Δικαιώματα των ΑμεΑ: Δημοσιεύθηκε η Ειδική Έκθεση του Συνηγόρου του Πολίτη για το 2025

Δημοσιεύθηκε η Ειδική Έκθεση του Συνηγόρου του Πολίτη για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρίες για το έτος 2025.

Η έκθεση εξετάζει πλημμέλειες, ελλείψεις και στρεβλώσεις στο επίπεδο της κείμενης νομοθεσίας, των δευτερογενών κανονιστικών ρυθμίσεων και της διοικητικής λειτουργίας και πρακτικής.

Πιο συγκεκριμένα, η έκθεση αποτυπώνει το έργο και τις παρεμβάσεις του Συνηγόρου του Πολίτη κατά το 2025 στο πεδίο της προστασίας των δικαιωμάτων των ατόμων με αναπηρία. Μέσω της καταγραφής ατομικών περιπτώσεων και της διαχείρισης των σχετικών αναφορών, η έκθεση επιδιώκει να αναδείξει τις διαρθρωτικές εκείνες αδυναμίες που εξακολουθούν να επιδρούν στην καθημερινότητα των ατόμων με αναπηρία, αλλά και των φροντιστών τους, σε ένα περιβάλλον που, παρά τις διακηρυγμένες δεσμεύσεις ως προς την ισότητα και τη συμπερίληψη, απέχει από την πλήρη εφαρμογή τους στην πράξη.

Η Σύμβαση του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία, την οποία η Ελλάδα έχει κυρώσει και δεσμεύεται να εφαρμόζει, θέτει ένα σαφές και φιλόδοξο πλαίσιο: τη μετάβαση από το ιατρικό στο κοινωνι­κό μοντέλο της αναπηρίας, την άρση των εμποδίων που δυσχεραίνουν την πλήρη άσκηση των δικαιωμάτων των ατόμων με αναπηρία και την αλλαγή κάθε προσέγγισης που αντιμετωπίζει τα άτομα με αναπηρία ως παθητικούς αποδέκτες κοινωνικής πρόνοιας ή φιλανθρωπίας και όχι ως φορείς δικαιωμάτων. Εν όψει των ανωτέρω, ο Συνήγορος του Πολί­τη υπό τον ρόλο του ως πλαίσιο για την παρακολούθηση της εφαρμογής της Σύμβασης, παρακολουθεί την εναρμόνιση της εθνικής νομοθεσίας και της διοικητικής πρακτικής με τις απορρέουσες από τη Σύμβαση υπο­χρεώσεις της χώρας, εντοπίζει αποκλίσεις, διαμεσολαβεί και διατυπώ­νει διορθωτικές προτάσεις και συστάσεις.

Η έκθεση οργανώνεται γύρω από τα άρθρα της Σύμβασης και επιχειρεί­ται αντιστοίχιση με τα θέματα που ανέκυψαν κατά τη διάρκεια του έτους, όπως αυτά αναδείχθηκαν από τις σχετικές αναφορές πολιτών. Εκκινεί από τις γενικές υποχρεώσεις περί ισότητας και μη διάκρισης και πε­ριλαμβάνει ειδικότερα ζητήματα που αφορούν τα παιδιά με αναπηρία, την προσβασιμότητα στο δομημένο και ψηφιακό περιβάλλον, την ανε­ξάρτητη διαβίωση, την κινητικότητα, την εργασία και την απασχόληση, το ανεκτό βιοτικό επίπεδο και τη συμμετοχή στην πολιτιστική ζωή. Αυτή η θεματική διάρθρωση αντικατοπτρίζει και το εύρος των τομέων στους οποίους η άσκηση βασικών δικαιωμάτων εξακολουθεί να εμποδίζεται.

Ιδιαίτερη βαρύτητα αποδίδεται για μία ακόμη φορά στις διαδικασίες πι­στοποίησης της αναπηρίας και στη λειτουργία των Κέντρων Πιστοποίη­σης Αναπηρίας (ΚΕΠΑ), ζητήματα που εξακολουθούν να αποτελούν πηγή σοβαρών προβλημάτων για μεγάλο αριθμό πολιτών. Η πιστοποίηση της αναπηρίας συνδέεται ευθέως με τη διασφάλιση της πρόσβασης σε σει­ρά δικαιωμάτων και παροχών, με αποτέλεσμα κάθε δυσλειτουργία της να ισοδυναμεί στην πράξη με de facto αποκλεισμό από αυτά. Παράλ­ληλα, αναδεικνύεται το ζήτημα του ψηφιακού αποκλεισμού των ατόμων με αναπηρία από πλήθος ψηφιακών υπηρεσιών -από την ταυτοποίηση τηλεφώνου στο Εθνικό Μητρώο Επικοινωνίας έως τα προγράμματα κοι­νωνικού τουρισμού- υπογραμμίζοντας ότι η ψηφιακή μετάβαση, εφόσον δεν σχεδιαστεί με συμπεριληπτικούς όρους, ενέχει τον κίνδυνο να μετα­τραπεί σε νέα μορφή θεσμικού αποκλεισμού.

