Είσπραξη εμπορικών απαιτήσεων από το εξωτερικό κατά οφειλετών στην Τουρκία

Η συνηθέστερη παρανόηση των αλλοδαπών δανειστών είναι ότι απόφαση που εκδόθηκε στο εξωτερικό μπορεί να παραδοθεί σε τουρκικό γραφείο αναγκαστικής εκτέλεσης και να ενεργοποιηθεί. Δεν μπορεί. Πριν από οποιαδήποτε πράξη αναγκαστικής εκτέλεσης, η αλλοδαπή απόφαση πρέπει να αναγνωριστεί και να κηρυχθεί εκτελεστή από τουρκικό δικαστήριο. Πρόκειται για χωριστή δίκη, με δικό της χρόνο, και εκεί χάνονται συνηθέστερα οι εισπράξεις.

Υπάρχει ωστόσο ένα σημαντικότερο σημείο που λειτουργεί αντιστρόφως και αξίζει να είναι γνωστό πριν κινηθεί οποιαδήποτε διαδικασία οπουδήποτε. Για συνήθη χρηματική απαίτηση, το τουρκικό δίκαιο δεν απαιτεί καθόλου δικαστική απόφαση.

Αναγκαστική εκτέλεση χωρίς τίτλο

Ο Κώδικας Αναγκαστικής Εκτέλεσης και Πτώχευσης αριθ. 2004 προβλέπει δύο οδούς. Η εκτέλεση βάσει τίτλου, ilamlı icra, στηρίζεται σε δικαστική απόφαση ή ισοδύναμο τίτλο. Η εκτέλεση χωρίς τίτλο, ilamsız icra, επιτρέπει στον δανειστή να κινήσει διαδικασία αναγκαστικής εκτέλεσης κατά οφειλέτη στην Τουρκία για συνήθη χρηματική οφειλή, χωρίς να έχει προηγουμένως λάβει οποιαδήποτε απόφαση.

Για αλλοδαπό προμηθευτή με ανεξόφλητα τιμολόγια, η οδός αυτή είναι συχνά ταχύτερη και οικονομικότερη από την άσκηση αγωγής στο εξωτερικό και τη συνακόλουθη αίτηση αναγνώρισης. Η διαδικασία κινείται στο γραφείο αναγκαστικής εκτέλεσης, επιδίδεται διαταγή πληρωμής στον οφειλέτη, και αν αυτός δεν ασκήσει ανακοπή εντός της νόμιμης προθεσμίας η διαδικασία καθίσταται οριστική.

Κατά το άρθρο 62 του Κώδικα, η ανακοπή κατά συνήθους διαταγής πληρωμής ασκείται κατά κανόνα εντός επτά ημερών από την επίδοση και κατατίθεται στο γραφείο αναγκαστικής εκτέλεσης που εξέδωσε τη διαταγή. Εμπρόθεσμη ανακοπή αναστέλλει κατά κανόνα τη συνήθη διαδικασία.

Η εκτέλεση βάσει αξιογράφων υπόκειται σε ειδικό καθεστώς. Κατά το άρθρο 168 η σχετική προθεσμία είναι κατά κανόνα πέντε ημέρες· ωστόσο, το αρμόδιο όργανο, οι δικονομικές προϋποθέσεις και η επίδραση στην εκτέλεση εξαρτώνται από τη φύση της ανακοπής. Οι ανακοπές αυτές μπορεί να αφορούν τον ισχυρισμό ότι ο τίτλος δεν φέρει τον χαρακτήρα αξιογράφου, την αμφισβήτηση της υπογραφής, την ανυπαρξία ή την εξόφληση της οφειλής, τη χορήγηση προθεσμίας, την παραγραφή ή την αναρμοδιότητα.

