ΕΕ: Νέοι κανόνες για την καταπολέμηση των εγκλημάτων σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο συμφώνησαν στον εκσυγχρονισμό του νομικού πλαισίου της Ένωσης για την καταπολέμηση των εγκλημάτων σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών (CSA), συμπεριλαμβανομένων επικαιροποιημένων ορισμών, αυστηρότερων ανώτατων ποινών, μεγαλύτερων προθεσμιών παραγραφής για τη δίωξη των εγκλημάτων και καλύτερης υποστήριξης των θυμάτων.

Ποινικοποίηση νέων αδικημάτων

Λαμβάνοντας υπόψη τις τεχνολογικές εξελίξεις, η επικαιροποιημένη νομοθεσία ποινικοποιεί νέα αδικήματα, όπως την παραγωγή ή διάδοση εγχειριδίων οδηγιών για εγκλήματα σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών, συμπεριλαμβανομένης της εκμετάλλευσης και της προσέλκυσης παιδιών, τα οποία θα τιμωρούνται με ποινή φυλάκισης τουλάχιστον δύο ετών.

Οι ευρωβουλευτές προώθησαν, επίσης, την ποινικοποίηση συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης που έχουν σχεδιαστεί ή προσαρμοστεί ειδικά για την παραγωγή υλικού σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών. Στο εξής, η απόκτηση, κατοχή ή διάδοση τέτοιων συστημάτων θα τιμωρείται με φυλάκιση έως δύο ετών. Οι ευρωβουλευτές διασφάλισαν, ακόμα, ότι θα ποινικοποιηθεί η οργάνωση ταξιδιού άλλου προσώπου σε άλλη χώρα με σκοπό την κακοποίηση παιδιού (με ποινή έως ένα έτος φυλάκισης).

Σε αντίθεση με την υφιστάμενη οδηγία, η νέα νομοθεσία αντιμετωπίζει επίσης το φαινόμενο του grooming, δηλαδή της προσέλκυσης παιδιών για σεξουαλικούς σκοπούς. Η πρόταση συνάντησης με παιδί κάτω από την ηλικία συναίνεσης θα τιμωρείται όταν οδηγεί στη διάπραξη αδικημάτων (έως ένα έτος φυλάκισης ή έως δύο έτη όταν εμπλέκονται εξαναγκασμός, βία ή απειλή). Τιμωρητέα θα καταστεί επίσης η απόπειρα προσέλκυσης παιδιού, συμπεριλαμβανομένης της διαδικτυακής, ώστε να παράσχει υλικό σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών, με ποινή έως έξι μήνες ή έως ένα έτος όταν υπάρχει εξαναγκασμός, βία ή απειλή. Στα νέα ποινικοποιούμενα αδικήματα περιλαμβάνονται, επιπλέον, η ζωντανή μετάδοση σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών και ο σεξουαλικός εκβιασμός, δηλαδή η απειλή δημοσιοποίησης υλικού σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών.

Ποινές και η έννοια της συναίνεσης

Η νέα νομοθεσία αυξάνει τις ανώτατες ποινές για σειρά εγκλημάτων σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών, όπως η εν γνώσει παρακολούθηση παράστασης σεξουαλικής κακοποίησης παιδιού και η συμμετοχή σε σεξουαλικές δραστηριότητες με παιδιά που υφίστανται εκμετάλλευση μέσω πορνείας. Στο μέλλον, αρκετά αδικήματα που αφορούν υλικό σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών θα τιμωρούνται επίσης αυστηρότερα, όπως η απόκτηση, κατοχή ή εν γνώσει πρόσβαση σε τέτοιο υλικό (τουλάχιστον δύο έτη φυλάκισης), καθώς και η διανομή, διάδοση, παροχή και διάθεσή του στο κοινό (τουλάχιστον τρία έτη φυλάκισης).

Για την αντιμετώπιση της διάδοσης υλικού σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών στο διαδίκτυο, τα κράτη μέλη της ΕΕ οφείλουν να διασφαλίζουν ότι το υλικό αυτό που φιλοξενείται στην επικράτειά τους αφαιρείται άμεσα ή ότι η πρόσβαση των χρηστών του διαδικτύου στην επικράτειά τους σε αυτό αποκλείεται.

Οι ευρωβουλευτές προώθησαν επίσης την ενίσχυση της έννοιας της συναίνεσης στη νομοθεσία για τη σεξουαλική κακοποίηση παιδιών. Στο μέλλον, οι σεξουαλικές πράξεις με διείσδυση με παιδιά άνω της ηλικίας συναίνεσης που δεν συναινούν θα τιμωρούνται με φυλάκιση έως 10 ετών. Για παιδιά κάτω από την ηλικία συναίνεσης, η ποινή αυτή αυξάνεται σε έως 12 έτη φυλάκισης.

Μεγαλύτερα χρονικά περιθώρια για την καταγγελία κακοποίησης και την έναρξη ερευνών

Τα θύματα παιδικής σεξουαλικής κακοποίησης συχνά χρειάζονται χρόνια ή και δεκαετίες μέχρι να μπορέσουν να καταγγείλουν τα εγκλήματα που υπέστησαν. Για τον λόγο αυτό, οι ευρωβουλευτές ζήτησαν την επέκταση των προθεσμιών παραγραφής για τα σχετικά αδικήματα.

