Δημοτικά δημοψηφίσματα: Αντιρρήσεις της ΑΠΔΠΧ για την υποχρεωτική δημοσιοποίηση των στοιχείων των πολιτών

Η άσκηση του δικαιώματος συμμετοχής των πολιτών στις τοπικές υποθέσεις δεν μπορεί να εξαρτάται από την υποχρεωτική δημοσιοποίηση των προσωπικών τους δεδομένων. Τη θέση αυτή διατύπωσε η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα, εξετάζοντας σχέδιο κοινής υπουργικής απόφασης του Υπουργείου Εσωτερικών για τη λειτουργία της ψηφιακής πλατφόρμας υποβολής αιτημάτων δημοτικών δημοψηφισμάτων με πρωτοβουλία των πολιτών.

Με το υπ’ αριθ. πρωτ. 4689/21.10.2026 απαντητικό έγγραφό της, που δημοσίευσε αποκλίνοντας από τον κανόνα της έκδοσης Γνωμοδοτήσεων, η Αρχή εντόπισε μια σειρά από προβλήματα στις προτεινόμενες ρυθμίσεις, τα οποία υπερβαίνουν το ζήτημα της δημοσιοποίησης των στοιχείων των αιτούντων και εκτείνονται στον προσδιορισμό των υπευθύνων επεξεργασίας, στη διασφάλιση της μυστικότητας της ηλεκτρονικής ψηφοφορίας και στα όρια της νομοθετικής εξουσιοδότησης.

Η νέα διαδικασία για τα δημοτικά δημοψηφίσματα

Σύμφωνα με τον ν. 5314/2026, δημοτικό δημοψήφισμα μπορεί να διεξαχθεί με πρωτοβουλία των δημοτών, εφόσον συγκεντρωθούν υπογραφές τουλάχιστον του 10% των εγγεγραμμένων εκλογέων του οικείου Δήμου. Η υποβολή του αιτήματος και η συγκέντρωση των υπογραφών προβλέπεται να πραγματοποιούνται μέσω ειδικής ψηφιακής πύλης.

Το σχέδιο υπουργικής απόφασης ρυθμίζει την αυθεντικοποίηση των πολιτών μέσω κωδικών Taxisnet, τη διασταύρωση των στοιχείων τους με τους εκλογικούς καταλόγους και την αξιοποίηση του Εθνικού Μητρώου Επικοινωνίας για την αποστολή κωδικών μιας χρήσης.

Η συγκατάθεση ως προϋπόθεση άσκησης δικαιώματος

Μία από τις σημαντικότερες αντιρρήσεις της Αρχής αφορά την πρόβλεψη του σχεδίου υπουργικής απόφασης για την υποχρεωτική δημοσιοποίηση του ονοματεπωνύμου και των αρχικών πατρωνύμου και μητρωνύμου του πολίτη που υποβάλλει αίτημα διεξαγωγής δημοψηφίσματος, εφόσον το αίτημά του εγκριθεί κατά τον προβλεπόμενο έλεγχο νομιμότητας. Σύμφωνα με την προτεινόμενη ρύθμιση, ο ενδιαφερόμενος καλείται, πριν από την οριστική υποβολή του αιτήματός του, να δηλώσει τη συγκατάθεσή του στην επεξεργασία των προσωπικών του δεδομένων, στην οποία περιλαμβάνεται και η δημοσιοποίηση των συγκεκριμένων στοιχείων στην ψηφιακή πλατφόρμα.

Η Αρχή αμφισβήτησε τη νομιμότητα της επιλογής αυτής, επισημαίνοντας ότι η υποχρεωτική δημοσιοποίηση των προσωπικών δεδομένων δεν μπορεί να θεμελιωθεί σε συγκατάθεση, όταν η αποδοχή της αποτελεί προϋπόθεση για την άσκηση του δικαιώματος υποβολής αιτήματος δημοψηφίσματος. Παράλληλα, η Αρχή διαπίστωσε ότι η δημοσιοποίηση των στοιχείων του αιτούντος δεν είναι αναγκαία για την επίτευξη του επιδιωκόμενου σκοπού της επεξεργασίας, ο οποίος συνίσταται στη δυνατότητα υποβολής αιτήματος διεξαγωγής δημοψηφίσματος και στηρίζεται στην εκτέλεση καθήκοντος προς το δημόσιο συμφέρον, σύμφωνα με το άρθρο 6 παρ. 1 στοιχ. ε ́ ΓΚΠΔ.