Όταν ο οφειλέτης ασκεί ανακοπή

Μετά την ανακοπή, τα διαθέσιμα ένδικα βοηθήματα του δανειστή εξαρτώνται από το είδος της διαδικασίας και από τα υποστηρικτικά έγγραφα. Εφόσον πληρούνται οι νόμιμες αποδεικτικές προϋποθέσεις, ο δανειστής μπορεί να ζητήσει την άρση της ανακοπής ενώπιον του δικαστηρίου αναγκαστικής εκτέλεσης· εναλλακτικά, μπορεί να ασκηθεί αγωγή περί ακυρώσεως της ανακοπής ενώπιον του αρμόδιου δικαστηρίου.

Η αίτηση άρσης της ανακοπής υπόκειται στις νόμιμες προθεσμίες των άρθρων 68 επ. του Κώδικα, ενώ η αγωγή περί ακυρώσεως της ανακοπής κατά το άρθρο 67 υπόκειται κατά κανόνα σε ετήσια προθεσμία. Η διάκριση μεταξύ των δύο πρέπει να τηρείται με σαφήνεια.

Η ποιότητα των υποκείμενων εγγράφων είναι εδώ καθοριστική. Υπογεγραμμένα δελτία αποστολής, αποδεκτά τιμολόγια, αναγνώριση χρέους και αλληλογραφία στην οποία η οφειλή γίνεται δεκτή ενισχύουν ουσιωδώς τη θέση του δανειστή.

Αναγνώριση και κήρυξη εκτελεστότητας αλλοδαπής απόφασης

Η αναγνώριση και η κήρυξη εκτελεστότητας διέπονται από τον Νόμο αριθ. 5718 περί Ιδιωτικού Διεθνούς και Δικονομικού Δικαίου, άρθρα 50 έως 59. Το τουρκικό δίκαιο διακρίνει την αναγνώριση, tanıma, που προσδίδει στην αλλοδαπή απόφαση ισχύ δεδικασμένου και αποδεικτική ισχύ, από την κήρυξη εκτελεστότητας, tenfiz, που επιτρέπει την αναγκαστική εκτέλεση.

Η αγωγή ασκείται ενώπιον του δικαστηρίου της κατοικίας του οφειλέτη στην Τουρκία. Ελλείψει κατοικίας, αρμόδιο είναι το δικαστήριο του τόπου συνήθους διαμονής και, ελλείψει και αυτού, δικαστήριο της Άγκυρας, της Κωνσταντινούπολης ή της Σμύρνης.

Το δικαστήριο δεν εξετάζει την ουσία. Ο έλεγχός του περιορίζεται στις προϋποθέσεις παραδεκτού: ότι η απόφαση είναι τελεσίδικη στη χώρα έκδοσης· ότι υφίσταται αμοιβαιότητα· ότι το αλλοδαπό δικαστήριο δεν άσκησε υπερβολική δωσιδικία και ότι η υπόθεση δεν ενέπιπτε στην αποκλειστική δικαιοδοσία των τουρκικών δικαστηρίων· ότι ο εναγόμενος κλητεύθηκε νομοτύπως και είχε πραγματική δυνατότητα ακρόασης· και ότι η εκτέλεση δεν αντίκειται στην τουρκική δημόσια τάξη.

Η αμοιβαιότητα αποτελεί μία από τις προϋποθέσεις κατά το άρθρο 54 παρ. 1 στοιχ. α. Από τον έλεγχο των διμερών κειμένων μεταξύ Τουρκίας και Ελλάδας, Γερμανίας και Ηνωμένου Βασιλείου δεν εντοπίστηκε ειδική διμερής συνθήκη που να ρυθμίζει ρητά τη γενική αναγνώριση και εκτέλεση αλλοδαπών δικαστικών αποφάσεων μεταξύ της Τουρκίας και των δικαιοδοσιών αυτών. Υπάρχουν διάφορα διμερή κείμενα δικαστικής συνεργασίας που αφορούν ζητήματα όπως η δικαστική συνδρομή και η απαλλαγή από την εγγυοδοσία, τα οποία όμως δεν πρέπει, χωρίς περαιτέρω εξειδίκευση, να εκλαμβάνονται ως άμεση απόδειξη αμοιβαιότητας κατά την έννοια της διάταξης αυτής. Η αμοιβαιότητα πρέπει επομένως να εκτιμάται βάσει του εφαρμοστέου νομικού πλαισίου και, όπου απαιτείται, υπό το φως των περιστάσεων της συγκεκριμένης υπόθεσης.

