Αρχή αξιοκρατίας: Ακύρωση πρόσληψης δικηγόρου σε Επιμελητήριο λόγω μη νόμιμων κριτηρίων στην προκήρυξη (ΣτΕ 789/2026)

Με πρόσφατη απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας, κρίθηκε ότι η πρόσληψη δικηγόρου σε θέση επιστημονικού συνεργάτη της Υπηρεσίας Γενικού Εμπορικού Μητρώου Επιμελητηρίου είναι ακυρωτέα, διότι η σχετική προκήρυξη θέσπισε μη νομίμως κριτήρια πέραν των προβλεπομένων από τον νόμο (ΣτΕ 789/2026).

Ειδικότερα, το δικαστήριο δέχθηκε, κατ’ αρχάς, ότι σύμφωνα με τον Ν. 4635/2019 και την υπ’ αρ. 38848/14.4.2020 ΚΥΑ, οι θέσεις δικηγόρων που συστήθηκαν στα Εμπορικά Επιμελητήρια δεν αποσκοπούν στη δικαστική εκπροσώπηση των νπδδ, αλλά αποκλειστικά στην κάλυψη των αναγκών της Υπηρεσίας του Γενικού Εμπορικού Μητρώου και, συνεπώς, αποτελούν θέσεις νομικού συμβούλου. Για την πλήρωσή τους, εφόσον οι σχετικές διατάξεις δεν προβλέπουν ιδιαίτερη διαδικασία, νομίμως εφαρμόζεται το άρθρο 43 παρ. 2 του Κώδικα Δικηγόρων (ν. 4194/2013), ως έχον γενικότερη εμβέλεια δεδομένου ότι η διάταξη αυτή πληροί τα εχέγγυα της αξιοκρατίας, της διαφάνειας και της ισότητας.

Περαιτέρω, το δικαστήριο επεσήμανε ότι το άρθρο 43 του Κώδικα Δικηγόρων ορίζει κατά τρόπο συγκεκριμένο και περιοριστικό τα κριτήρια αξιολόγησης των υποψηφίων για την πλήρωση έμμισθης θέσης δικηγόρου σε φορείς του δημόσιου τομέα, ήτοι την προσωπικότητα, την επιστημονική κατάρτιση, την εξειδίκευση στο αντικείμενο της απασχόλησης, την επαγγελματική πείρα και επάρκεια και τη γνώση ξένων γλωσσών, συνεκτιμωμένης της οικογενειακής κατάστασης και της πρόβλεψης εξέλιξης. Η εξουσιοδοτική διάταξη παρέχει στον δημόσιο φορέα την εξουσία να καθορίσει με την προκήρυξη, πέραν του αντικειμένου απασχόλησης, των ειδικών αναγκών, της έδρας και των όρων αμοιβής και υπηρεσιακής εξέλιξης, τους συντελεστές βαρύτητας των ως άνω νομοθετικώς προβλεπομένων κριτηρίων. Η κανονιστική αρμοδιότητα της Διοίκησης περιορίζεται, επομένως, στον καθορισμό αποκλειστικώς συντελεστών βαρύτητας των εκ του νόμου κριτηρίων και δεν εκτείνεται στη θέσπιση άλλων κριτηρίων με συντελεστή βαρύτητας.

Εν προκειμένω, με την προκήρυξη του Προέδρου του Επιμελητηρίου Ιωαννίνων προκηρύχθηκε μία θέση επιστημονικού συνεργάτη – δικηγόρου πλήρους απασχόλησης, και καθορίστηκαν εννέα κριτήρια με κλίμακα 1-1000 μορίων, μεταξύ των οποίων ο βαθμός πτυχίου και η κατοχή και ο βαθμός μεταπτυχιακού διπλώματος ή διδακτορικού τίτλου (10%), το μεταπτυχιακό ή διδακτορικό με ειδίκευση στο εμπορικό δίκαιο (15%), οι πιστοποιημένες γνώσεις ηλεκτρονικών υπολογιστών (10%) και η εντοπιότητα (10%). Η Επιτροπή, κατόπιν συγκριτικής αξιολόγησης των δώδεκα παραδεκτώς υποβληθεισών αιτήσεων, κατέταξε πρώτη την παρεμβαίνουσα με 804 μόρια και την αιτούσα τρίτη με 752 μόρια. Ακολούθως, η παρεμβαίνουσα προσλήφθηκε με πράξη του Προέδρου του Επιμελητηρίου. Η κατάταξη στηρίχθηκε, μεταξύ άλλων, στο ότι το μεταπτυχιακό της παρεμβαίνουσας καλύπτει όλο το φάσμα του εμπορικού δικαίου και στη μεγαλύτερη επαγγελματική της εμπειρία (15 έναντι 8 ετών δικηγορίας και περισσότερα δικόγραφα).

