Μόνιμη εγκατάσταση στο εξωτερικό: πότε η δραστηριότητα μιας ελληνικής εταιρείας φορολογείται και σε άλλη χώρα

Η διεθνής δραστηριότητα μιας ελληνικής εταιρείας μπορεί να δημιουργήσει φορολογική παρουσία σε άλλη χώρα χωρίς να έχει ιδρυθεί εκεί ξεχωριστή θυγατρική. Η ύπαρξη γραφείου, προσωπικού, αποθήκης, εργοταξίου, εξαρτημένου αντιπροσώπου ή σταθερής επιχειρηματικής βάσης μπορεί να οδηγήσει στη δημιουργία μόνιμης εγκατάστασης και, συνεπώς, σε υποχρέωση φορολόγησης μέρους των κερδών στο εξωτερικό.

Το πρώτο πρακτικό ζήτημα είναι ότι η μόνιμη εγκατάσταση δεν εξαρτάται μόνο από τη νομική μορφή. Μια εταιρεία μπορεί να θεωρεί ότι δρα αποκλειστικά από την Ελλάδα, αλλά στην πράξη να διαθέτει μόνιμο χώρο, προσωπικό ή αντιπρόσωπο που συνάπτει ή ουσιαστικά διαπραγματεύεται συμβάσεις στο εξωτερικό.

Ιδιαίτερη σημασία έχουν τα έργα και οι υπηρεσίες μεγάλης διάρκειας. Κατασκευαστικά έργα, εγκαταστάσεις, τεχνική υποστήριξη ή συνεχής παρουσία προσωπικού μπορεί να ενεργοποιούν ειδικούς χρονικούς ή λειτουργικούς κανόνες. Η εταιρεία πρέπει να εξετάζει το ζήτημα πριν από την έναρξη του έργου και όχι όταν ζητηθεί φορολογική εγγραφή από την αλλοδαπή αρχή.

Πρακτικό πρόβλημα δημιουργείται και στις ψηφιακές ή απομακρυσμένες δραστηριότητες. Εργαζόμενος που εργάζεται μόνιμα από άλλη χώρα, τοπικό στέλεχος με εξουσία διαπραγμάτευσης ή σταθερός χώρος αποθήκευσης μπορεί να δημιουργούν μεγαλύτερο φορολογικό αποτύπωμα από όσο υπολογίζει η διοίκηση.

Η ύπαρξη μόνιμης εγκατάστασης απαιτεί κατανομή κερδών. Η εταιρεία πρέπει να προσδιορίσει ποια έσοδα, έξοδα, προσωπικό και λειτουργίες συνδέονται με την αλλοδαπή παρουσία. Η αδυναμία εσωτερικής τεκμηρίωσης μπορεί να οδηγήσει σε διπλή φορολόγηση ή διαφωνία μεταξύ κρατών.

Η ασφαλής πρακτική είναι πριν από κάθε σταθερή δραστηριότητα στο εξωτερικό να γίνεται έλεγχος μόνιμης εγκατάστασης. Πρέπει να εξετάζονται ο χώρος, το προσωπικό, η διάρκεια, οι εξουσίες σύναψης συμβάσεων, τα έργα και η εφαρμοζόμενη σύμβαση αποφυγής διπλής φορολογίας. Η διεθνής ανάπτυξη δεν δημιουργεί μόνο εμπορική ευκαιρία. Δημιουργεί και νέα φορολογική γεωγραφία.