Ευθύνη του Δημοσίου για αποζημίωση σε παράνομες οικοδομικές άδειες και προσκυρώσεις σε παραρεμάτιες περιοχές (ΣτΕ 1177, 1281/2026)

Με δύο πρόσφατες αποφάσεις του, το Συμβούλιο της Επικρατείας έκρινε ότι η έκδοση οικοδομικής άδειας ή πράξης προσκύρωσης, τακτοποίησης και αναλογισμού αποζημίωσης σε παραρεμάτιο ακίνητο εντός ρυμοτομικού σχεδίου, χωρίς να έχει προηγηθεί οριστική οριοθέτηση του ρέματος, μπορεί να θεμελιώσει ευθύνη του Δημοσίου προς αποζημίωση των δικαιούχων, σύμφωνα με τα άρθρα 105-106 του Εισαγωγικού Νόμου του Αστικού Κώδικα (ΣτΕ 1177, 1281/2026).

Σύμφωνα με το σκεπτικό του δικαστηρίου, από τη χορήγηση παράνομης άδειας ανέγερσης οικοδομής επί οικοπέδου σε παραρεμάτια εντός ρυμοτομικού σχεδίου περιοχή, λόγω έκδοσής της κατά παράβαση των διατάξεων του άρ. 6 του ν. 880/1979, μολονότι δηλαδή δεν έχει προηγηθεί οριστική οριοθέτηση του ρέματος, αλλά μόνον προσωρινή οριοθέτηση με παράνομη πράξη της αρμόδιας πολεοδομικής αρχής που εκδόθηκε με βάση τις εκτός νομοθετικής εξουσιοδότησης (άρ. 26 Γ.Ο.Κ./1985) διατάξεις της παρ. 2 άρ. 6 του Κτιριοδομικού Κανονισμού (ΥΑ 3046/304/30.1.1989), μπορεί να θεμελιωθεί, συντρεχουσών και των λοιπών προϋποθέσεων των άρ. 105-106 Εισ.Ν.Α.Κ., ευθύνη του Δημοσίου προς αποζημίωση του δικαιούχου της οικοδομικής άδειας ή/και ιδιοκτήτη ή συνιδιοκτήτη του ακινήτου.

Το ίδιο ισχύει και στην περίπτωση έκδοσης παράνομης πράξης προσκύρωσης, τακτοποίησης και αναλογισμού αποζημίωσης ιδιοκτησιών σε παραρεμάτια περιοχή εντός ρυμοτομικού σχεδίου, ως εκ του ότι εκδόθηκε χωρίς να έχει προηγηθεί οριστική οριοθέτηση του ρέματος.

Και τούτο, διότι οι διατάξεις του άρ. 6 του ν. 880/1979, κατά την έννοια των οποίων η τακτοποίηση των παραρεμάτιων ιδιοκτησιών, καθώς και η δόμηση σε παραρεμάτια εντός ρυμοτομικού σχεδίου περιοχή επιτρέπεται μόνον εφόσον έχει προηγηθεί οριστική οριοθέτηση του ρέματος, εξυπηρετούν αφενός το γενικό συμφέρον, στο οποίο εντάσσεται και η κατά το άρ. 24 παρ. 1 Συντ. προστασία του φυσικού περιβάλλοντος, ουσιώδες στοιχείο του οποίου αποτελούν τα ρέματα. Αφετέρου, αποσκοπούν στην προστασία ατομικών δικαιωμάτων ή συμφερόντων των ιδιωτών, διότι επιτρέπουν την έκδοση πράξης εφαρμογής ρυμοτομικού σχεδίου, προσκύρωσης, τακτοποίησης και αναλογισμού αποζημίωσης, καθώς και άδειας ανέγερσης οικοδομικής σε παραρεμάτιο ακίνητο υπό την προϋπόθεση ότι έχει προηγηθεί οριστική οριοθέτηση του ρέματος κατ’ εφαρμογή των διατάξεων αυτών και, ειδικότερα όσον αφορά την οικοδομική άδεια, συντρέχουν οι όροι και προϋποθέσεις δόμησης που τάσσουν οι οικείες πολεοδομικές διατάξεις.

Λαμβάνοντας υπόψη τα ανωτέρω, το Συμβούλιο της Επικρατείας έκρινε ότι μη νομίμως το διοικητικό εφετείο δεν αναγνώρισε ευθύνη του Δήμου προς αποζημίωση των αναιρεσειουσών εταιρειών κατά τα άρ. 105-106 Εισ.Ν.Α.Κ., διότι οι διατάξεις του άρ. 6 του ν. 880/1979, κατά παράβαση των οποίων (όπως δέχθηκε το εφετείο) εκδόθηκε η επίμαχη οικοδομική άδεια, στην παρανομία της οποίας οι αναιρεσείουσες εταιρείες, ήτοι η εταιρεία δικαιούχος της οικοδομικής άδειας και ο εργολάβος, είχαν θεμελιώσει την αξίωσή τους προς αποζημίωση, έχουν θεσπιστεί αποκλειστικώς για την εξυπηρέτηση του γενικού συμφέροντος.

Αλλά και στην δεύτερη υπό κρίση αίτηση αναίρεσης, το ΣτΕ κατέληξε ότι μη νομίμως το διοικητικό εφετείο έκρινε ότι (α) δεν στοιχειοθετείται ευθύνη των αναιρεσιβλήτων (Ελληνικό Δημόσιο, Περιφέρεια, Δήμος), κατά τα άρ. 105-106 Εισ.Ν.Α.Κ., με τη σκέψη ότι οι διατάξεις του άρ. 6 του ν. 880/1979, κατά παράβαση των οποίων εκδόθηκαν πράξη προσκύρωσης, τακτοποίησης και αναλογισμού αποζημίωσης λόγω ρυμοτομίας, καθώς και οικοδομική άδεια σε σχέση με παραρεμάτιο ακίνητο, στην παρανομία των οποίων, μεταξύ άλλων, η αναιρεσείουσα συνιδιοκτήτρια του ακινήτου είχε θεμελιώσει την αξίωσή της προς αποζημίωση, έχουν θεσπιστεί αποκλειστικώς για την εξυπηρέτηση του γενικού συμφέροντος και (β) ήταν αλυσιτελής η έρευνα του λόγου έφεσης της αναιρεσείουσας περί παράνομης παράλειψης της Διοίκησης να ολοκληρώσει, κατ’ εφαρμογή των διατάξεων του άρ. 6 του ν. 880/1979 και κατόπιν ακυρωτικής απόφασης του Σ.τ.Ε., τη διαδικασία οριστικής οριοθέτησης του επίμαχου ρέματος, η οποία θα κατέληγε στην έκδοση π.δ/τος οριοθέτησης του ρέματος στο σύνολό του.

Περίληψη των αποφάσεων είναι διαθέσιμη στο adjustice.gr.