Κατά την κρίση του δικαστηρίου, όμως, η προκήρυξη, παρότι παραθέτει τα κριτήρια του άρθρου 43 του Κώδικα Δικηγόρων, θεσπίζει μη νομίμως και έτερα κριτήρια, ήτοι τα ανωτέρω με συντελεστές βαρύτητας 10%, 15%, 10% και 10% αντιστοίχως.

Η πλημμέλεια αυτή, λόγω της φύσης της, καθιστά την όλη διαδικασία μη νόμιμη, καθόσον επηρεάζει το συνολικό σύστημα μοριοδότησης και, κατ’ ακολουθίαν, τη βαθμολόγηση των υποψηφίων, ενώ καθίσταται άδηλο το αποτέλεσμα στην περίπτωση που η Επιτροπή ελάμβανε υπόψη μόνο τα προβλεπόμενα από τον νόμο κριτήρια.

Το δικαστήριο επεσήμανε, τέλος, ότι το κύρος της προκήρυξης ελέγχεται παρεμπιπτόντως και αυτεπαγγέλτως, στο πλαίσιο του ελέγχου της προσβαλλόμενης ατομικής πράξης διορισμού που ερείδεται επ’ αυτής, ανεξαρτήτως του ότι η πλημμέλεια προβάλλεται εν προκειμένω εμμέσως, καθόσον με την υπό κρίση αίτηση αμφισβητείται η μοριοδότηση στο κριτήριο του μεταπτυχιακού ή διδακτορικού τίτλου με ειδίκευση στο εμπορικό δίκαιο, η οποία άσκησε ουσιώδη επιρροή στην επιλογή της παρεμβαίνουσας. Η κρίση αυτή προηγείται του ζητήματος της εσφαλμένης βαθμολόγησης, η οποία εξήχθη με απλή άθροιση των βαθμολογιών των μελών της Επιτροπής και όχι με την απαιτούμενη κατά την προκήρυξη αναγωγή στην κλίμακα των 1.000 μορίων.

Κατόπιν των ανωτέρω, το δικαστήριο ακύρωσε την προσβαλλόμενη πράξη, η οποία έχει ως έρεισμα την ένδικη βαθμολόγηση.