Για τα σοβαρότερα αδικήματα (όπως οι σεξουαλικές πράξεις με διείσδυση και ο εξαναγκασμός παιδιών κάτω από την ηλικία συναίνεσης σε πορνεία), τα οποία τιμωρούνται με τουλάχιστον 10 έτη φυλάκισης, η προθεσμία παραγραφής θα ορίζεται σε 32 έτη από τη στιγμή που το θύμα ενηλικιώνεται. Για την πλειονότητα των αδικημάτων που καλύπτονται από τη νομοθεσία και τιμωρούνται με ποινές από 5 έως 10 έτη φυλάκισης, η περίοδος παραγραφής θα είναι 20 έτη. Για μια τρίτη κατηγορία αδικημάτων, συμπεριλαμβανομένης της παραγωγής υλικού σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών, η περίοδος παραγραφής θα είναι 15 έτη.

Πρόληψη και δικαιώματα των θυμάτων

Η νέα νομοθεσία διασφαλίζει ότι τα κράτη μέλη θα παρέχουν εξειδικευμένη και κατάλληλη υποστήριξη στα θύματα (τα οποία αναγνωρίζονται ως «επιζώντες» της κακοποίησης). Τα κράτη μέλη της ΕΕ θα επιδιώξουν να εξασφαλίσουν ότι τα ανήλικα θύματα έχουν πρόσβαση σε αξιολόγηση, υποστήριξη και προστασία σε περιβάλλον φιλικό προς τα παιδιά και, όπου είναι δυνατόν, στον ίδιο χώρο. Τα θύματα θα έχουν επίσης το δικαίωμα να ζητούν αποζημίωση από τους δράστες, ενώ θα πρέπει να λειτουργούν γραμμές βοήθειας για την ενημέρωση του κοινού σχετικά με τη διαθέσιμη υποστήριξη.

Ενημερωτικές εκστρατείες θα αναδεικνύουν το γεγονός ότι η σεξουαλική επαφή χωρίς συναίνεση αποτελεί ποινικό αδίκημα και ότι η συναίνεση πρέπει να παρέχεται ελεύθερα. Παράλληλα, θα πρέπει να εφαρμόζονται αποτελεσματικά προγράμματα παρέμβασης για τους δράστες κατά τη διάρκεια ή μετά το πέρας της ποινικής διαδικασίας, ώστε να αποτρέπεται η υποτροπή.

Η νομοθεσία βελτιώνει επίσης τις διαδικασίες αναφοράς εγκλημάτων σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών, διασφαλίζοντας ότι οι κανόνες επαγγελματικού απορρήτου δεν θα εμποδίζουν την καταγγελία όταν υπάρχουν εύλογες υπόνοιες κακοποίησης. Οι επαγγελματίες που εργάζονται σε στενή επαφή με παιδιά θα έχουν υποχρέωση αναφοράς περιστατικών όταν υπάρχουν «ουσιώδεις λόγοι» να πιστεύουν ότι η ευημερία του παιδιού βρίσκεται σε «σοβαρό και άμεσο κίνδυνο» λόγω εγκλήματος σεξουαλικής κακοποίησης.

Η νομοθεσία ενισχύει επίσης τους οργανισμούς που δραστηριοποιούνται στην προστασία των παιδιών. Τα κράτη μέλη οφείλουν να διασφαλίζουν ότι υπάρχει νομική βάση ώστε οι οργανισμοί αυτοί να μπορούν να διαχειρίζονται γραμμές καταγγελιών και γραμμές βοήθειας. Ενθαρρύνονται επίσης να τους επιτρέπουν να αναζητούν δημόσια προσβάσιμο υλικό σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών σε υπηρεσίες φιλοξενίας περιεχομένου.

Έλεγχοι ποινικού μητρώου

Κατά την πρόσληψη για θέσεις που συνεπάγονται τακτική επαφή με παιδιά, οι εργοδότες θα πρέπει να διενεργούν ελέγχους ποινικού μητρώου ώστε να διασφαλίζουν ότι ο υποψήφιος δεν έχει καταδικαστεί για εγκλήματα σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών.

Μετά από πίεση των ευρωβουλευτών, η διάταξη αυτή επεκτάθηκε ώστε να καλύπτει και οργανωμένες εθελοντικές δραστηριότητες που περιλαμβάνουν επαφή με παιδιά (για παράδειγμα, εξωσχολικές δραστηριότητες).

Επόμενα βήματα

Οι τεχνικές ομάδες θα οριστικοποιήσουν τώρα το νομικό κείμενο.

Στη συνέχεια, τόσο το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο όσο και το Συμβούλιο θα πρέπει να εγκρίνουν επίσημα τη νομοθεσία προτού αυτή δημοσιευθεί στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Έπειτα, τα κράτη μέλη θα έχουν προθεσμία τριών ετών για να ενσωματώσουν τις διατάξεις της οδηγίας στο εθνικό τους δίκαιο.