Ξεχωριστή μνεία γίνεται στην προστασία των παιδιών με αναπηρία και των οικογενειών τους. Ο αποκλεισμός παιδιών με αυξημένες ανάγκες υποστήριξης από τα ΚΔΑΠ-ΑμεΑ και τα Κέντρα Ημερήσιας Φροντίδας, σε συνδυασμό με τη διακριτική μεταχείριση γονέων τέκνων με αναπη­ρία από τραπεζικά ιδρύματα, καταδεικνύει ότι οι συνέπειες της αναπη­ρίας εκτείνονται στο οικογενειακό και ευρύτερο κοινωνικό περιβάλλον του αμέσως θιγόμενου ατόμου. Στο ίδιο πλαίσιο, τα ζητήματα κινητι­κότητας -η εφαρμογή της ψηφιακής Κάρτας Αναπηρίας, τα προβλή­ματα που έχουν ανακύψει κατά την εφαρμογή της και οι δυσκολίες που αντιμετωπίζουν χρήστες αναπηρικών αμαξιδίων κατά τις μετακινήσεις τους- αναδεικνύουν το επίμονο χάσμα μεταξύ πρόβλεψης και πρακτικής εφαρμογής.

Η έκθεση εξετάζει επίσης ζητήματα εργασίας και απασχόλησης που συχνά δεν αναδεικνύονται στη δημόσια συζήτηση, αλλά και θέματα που αφορούν τη συνταξιοδότηση δημοσίων υπαλλήλων λόγω αναπηρίας, τις έμμεσες διακρίσεις στο πλαίσιο της τηλεργασίας για εργαζόμενους με αναπηρία ή χρόνια πάθηση, καθώς και τα προσκόμματα που αντιμετω­πίζουν οι φροντιστές ατόμων με αναπηρία όταν ζητούν εργασιακές δι­ευκολύνσεις. Αντίστοιχα, στο πεδίο της ψυχικής υγείας, η αντιμετώπιση ψυχικά ασθενών από αστυνομικά όργανα, οι συνθήκες αναγκαστικής νο­σηλείας και τα ευρήματα από αυτοψίες σε κλειστές δομές συνθέτουν μια εικόνα που απαιτεί συστηματική θεσμική παρέμβαση.

Από το σύνολο των ζητημάτων που εκτίθενται στην έκθε­ση, εμφατικά αναδεικνύεται το χάσμα μεταξύ των διεθνών δεσμεύσεων και της καθημερινότητας των ατόμων με αναπηρία. Η διαπίστωση αυτή υπογραμμίζει την ανάγκη για συνεχή, συντονισμένη και αποτελεσματική δράση, προκειμένου οι αρχές της ισότητας, της προσβασιμότητας και της συμπερίληψης να μετουσιωθούν σε απτή πραγματικότητα.

Η ουσιαστική προστασία και προώθηση των δικαιωμάτων των ατόμων με αναπηρία δεν αποτελεί μόνο ζήτημα συμμόρφωσης προς τις διεθνείς και εθνικές υποχρεώσεις της Πολιτείας, αλλά και θεμελιώδη προϋπόθε­ση για την εύρυθμη λειτουργία ενός κράτους δικαίου που σέβεται την αν­θρώπινη αξία και διασφαλίζει την ισότιμη συμμετοχή όλων των πολιτών. Άλλωστε, η πρόοδος στον τομέα αυτό δεν επιμετράται τόσο με τις θε­σμικές παρεμβάσεις που υιοθετούνται, αλλά κυρίως από τον βαθμό κατά τον οποίο τα ίδια τα άτομα με αναπηρία μπορούν να ασκούν τα δικαιώ­ματά τους και να συμμετέχουν ισότιμα σε κάθε πτυχή της κοινωνικής ζωής. Υπό το πρίσμα αυτό, η συστηματική αντιμετώπιση των προκλήσε­ων αποτελεί αναγκαία επένδυση για μια κοινωνία πιο συνεκτική, δίκαιη και χωρίς αποκλεισμούς, όπου η ισότητα δεν αποτελεί μόνο θεσμική επι­ταγή, αλλά καθημερινή πραγματικότητα.

Δείτε αναλυτικά την έκθεση στο synigoros.gr.