Στο πλαίσιο αυτό, η Αρχή ζήτησε την τροποποίηση των προτεινόμενων ρυθμίσεων, ώστε η επεξεργασία των προσωπικών δεδομένων που είναι αναγκαία για την υποβολή του αιτήματος να διαχωρίζεται από την ενδεχόμενη δημοσιοποίησή τους, για την οποία θα πρέπει να παρέχεται στον ενδιαφερόμενο αυτοτελής δυνατότητα επιλογής, στηριζόμενη σε ελεύθερη συγκατάθεση κατά το άρθρο 6 παρ. 1 στοιχ. α ́ ΓΚΠΔ.

Η ευθύνη των Δήμων και η μυστικότητα της ψηφοφορίας

Ένα δεύτερο σημαντικό ζήτημα αφορά τον προσδιορισμό των υπευθύνων επεξεργασίας. Το σχέδιο ΚΥΑ αποδίδει τον ρόλο αυτό στα Υπουργεία Εσωτερικών και Ψηφιακής Διακυβέρνησης, ενώ η Αρχή υπενθύμισε ότι ο νόμος αναθέτει στους Δήμους την αποκλειστική ευθύνη για την προετοιμασία, τη διεξαγωγή και την εξαγωγή του αποτελέσματος του δημοψηφίσματος.

Η Αρχή ζήτησε την επανεξέταση της κατανομής των ρόλων, συνδέοντας μάλιστα το ζήτημα με την ανάγκη διασφάλισης της μυστικότητας της ηλεκτρονικής ψηφοφορίας.

Ειδικότερα, όπως επισημάνθηκε, οι Δήμοι δεν πρέπει να αποκτούν πρόσβαση στα προσωπικά δεδομένα των πολιτών που υποστηρίζουν τη διενέργεια δημοψηφίσματος, παρά μόνο στην πληροφορία που απαιτείται για την επαλήθευση της συγκέντρωσης του προβλεπόμενου ποσοστού υπογραφών. Παράλληλα, πρέπει να αποκλείεται κάθε δυνατότητα συσχετισμού των στοιχείων ταυτοποίησης με τη συμμετοχή στην ηλεκτρονική ψηφοφορία.

Επιφυλάξεις για τη νομοθετική εξουσιοδότηση

Πέραν των ζητημάτων προστασίας προσωπικών δεδομένων, η Αρχή διατύπωσε επιφυλάξεις και ως προς τη νομιμότητα των προτεινόμενων κανονιστικών ρυθμίσεων, επισημαίνοντας ότι ουσιώδη χαρακτηριστικά της επεξεργασίας, όπως ο προσδιορισμός των υπευθύνων επεξεργασίας, οι κατηγορίες των δεδομένων, οι αποδέκτες τους και ο χρόνος διατήρησής τους, καθορίζονται για πρώτη φορά με το σχέδιο της κοινής υπουργικής απόφασης. Κατά την Αρχή, η ρύθμιση των ζητημάτων αυτών με κανονιστική πράξη και όχι με τυπικό νόμο ενδέχεται να συνιστά υπέρβαση των ορίων της νομοθετικής εξουσιοδότησης, κατά παράβαση του άρθρου 43 παρ. 2 του Συντάγματος.

Στην ίδια κατεύθυνση, η Αρχή επεσήμανε ότι η εξουσιοδοτική διάταξη του άρθρου 182 παρ. 5 του ν. 5314/2026 προβλέπει την έκδοση κοινής απόφασης των Υπουργών Εσωτερικών και Ψηφιακής Διακυβέρνησης, χωρίς να παρέχει αντίστοιχη εξουσιοδότηση στον Υφυπουργό Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, ο οποίος περιλαμβάνεται στους συνυπογράφοντες το εξεταζόμενο σχέδιο. Μάλιστα, το Υπουργείο Εσωτερικών δεν προσκόμισε ειδική αιτιολόγηση από την οποία να προκύπτουν τα ζητήματα που θα δικαιολογούσαν τη συμμετοχή του συγκεκριμένου κυβερνητικού οργάνου στην έκδοση της απόφασης.

Αξιοσημείωτο είναι, τέλος, το γεγονός ότι το Υπουργείο Εσωτερικών ζήτησε την επίσπευση της εξέτασης του σχεδίου, επικαλούμενο την ανάγκη έγκαιρης ανάπτυξης των απαιτούμενων ψηφιακών εφαρμογών, χωρίς ωστόσο να συνοδεύσει το αίτημά του με το τεκμηριωμένο υπόμνημα που απαιτεί ο Κανονισμός Λειτουργίας της Αρχής. Λαμβάνοντας υπόψη την έλλειψη αυτή, καθώς και τις προβλεπόμενες προθεσμίες εξέτασης των σχεδίων κανονιστικών ρυθμίσεων, η Αρχή περιορίστηκε στη διατύπωση καταρχήν παρατηρήσεων, επιφυλασσόμενη να εξετάσει ζητήματα που ενδέχεται να ανακύψουν κατά την εφαρμογή των προτεινόμενων διατάξεων.