Απόσπασμα απόφασης

10. Επειδή, όπως προκύπτει από τα στοιχεία του φακέλου, η Επιτροπή μετά από την εξέταση των φακέλων των υποψηφίων και αφού δέχθηκε ότι δώδεκα αιτήσεις είχαν υποβληθεί παραδεκτώς, μεταξύ δε αυτών της αιτούσας και της παρεμβαίνουσας (βλ. τα 1ο/22.1.2021, 2ο/29.1.2021, 3ο/5.2.2021, 4ο/11.2.20215ο/25.2.2021 πρακτικά), με το 10/9-7-2021 πρακτικό της προέβη στη συγκριτική αξιολόγηση των υποψηφίων. Ειδικότερα, η Επιτροπή κατέταξε πρώτη την παρεμβαίνουσα (με 804 μόρια), την δε αιτούσα στην τρίτη θέση (752 μόρια). Συγκεκριμένα, η Επιτροπή βαθμολόγησε την παρεμβαίνουσα με 30 μόρια για τον βαθμό του πτυχίου, 40 μόρια για τον βαθμό του μεταπτυχιακού, 150 μόρια, λόγω του ότι είναι κάτοχος Μεταπτυχιακού τίτλου στο Εμπορικό δίκαιο, το οποίο καλύπτει όλο το φάσμα του εμπορικού δικαίου, με 40 μόρια λόγω της άριστης γνώσης της αγγλικής γλώσσας ως κάτοχος πτυχίου CERTIFICATE OF PROFICIENCY IN ENGLISH του Πανεπιστημίου MICHIGAN, με 100 μόρια λόγω των πιστοποιημένων γνώσεων ηλεκτρονικού υπολογιστή, με 24 μόρια για τη συμμετοχή σε συνέδρια, με 20 μόρια λόγω εμπειρίας στον Γενικό Κανονισμό Προσωπικών Δεδομένων, με 30 μόρια, διότι είναι διαπιστευμένη μεσολαβήτρια, με 20 μόρια λόγω κατοχής πιστοποιήσεων- βεβαιώσεων στον τομέα του εμπορικού δικαίου, με 200 μόρια στο κριτήριο της επαγγελματικής εμπειρίας στο αντικείμενο της απασχόλησης, καθώς έχει 15 χρόνια δικηγορίας και προσκόμισε 374 δικόγραφα (τα περισσότερα από όλους τους υποψήφιους), 50 μόρια στο κριτήριο της προσωπικότητας και 100 μόρια στο κριτήριο της εντοπιότητας. Αντίστοιχα, η αιτούσα βαθμολογήθηκε με 30 μόρια για τον βαθμό του πτυχίου, με 30 μόρια για τον βαθμό του μεταπτυχιακού της, με 70 μόρια λόγω του ότι είναι κάτοχος μεταπτυχιακού, αλλά δεν καλύπτει όλο το φάσμα του εμπορικού δικαίου, με 40 μόρια για την άριστη γνώση της αγγλικής γλώσσας, 20 μόρια για την πολύ καλή γνώση δεύτερης γλώσσας χώρας ΕΕ, 40 μόρια για την καλή γνώση τρίτης γλώσσας της Ε.Ε., 100 μόρια για τις πιστοποιημένες γνώσεις ηλεκτρονικού υπολογιστή, με 36 μόρια στο κριτήριο της επιμελητηριακής εμπειρίας, με 30 μόρια για τη συμμετοχή της σε συνέδρια, ημερίδες και δημοσιεύσεις, με 20 μόρια για την εμπειρία της στον Γενικό Κανονισμό Προσωπικών Δεδομένων, με 30 μόρια για την πιστοποίησή της στη διαμεσολάβηση, με 20 μόρια για τις βεβαιώσεις στον χώρο του Εμπορικού Δικαίου, με 136 μόρια στο κριτήριο της επαγγελματικής εμπειρίας στο αντικείμενο της απασχόλησης, με 50 μόρια στο κριτήριο της προσωπικότητας και με 100 μόρια στο κριτήριο της εντοπιότητας. Ειδικότερα, στο ανωτέρω πρακτικό της Επιτροπής αναφέρεται ότι η παρεμβαίνουσα υπερτερεί της αιτούσας, διότι (α) το μεταπτυχιακό της αφορά όλο το φάσμα του εμπορικού δικαίου ενώ της αιτούσας επιμέρους κλάδους του εμπορικού δικαίου, (β) η επαγγελματική εμπειρία της είναι σαφώς μεγαλύτερη της αιτούσας, αφενός μεν διότι έχει περισσότερα έτη δικηγορίας (15 έτη έναντι 8 έτη), αφετέρου δε διότι προσκόμισε πολύ περισσότερα δικόγραφα σχετιζόμενα με το αντικείμενο της θέσης (εμπορικό δίκαιο). Περαιτέρω επισημάνθηκε ότι η αιτούσα υπερτερεί μεν έναντι της παρεμβαίνουσας ως προς την επιμελητηριακή εμπειρία (για την οποία έλαβε 36 μόρια), ενώ η παρεμβαίνουσα δεν βαθμολογήθηκε, ως προς το ότι έχει πολύ καλή γνώση δεύτερης ξένης γλώσσας και καλή γνώση τρίτης γλώσσας (έλαβε 20 και 40 μόρια αντίστοιχα), ενώ η παρεμβαίνουσα δεν βαθμολογήθηκε, και ως προς το ότι έχει πραγματοποιήσει δημοσίευση σε νομικό περιοδικό, ενώ η παρεμβαίνουσα δεν έχει τέτοια δημοσίευση (και για αυτό η αιτούσα έλαβε 30 μόρια ενώ η παρεμβαίνουσα 20 μόρια) πλην, έγινε δεκτό ότι τα ανωτέρω δεν είναι ικανά να μεταβάλουν την κατάταξη των ανωτέρω υποψηφίων. Στη συνέχεια, εκδόθηκε η ./8.2.2022 πράξη του Προέδρου του Επιμελητηρίου Ιωαννίνων, με την οποία η παρεμβαίνουσα προσλήφθηκε στην ένδικη θέση (Γ ́ ./18.3.2022).11. Επειδή, στην προκειμένη περίπτωση, στην Προκήρυξη παρατίθενται μεν τα κριτήρια που προβλέπονται στο άρθρο 43 του Κώδικα Δικηγόρων, περαιτέρω, όμως, μη νομίμως θεσπίζονται με αυτήν και έτερα κριτήρια, ήτοι ο βαθμός πτυχίου η κατοχή και ο βαθμός μεταπτυχιακού διπλώματος, η κατοχή επιπλέον μεταπτυχιακού και διδακτορικού τίτλου ή τίτλων (με συντελεστή βαρύτητας 10%), το μεταπτυχιακό δίπλωμα ή ο διδακτορικός τίτλος με ειδίκευση στο εμπορικό δίκαιο (με συντελεστή βαρύτητας 15%), οι πιστοποιημένες γνώσεις ηλεκτρονικών υπολογιστών (με συντελεστή βαρύτητας 10%) και η εντοπιότητα του υποψηφίου (με συντελεστή βαρύτητας 10%). Η πλημμέλεια αυτή, λόγω της φύσης της, καθιστά την όλη διαδικασία μη νόμιμη, καθόσον επηρεάζει το συνολικό σύστημα μοριοδότησης και, κατ’ ακολουθίαν, τη βαθμολόγηση των υποψηφίων, καθόσον καθίσταται άδηλο το αποτέλεσμα της βαθμολογίας των υποψηφίων για την κατάληψη της ένδικης θέσης στην περίπτωση που η Επιτροπή ελάμβανε υπόψη μόνο τα προβλεπόμενα από τον νόμο κριτήρια.

Δείτε αναλυτικά την απόφαση στο dsanet.gr.