Ως προς τον χρόνο, το συχνά αναφερόμενο διάστημα των έξι έως δεκαοκτώ μηνών αποτελεί εύλογη ενδεικτική εκτίμηση για σκοπούς προγραμματισμού, δεν συνιστά όμως νόμιμη ούτε εγγυημένη προθεσμία. Το τουρκικό δίκαιο δεν ορίζει σταθερή διάρκεια για τις δίκες αναγνώρισης και εκτελεστότητας, η δε πραγματική διάρκεια εξαρτάται από τον φόρτο του αρμόδιου δικαστηρίου, τη φύση και την πολυπλοκότητα της υπόθεσης, τις επιδόσεις, τη συμπεριφορά των διαδίκων και τυχόν ένδικα μέσα.

Η δημόσια τάξη είναι ο λόγος που προβάλλεται συχνότερα από τον ανθιστάμενο οφειλέτη και δεν αποτελεί γενική πρόσκληση επανεξέτασης της διαφοράς. Τα τουρκικά δικαστήρια την ερμηνεύουν στενά.

Οι διαιτητικές αποφάσεις τυγχάνουν ευνοϊκότερης μεταχείρισης

Η Τουρκία είναι συμβαλλόμενο μέρος της Σύμβασης της Νέας Υόρκης από το 1992, με τις συνήθεις επιφυλάξεις αμοιβαιότητας και εμπορικού χαρακτήρα. Στην πράξη οι επιφυλάξεις αυτές σπανίως εμποδίζουν την εκτέλεση απόφασης που εκδόθηκε σε άλλο συμβαλλόμενο κράτος επί εμπορικής διαφοράς.

Η διαιτητική απόφαση είναι επομένως γενικά ευκολότερα εκτελεστή στην Τουρκία από αλλοδαπή δικαστική απόφαση. Η άρνηση είναι δυνατή μόνο για τους περιορισμένους λόγους που απαριθμούνται στη Σύμβαση και στην αντίστοιχη διάταξη του Νόμου 5718.

Για όποιον διαπραγματεύεται σήμερα σύμβαση με τουρκικό αντισυμβαλλόμενο, αυτό αποτελεί ζήτημα σύνταξης της σύμβασης και όχι δικαστικής τακτικής. Η ρήτρα διαιτησίας βελτιώνει ουσιωδώς τη θέση εκτέλεσης στην Τουρκία σε σύγκριση με ρήτρα αλλοδαπής δωσιδικίας.

Οι αποφάσεις κατά τη Σύμβαση ICSID ακολουθούν χωριστή οδό. Αν και δεσμευτικές, δεν εκτελούνται απευθείας μέσω του γραφείου αναγκαστικής εκτέλεσης· απαιτείται πρώτα αίτηση στο αρμόδιο τουρκικό δικαστήριο.

Υποχρεωτική διαμεσολάβηση

Το άρθρο 5/Α του Τουρκικού Εμπορικού Κώδικα ορίζει ότι η υποχρεωτική διαμεσολάβηση αποτελεί προϋπόθεση του παραδεκτού της αγωγής για συγκεκριμένες εμπορικές διαφορές, περιλαμβανομένων των χρηματικών απαιτήσεων, των αξιώσεων αποζημίωσης, των αγωγών περί ακυρώσεως ανακοπής, των αρνητικών αναγνωριστικών αγωγών και των αγωγών απόδοσης. Η διαδικασία διαμεσολάβησης ολοκληρώνεται κατά κανόνα εντός έξι εβδομάδων από τον ορισμό του διαμεσολαβητή, με δυνατότητα παράτασης έως δύο επιπλέον εβδομάδων στις υποχρεωτικές περιπτώσεις.

