείς ή άλλες διοικητικές αρχές, αλλά σε κοινοβουλευτικό έλεγχο και τα ετήσια πεπραγμένα αποστέλλονται στη Βουλή. Κατά συνέπεια, το θεσμικό καθεστώς της ΕΑΔ παρέχει αυξημένα εχέγγυα θεσμικής ουδετερότητας και ανεξαρτησίας κατά τη διενέργεια των ελέγχων, τη διερεύνηση καταγγελιών και τη σύνταξη πορισμάτων. Η μεταφορά των αρμοδιοτήτων και του ανθρώπινου δυναμικού του ΣΕΥΥΠ στην ΕΑΔ και η δημιουργία ενός ενιαίου ανεξάρτητου ελεγκτικού θεσμού, εναρμονίζεται απόλυτα με τις διεθνείς πρακτικές στη κατεύθυνση ενίσχυσης της διαφάνειας.

Ο Διοικητής της Αρχής επιλέγεται μέσω θεσμοθετημένης διαδικασίας, με συγκεκριμένα κριτήρια και προβλεπόμενα στάδια, γεγονός που ενισχύει τις εγγυήσεις θεσμικής ανεξαρτησίας της Αρχής.

Η στελέχωση της Αρχής με Ε-Ε πραγματοποιείται μέσω θεσμοθετημένων διαδικασιών επιλογής με αξιολόγηση προσόντων και προβλεπόμενα στάδια εξέτασης και αξιολόγησης, συμπεριλαμβανομένων γραπτών και προφορικών διαδικασιών, ώστε η στελέχωση του ελεγκτικού μηχανισμού να στηρίζεται σε αντικειμενικά και αξιοκρατικά κριτήρια.

Καθοριστικό βήμα εκσυγχρονισμού αποτέλεσε και η ψηφιοποίηση των διοικητικών και ελεγκτικών διαδικασιών. Σημειώνεται ότι στο τ. Σ.Ε.Υ.Υ.Π. δεν υπήρχε ηλεκτρονικό πρωτόκολλο, ούτε και οποιοδήποτε ηλεκτρονικό σύστημα καταγραφής και παρακολούθησης της χρέωσης και της πορείας των υποθέσεων, ώστε να υπάρχει διαφάνεια και λογοδοσία ως προς την αξιολόγηση και την πορεία των καταγγελιών-υποθέσεων μέχρι του χρονικού σημείου ίδρυσης της Ε.Α.Δ. Η λειτουργία ηλεκτρονικού πρωτοκόλλου αντικατέστησε τις παλαιότερες χειρόγραφες διαδικασίες τήρησης και διακίνησης εγγράφων, ενισχύοντας την ιχνηλασιμότητα και τη διαφάνεια, την ασφάλεια και την ταχύτητα στη διαχείριση υποθέσεων.

Όλα αυτά συνθέτουν ένα διαφορετικό μοντέλο ελεγκτικής λειτουργίας: έναν ανεξάρτητο θεσμό, με θεσμοθετημένες διαδικασίες στελέχωσης, σύγχρονες μεθοδολογίες ελέγχου, αξιολόγηση καταγγελιών με συγκεκριμένα κριτήρια, ψηφιακά εργαλεία, ηλεκτρονικό πρωτόκολλο και οργανωμένη διαχείριση αρχείου.

Αξίζει δε να σημειωθεί ότι η ΕΑΔ στο πλαίσιο της συνεργασίας με το Υπουργείο Υγείας, έχει συνδράμει στη διενέργεια συστημικών ελέγχων σε εποπτευόμενους φορείς αυτού (φαρμακαποθήκες, φαρμακεία, νοσοκομεία, δομές ψυχικής υγείας), όσο και στη διερεύνηση καταγγελιών που υποβάλλονται στο Υπουργείο και διαβιβάζονται στην υπηρεσία μας.

Περαιτέρω, το ελεγκτικό έργο της ΕΑΔ συνίσταται σε διερευνήσεις, συστημικούς και έκτακτους ελέγχους, Ε.Δ.Ε. καθώς και συμμετοχή Ε-Ε σε Μικτά Κλιμάκια Ελέγχου με στελέχη άλλων υπηρεσιών. Επίσης, διενεργούνται προκαταρκτικές εξετάσεις κατόπιν εισαγγελικής παραγγελίας.

Από την ίδρυση της ΕΑΔ έως τον Ιούνιο 2026 εκδόθηκαν:

• περισσότερα από 2.500 πορίσματα που αφορούσαν στους ειδικούς ελέγχους προστασίας της δημόσιας υγείας και πλέον των 1500 πορισμάτων σχετικά με το τακτικό ελεγκτικό έργο σε θέματα Υγείας. Επίσης, διενεργήθηκαν Ένορκες Διοικητικές Εξετάσεις (Ε.Δ.Ε) και πλέον των 40 Προκαταρκτικών Εξετάσεων, δυνάμει εισαγγελικών παραγγελιών.
• Ολοκληρώθηκαν 1400 διερευνήσεις με την υποβολή σχετικών εισηγήσεων αναφορών ή πληροφοριών αλλά και αιτημάτων Υπουργών και Διοικητών Οργανισμών αναφορικά με τη λειτουργία των φορέων που εποπτεύουν
• Ειδικότερα, σε ιδιωτικές μονάδες υγείας διενεργήθηκαν 287 έλεγχοι (από το ανωτέρω σύνολο τακτικών ελέγχων) που αφορούσαν την λειτουργία τους.

