Διαφήμιση

Ακύρωση αναγκαστικής κατάσχεσης πρώτης κατοικίας λόγω παραβίασης της αρχής της αναλογικότητας (ΜονΔΠρΚορ 199/2026)

Η Φορολογική Διοίκηση, αν και δεν υποχρεούται να εξαιρεί την πρώτη κατοικία από την αναγκαστική εκτέλεση, οφείλει προηγουμένως να διερευνά ουσιαστικά την ύπαρξη άλλης επαρκούς περιουσίας του οφειλέτη

akurose-anagkastikes-kataskheses-protes-katoikias-logo-parabiases-tes-arkhes-tes-analogikotetas-mondprkor-1992026

Δεκτή έγινε ανακοπή κατά κατασχετήριας έκθεσης ακινήτου για ληξιπρόθεσμες φορολογικές οφειλές, λόγω παραβίασης της αρχής της αναλογικότητας (ΜονΔΠρΚορ 199/2026).

Το δικαστήριο έκρινε ότι η κατάσχεση της κύριας κατοικίας του οφειλέτη, χωρίς προηγούμενη ουσιαστική έρευνα για την αξία των λοιπών περιουσιακών του στοιχείων, δεν παρίσταται πρόσφορη και κατάλληλη για την είσπραξη του χρέους και αντίκειται στις αρχές της χρηστής διοίκησης και της αναλογικότητας.

Σύμφωνα με το σκεπτικό του δικαστηρίου, η κρίση του οργάνου της Φορολογικής Διοίκησης για τη λήψη των μέτρων διοικητικής εκτέλεσης είναι μεν ελεύθερη, δεν πρέπει όμως να παραβιάζει τις αρχές της χρηστής διοίκησης και της αναλογικότητας. Κατά την αρχή αυτή, μεταξύ του συγκεκριμένου διοικητικού μέτρου και του επιδιωκόμενου σκοπού πρέπει να υπάρχει εύλογη σχέση, η οποία υφίσταται μόνον όταν το μέτρο είναι κατάλληλο για την επίτευξη του σκοπού (καταλληλότητα), συνεπάγεται κατ' ένταση και διάρκεια τα λιγότερα δυνατά μειονεκτήματα για τον διοικούμενο (αναγκαιότητα) και τα συνεπαγόμενα μειονεκτήματα δεν υπερσκελίζουν τα πλεονεκτήματα (αναλογικότητα εν στενή εννοία). Συνεπώς, η Διοίκηση οφείλει να απέχει από τη λήψη μέτρων αναγκαστικής είσπραξης που δεν είναι αναγκαία ούτε κατάλληλα για την επίτευξη του σκοπού της είσπραξης των εσόδων, εν όψει των συγκεκριμένων περιστάσεων.

Περαιτέρω, το δικαστήριο δέχθηκε ότι η Φορολογική Διοίκηση δεν υποχρεούται να εξαιρεί την πρώτη κατοικία του οφειλέτη από τη λήψη αναγκαστικών μέτρων, ιδίως όταν πρόκειται για οφειλές που εδράζονται στη μη εκπλήρωση φορολογικών υποχρεώσεων, καθόσον οι διατάξεις των άρθρων 2 παρ. 1 και 21 παρ. 4 του Συντάγματος δεν εγκαθιδρύουν συνταγματικό δικαίωμα στην επαρκή στέγαση, αλλά έχουν μόνον κατευθυντήριο χαρακτήρα, εξουσιοδοτώντας τον κοινό νομοθέτη να προσδιορίσει το είδος και την έκταση της ειδικής φροντίδας του κράτους.

Κατά την κρίση του δικαστηρίου, ωστόσο, η λήψη μέτρων αναγκαστικής εκτέλεσης επί της πρώτης κατοικίας παραβιάζει τις αρχές της χρηστής διοίκησης και της αναλογικότητας όταν ο οφειλέτης διαθέτει και άλλα περιουσιακά στοιχεία, επί των οποίων θα μπορούσαν να επιβληθούν τα μέτρα αυτά, καλύπτοντας τη σχετική απαίτηση.

Στην υπό κρίση υπόθεση, το δικαστήριο, αφού διέταξε με προδικαστική απόφασή του τη συμπλήρωση αποδείξεων, δέχθηκε ότι το κατασχεθέν ακίνητο αποτελούσε κατά τον κρίσιμο χρόνο την κύρια κατοικία του ανακόπτοντος, γεγονός που δεν αμφισβητείται από το καθ' ου. Η λειτουργία του ακινήτου ως κύριας κατοικίας επιτείνει το επαχθές του μέτρου και λαμβάνεται υπόψη κατά την κρίση περί παραβίασης της αρχής της αναλογικότητας, εν όψει μάλιστα και του ότι τα λοιπά ακίνητα του οφειλέτη είναι, κατά τα διδάγματα της κοινής πείρας, απρόσφορα για την κάλυψη των στεγαστικών του αναγκών.