Η υποχρεωτική διαμεσολάβηση δεν αποτελεί προϋπόθεση για την κίνηση συνήθους διαδικασίας αναγκαστικής εκτέλεσης. Μπορεί να καταστεί κρίσιμη όταν, μετά από ανακοπή, ο δανειστής ασκεί αγωγή περί ακυρώσεως της ανακοπής και η διαφορά εμπίπτει στο πεδίο του άρθρου 5/Α.

Ως προς τις δίκες αναγνώρισης και εκτελεστότητας αλλοδαπών δικαστικών ή διαιτητικών αποφάσεων, η τουρκική νομοθεσία δεν περιέχει ρητή και ολοκληρωμένη διάταξη που να ορίζει αν απαιτείται ή αποκλείεται η υποχρεωτική διαμεσολάβηση. Η πρόσφατη νομολογία και η θεωρία υποστηρίζουν γενικά τη θέση ότι η δίκη αναγνώρισης και εκτελεστότητας δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως ουσιαστική χρηματική ή αποζημιωτική αξίωση εμπίπτουσα στο άρθρο 5/Α, ιδίως διότι το τουρκικό δικαστήριο δεν επανεξετάζει την ουσία της υποκείμενης διαφοράς. Επειδή το ζήτημα δεν ρυθμίζεται ρητά, η δικονομική θέση πρέπει να εκτιμάται κατά περίπτωση. Για τις αλλοδαπές διαιτητικές αποφάσεις πρέπει επίσης να λαμβάνεται υπόψη το άρθρο 18/Α παρ. 18 του Νόμου περί Διαμεσολάβησης σχετικά με τις συμφωνίες διαιτησίας.

Ως μέτρο πρόνοιας, όπου υπάρχει αβεβαιότητα ως προς τις δικονομικές προϋποθέσεις ή κίνδυνος απώλειας δικαιωμάτων, τα μέρη μπορούν να εξετάσουν την προσφυγή σε διαμεσολάβηση πριν από την άσκηση της αγωγής. Δεν πρέπει ωστόσο να θεωρείται δεδομένο ότι η αναστολή της παραγραφής που ισχύει για την υποχρεωτική διαμεσολάβηση θα εφαρμοστεί όταν η διαμεσολάβηση τελικώς κριθεί προαιρετική· οι εφαρμοστέες νόμιμες προθεσμίες πρέπει να εκτιμώνται χωριστά και να διαφυλάσσονται.

Όταν τα μέρη δεν καταλήξουν σε συμφωνία στην εμπορική διαμεσολάβηση, το τουρκικό δίκαιο δεν προβλέπει πρόσθετη ειδική αποσβεστική προθεσμία από την ημερομηνία του τελικού πρακτικού για την άσκηση αγωγής. Τούτο δεν επηρεάζει τις νόμιμες προθεσμίες που ισχύουν για την υποκείμενη αξίωση.

Διασφάλιση της θέσης πριν κινηθεί ο οφειλέτης

Η είσπραξη εξαρτάται συχνά όχι από την ισχύ της απαίτησης αλλά από το αν έχει απομείνει κάτι προς εκτέλεση όταν ο δανειστής αποκτήσει το δικαίωμα να ενεργήσει. Το τουρκικό δικονομικό δίκαιο προβλέπει συντηρητική κατάσχεση, και όπου υπάρχουν ενδείξεις ότι περιουσιακά στοιχεία θα διασπαθιστούν το αίτημα πρέπει να εξετάζεται εξαρχής. Η έρευνα περιουσιακών στοιχείων ανήκει στο ίδιο στάδιο.