Οι εκθέσεις ελέγχου περιλάμβαναν, κατά περίπτωση, βελτιωτικές προτάσεις, καθώς και προτάσεις για καθορισμό ή τροποποίηση του νομικού και κανονιστικού πλαισίου.

Το πόρισμα που προκύπτει μετά την ολοκλήρωση ενός ελέγχου δεν αποτελεί προϊόν μιας απλής, τυπικής ή αυτοματοποιημένης διαδικασίας. Αποτελεί το καταληκτικό αποτέλεσμα μιας σύνθετης και εμπεριστατωμένης ελεγκτικής διαδικασίας, η οποία διενεργείται βάσει των προβλεπόμενων κανόνων, αρχών και μεθοδολογικών εργαλείων της ελεγκτικής. Κάθε υπόθεση αξιολογείται αυτοτελώς, με βάση τα ιδιαίτερα πραγματικά και διοικητικά δεδομένα που τη χαρακτηρίζουν. Η ελεγκτική προσέγγιση, επομένως, δεν μπορεί να είναι ενιαία και άκαμπτη, αλλά διαμορφώνεται και εξειδικεύεται ανάλογα με το αντικείμενο, την πολυπλοκότητα, τη φύση των ευρημάτων και τις ιδιαιτερότητες του εκάστοτε ελέγχου. Στο πλαίσιο αυτό, προηγείται η συλλογή, επεξεργασία και αξιολόγηση των αναγκαίων στοιχείων, η διασταύρωση των διαθέσιμων δεδομένων, η εξέταση των πραγματικών περιστατικών και η τεκμηρίωση των ελεγκτικών διαπιστώσεων. Μόνο μετά την ολοκλήρωση της απαιτούμενης ελεγκτικής διερεύνησης και την αξιολόγηση του συνόλου των ευρημάτων μπορεί να διαμορφωθεί ασφαλής και επαρκώς τεκμηριωμένη κρίση.

Κατά συνέπεια, το πόρισμα δεν αποτελεί απλώς την καταγραφή κάποιων διαπιστώσεων, αλλά την τεκμηριωμένη αποτύπωση του αποτελέσματος μιας συγκεκριμένης ελεγκτικής διαδικασίας, η οποία έχει σχεδιαστεί και υλοποιηθεί με βάση τα δεδομένα και τις ιδιαιτερότητες της συγκεκριμένης υπόθεσης. Η πληρότητα, η αντικειμενικότητα και η τεκμηρίωσή του προϋποθέτουν χρόνο, μεθοδικότητα και ουσιαστική ελεγκτική αξιολόγηση καθώς και αναζήτηση απόψεων των καταγγελλομένων ως προς τα ευρήματα που τους αφορούν και δεν μπορούν να προεξοφληθούν πριν από την ολοκλήρωση του ελέγχου.

Αντικείμενο ελέγχων και διερευνήσεων καταγγελιών (ενδεικτική αναφορά):