Το δικαστήριο έκρινε ότι η κατάσχεση, υπό τις συνθήκες αυτές, δεν παρίσταται πρόσφορη και κατάλληλη για την εξόφληση του χρέους, δοθέντος ότι πριν την επιβολή της η φορολογική αρχή δεν προέβη σε ουσιαστική έρευνα για να διαπιστώσει αν η αξία των λοιπών ακινήτων του οφειλέτη επαρκούσε για την ικανοποίηση των απαιτήσεών της, όπως κατ' εφαρμογή της αρχής της χρηστής διοίκησης είχε υποχρέωση, ενώ δεν αρκεί προς τούτο από μόνη της η προγενέστερη επιβολή κατασχέσεων εις χείρας τρίτων.

Απόσπασμα απόφασης

Επειδή, κατ’ αρχάς, όπως προκύπτει από την αναγραφόμενη στο δικόγραφο της κρινόμενης ανακοπής διεύθυνση κατοικίας του ανακόπτοντος, από την .-Δ/19.10.2023 έκθεση επίδοσης της προσβαλλόμενης έκθεσης αναγκαστικής κατάσχεσης σε αυτόν, αλλά και από την προσκομιζόμενη, σε εκτέλεση της προαναφερόμενης προδικαστικής απόφασης, δήλωση φορολογίας εισοδήματος του φορολογικού έτους 2023 (για εισοδήματα που αποκτήθηκαν από 1.1.2023 έως 31.12.2023), το επίδικο κατασχεθέν ακίνητο, κατά τον κρίσιμο χρόνο επιβολής της ένδικης κατάσχεσης (19.10.2023), αποτελούσε την κύρια κατοικία του ανακόπτοντος. γεγονός, άλλωστε, που δεν αμφισβητείται από το καθ’ ου. Και ναι μεν, η φορολογική αρχή, σύμφωνα με όσα έγιναν ερμηνευτικώς δεκτά στην τέταρτη σκέψη της παρούσας, δεν υποχρεούται να εξαιρεί την κύρια και πρώτη κατοικία του οφειλέτη από τη λήψη αναγκαστικών μέτρων, προκειμένου να ικανοποιηθούν οι απαιτήσεις του Δημοσίου κατ’ αυτού, πλην όμως, η κατά τα ανωτέρω λειτουργία του επίμαχου ακινήτου ως κύριας κατοικίας του ανακόπτοντος, επιτείνει το επαχθές του ένδικου μέτρου εκτέλεσης, γεγονός που λαμβάνεται, κατά νόμο, υπόψη για την κρίση επί των αιτιάσεων αυτού περί αντίθεσης της ένδικης κατάσχεσης στην αρχή της αναλογικότητας (βλ. Δ.Εφ.ΑΘ. 2839, . 2842-3/2020, 3926/2019, 1226/2016, Δ.Εφ.Πειρ. 108/2019, Δ.Εφ.Πατρ. 693/2017). Τούτο, μάλιστα, εν όψει του ότι, όπως προκύπτει από την προσκομιζόμενη βεβαίωση δηλωθείσας περιουσιακής κατάστασης του κρίσιμου έτους 2023, τα υπόλοιπα ακίνητα ιδιοκτησίας του ανακόπτοντος (ένα επαγγελματικό ακίνητο και μία νεοαναγειρόμενη - ημιτελής μονοκατοικία) είναι απρόσφορα κατά τα δεδομένα της κοινής πείρας για την κάλυψη των στεγαστικών του αναγκών (πρβλ. Δ.Εφ.Πειρ. 1191/2020). Άλλωστε, ναι μεν η κρίση του Προϊσταμένου της αρμόδιας Δ.Ο.Υ. για τη λήψη των μέτρων διοικητικής εκτέλεσης που προβλέπονται από τις διατάξεις του άρθρου 9 του Κ.Ε.Δ.Ε. είναι ελεύθερη και οι διατάξεις του ίδιου Κώδικα, όπως προεκτέθηκε, δεν εξαιρούν την πρώτη κατοικία από την επιβολή κατάσχεσης, ωστόσο, το Δικαστήριο κρίνει ότι η ένδικη κατάσχεση, υπό τις προπεριγραφόμενες συνθήκες, δεν παρίσταται πρόσφορη και κατάλληλη για την εξόφληση του χρέους του ανακόπτοντος, δοθέντος ότι πριν την επιβολή αυτής το καθ’ ου δεν προέβη σε ουσιαστική έρευνα για να διαπιστώσει αν η αξία των λοιπών ακινήτων του ήταν ικανή ή όχι για την ικανοποίηση των συγκεκριμένων απαιτήσεών του, όπως, κατ’ εφαρμογή της αρχής της χρηστής διοίκησης, είχε υποχρέωση (πρβλ. Δ.Εφ.Πειρ. 66/2025 2046/2023, Δ.Εφ.Θεσ. 308/2025, Δ.Εφ.Πατρ. 66/2024), δίχως να αρκεί από μόνη της η προγενέστερη επιβολή κατασχέσεων εις χείρας τρίτων. Εν όψει των ανωτέρω, η ένδικη κατάσχεση δεν παρίσταται νόμιμη, κατά τα βασίμως σχετικώς προβαλλόμενα από τον ανακόπτοντα και πρεπει να ακυρωθεί.

Δείτε αναλυτικά την απόφαση στο dsanet.gr.