Μια εύλογη σειρά ενεργειών

Πρώτα διαπιστώνεται τι κατέχει πράγματι ο οφειλέτης στην Τουρκία και αν η απαίτηση αξίζει να επιδιωχθεί. Στη συνέχεια εκτιμάται η αποδεικτική θέση, διότι αυτή καθορίζει αν είναι διαθέσιμη η εκτέλεση χωρίς τίτλο και με ποια οδό και πόσο γρήγορα μπορεί να αντιμετωπιστεί μια ανακοπή. Η συντηρητική κατάσχεση εξετάζεται πριν ειδοποιηθεί ο οφειλέτης. Όταν υπάρχει ήδη αλλοδαπή δικαστική ή διαιτητική απόφαση, η θέση ως προς την αμοιβαιότητα και το τελεσίδικο της απόφασης εκτιμώνται πριν αναληφθεί το κόστος της δίκης αναγνώρισης. Και όταν η σύμβαση βρίσκεται ακόμη υπό διαπραγμάτευση, η ρήτρα επίλυσης διαφορών καθορίζεται με γνώμονα την εκτέλεση στην Τουρκία.

Συχνές ερωτήσεις

Μπορώ να εκτελέσω απευθείας στην Τουρκία την αλλοδαπή απόφασή μου; Όχι. Πρέπει πρώτα να αναγνωριστεί και να κηρυχθεί εκτελεστή από τουρκικό δικαστήριο κατά τον Νόμο 5718 προτού είναι δυνατή οποιαδήποτε πράξη εκτέλεσης.

Χρειάζομαι καθόλου δικαστική απόφαση; Συχνά όχι. Για συνήθη χρηματική απαίτηση το τουρκικό δίκαιο επιτρέπει την κίνηση διαδικασίας αναγκαστικής εκτέλεσης χωρίς τίτλο.

Πόση είναι η προθεσμία ανακοπής; Στη συνήθη διαδικασία, κατά κανόνα επτά ημέρες από την επίδοση, με κατάθεση στο γραφείο αναγκαστικής εκτέλεσης που εξέδωσε τη διαταγή πληρωμής. Στην εκτέλεση βάσει αξιογράφων η προθεσμία είναι κατά κανόνα πέντε ημέρες, το δε αρμόδιο όργανο και οι συνέπειες εξαρτώνται από τη φύση της ανακοπής.

Τι μπορώ να κάνω αν ο οφειλέτης ασκήσει ανακοπή; Εφόσον πληρούνται οι αποδεικτικές προϋποθέσεις, μπορείτε να ζητήσετε την άρση της ανακοπής ενώπιον του δικαστηρίου αναγκαστικής εκτέλεσης· εναλλακτικά, μπορεί να ασκηθεί αγωγή περί ακυρώσεως της ανακοπής, κατά κανόνα εντός ετήσιας προθεσμίας.

Είναι η διαιτητική απόφαση ευκολότερα εκτελεστή από δικαστική; Γενικά ναι. Η Τουρκία είναι συμβαλλόμενο μέρος της Σύμβασης της Νέας Υόρκης και η άρνηση είναι δυνατή μόνο για περιορισμένους λόγους.

Είναι υποχρεωτική η διαμεσολάβηση; Αποτελεί προϋπόθεση του παραδεκτού για συγκεκριμένες εμπορικές διαφορές, δεν αποτελεί όμως προϋπόθεση για την κίνηση συνήθους διαδικασίας αναγκαστικής εκτέλεσης. Για τις δίκες αναγνώρισης και εκτελεστότητας το ζήτημα δεν ρυθμίζεται ρητά και πρέπει να εκτιμάται κατά περίπτωση.

Νομική επισήμανση: το παρόν παρέχει γενική νομική ενημέρωση και δεν συνιστά νομική συμβουλή για συγκεκριμένη υπόθεση. Το τουρκικό δίκαιο της αναγκαστικής εκτέλεσης και το δικονομικό δίκαιο, οι ισχύουσες προθεσμίες και η θέση ως προς την αμοιβαιότητα μεταβάλλονται, και η θέση πρέπει να επιβεβαιώνεται σε σχέση με τη συγκεκριμένη απαίτηση και τον συγκεκριμένο οφειλέτη. Η αξιολόγηση συγκεκριμένης υπόθεσης απαιτεί τη συνδρομή δικηγόρου με άδεια άσκησης επαγγέλματος στην Τουρκία.