• Ιατρική και νοσηλευτική αντιμετώπιση
• Κανόνες ιατρικής και νοσηλευτικής δεοντολογίας
• Συμπληρωματική και εναλλακτική ιατρική
• Νομιμότητα λειτουργίας φορέων
• Εξοπλισμός, εγκαταστάσεις
• Έλλειψη φαρμάκων, προμήθεια και ορθή διανομή φαρμάκων
• Τήρηση διαδικασιών για την αποθήκευση και καταστροφή ληγμένων φαρμάκων
• Διάθεση φαρμάκων από ιδιωτικά φαρμακεία, ηλεκτρονικά καταστήματα αυτών και ιστοσελίδες πώλησης φαρμάκων και σκευασμάτων
• Συνταγογράφηση φαρμάκων και παρακλινικών εξετάσεων και εκτέλεση συνταγών
• Τήρηση μέτρων προστασίας της δημόσιας υγείας από τον κορωνοϊό covid-19 από δομές και φορείς υγείας (νοσοκομεία, ιδιωτικές κλινικές, ιατρεία, διαγνωστικά εργαστήρια κλπ)
• Νομιμότητα λειτουργίας κέντρων εναλλακτικής θεραπευτικής (κέντρα φυσιοπαθητικής)
• Λειτουργία Αστικών μη Κερδοσκοπικών Εταιριών (Εξοπλισμός, Εγκαταστάσεις, επάρκεια προσωπικού, ασφάλεια ασθενών, παρεχόμενες υπηρεσίες)
• Λειτουργία Ψυχιατρικών Κλινικών (Συνθήκες Νοσηλείας ψυχιατρικών περιστατικών, Εξοπλισμός, Εγκαταστάσεις, παρεχόμενες υπηρεσίες)
• Εφαρμογή της ισχύουσας νομοθεσίας και λειτουργία των Κέντρων Αισθητικής
• Εφαρμογή της ισχύουσας νομοθεσίας (Υγειονομικές Διατάξεις) και λειτουργία Ιαματικών Πηγών (Εξοπλισμός, Εγκαταστάσεις)
• Εφαρμογή της ισχύουσας νομοθεσίας (Υγειονομικές Διατάξεις) και λειτουργία Εμφιαλωτηρίων (Εξοπλισμός, εγκαταστάσεις)
• Λειτουργία ΚΕΘΕΑ, ΟΚΑΝΑ
• Τήρηση μέτρων προστασίας της δημόσιας υγείας από τον κορωνοϊό covid-19 από δομές υγείας (νοσοκομεία, ιδιωτικές κλινικές, ιατρεία, διαγνωστικά εργαστήρια)
• Λειτουργία, ποιότητα και επάρκεια των εγκαταστάσεων, του εξοπλισμού και των προσφερόμενων υπηρεσιών προνοιακών φορέων
• Υγιεινή και ασφάλεια, των κτιριακών εγκαταστάσεων και του περιβάλλοντος αυτών χώρου, καθώς και των μέτρων ασφαλείας των περιθαλπόμενων
• Διαδικασίες υιοθεσιών και αναδοχών
• Διοικητικές-οικονομικές λειτουργίες φορέων και υπηρεσιών
• Διενέργεια τακτικών και έκτακτων διαχειριστικών και οικονομικών ελέγχων
• Καταλογισμό ελλειμμάτων

Ευρήματα κατά περίπτωση:

• Διενέργεια ιατρικών πράξεων από μη ιατρούς (εμφύτευση μαλλιών, βελονισμός, ομοιοπαθητική)
• Λειτουργία μονάδων χωρίς την παρουσία και επίβλεψη επιστημονικά υπευθύνου (χαρακτηριστική περίπτωση η διενέργεια ιατρικής πράξης από υπάλληλο του ιατρείου με καθοδήγηση του ιατρού μέσω βιντεοκλήσης)
• Παροχή ιατρικών υπηρεσιών από ειδικότητα που δεν αναφερόταν στην άδεια λειτουργίας
• Λειτουργία ιατρείου σε πολυϊατρείο, που δεν προβλεπόταν στην άδεια λειτουργίας του
• Παροχή από εργαζόμενους υπηρεσιών, οι οποίες δεν περιλαμβάνονταν στα επαγγελματικά δικαιώματα των συγκεκριμένων ειδικοτήτων
• Διενέργεια εμβολιασμού από παιδίατρο στο ιατρείο του, με χορήγηση ληγμένου εμβολίου
• Διενέργεια αισθητικών πράξεων από άτομα που δεν διέθεταν τα απαιτούμενα τυπικά προσόντα
• Παροχή νοσηλευτικών υπηρεσιών από άτομα που δεν πληρούσαν τις τυπικές προϋποθέσεις άσκησης του εν λόγω επαγγέλματος
• Μη επαρκής στελέχωση ιδιωτικής κλινικής από νοσηλευτικό προσωπικό
• Διαφήμιση από ιδιωτική κλινική για λειτουργία Τμήματος που δεν προβλέπεται στην άδεια λειτουργίας της και γενικότερα στο νομικό πλαίσιο λειτουργίας των ιδιωτικών κλινικών
• Διενέργεια επεμβάσεων από ιατρό σε ιδιωτικές κλινικές για αφαίρεση ιστού για αποστολή σε Τράπεζα Ιστών στο εξωτερικό για παρασκευή καινοτόμου φαρμάκου χωρίς την τήρηση των σχετικών διατάξεων.
• Λειτουργία ιδιωτικών Τραπεζών Ομφαλοπλακουντιακού Αίματος (ΙΤΟπΑ) χωρίς άδεια λειτουργίας. Μεταφορά των δεξαμενών με τους κρυοσυντηρημένους ιστούς μίας Μονάδας εντός των εγκαταστάσεων ιδιωτικού σχολείου.
• Λειτουργία Μονάδας Χρόνιας Αιμοκάθαρσης χωρίς την παρουσία του Προϊσταμένου Νοσηλευτή και απασχόληση σε θέση βοηθών νοσηλευτών ατόμων χωρίς άδεια άσκησης επαγγέλματος.

Οι εκθέσεις ελέγχουν περιλάμβαναν, κατά περίπτωση, βελτιωτικές προτάσεις και συστάσεις, καθώς και προτάσεις για καθορισμό ή τροποποίηση του νομικού και κανονιστικού πλαισίου. Σε είκοσι έξι (26) περιπτώσεις οι εκθέσεις διαβιβάσθηκαν στα αρμόδια πειθαρχικά όργανα για αναζήτηση πειθαρχικών ευθυνών ή/και στην Εισαγγελία Εφετών Αθηνών για ποινική αξιολόγηση.