Καταπολέμηση της παράνομης ρητορικής μίσους στο διαδίκτυο: Τα πρώτα αποτελέσματα από την αναθεώρηση του κώδικα δεοντολογίας

Δημοσιεύτηκαν τα αποτελέσματα της πρώτης διαδικασίας παρακολούθησης στο πλαίσιο του αναθεωρημένου κώδικα δεοντολογίας για την καταπολέμηση της παράνομης ρητορικής μίσους στο διαδίκτυο (The Code of conduct on countering illegal hate speech online +).

Υπενθυμίζεται ότι ο αναθεωρημένος κώδικας δεοντολογίας, ο οποίος βασίζεται στον κώδικα δεοντολογίας που εγκρίθηκε το 2016, ενσωματώθηκε το 2025 το κανονιστικό πλαίσιο της Πράξης για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (Digital Services Act) και ενισχύει τον τρόπο με τον οποίο οι επιγραμμικές πλατφόρμες αντιμετωπίζουν περιεχόμενο που θεωρείται παράνομη ρητορική μίσους σύμφωνα με το δίκαιο της ΕΕ και τη νομοθεσία των κρατών μελών, ενώ παράλληλα διευκολύνει τη συμμόρφωση και την αποτελεσματική επιβολή της DSA στον συγκεκριμένο τομέα.

Τα πρώτα αποτελέσματα συνδυάζουν δύο βασικά στοιχεία: μια άσκηση παρακολούθησης που μετρά την ταχύτητα με την οποία οι πλατφόρμες ανταποκρίνονται στις κοινοποιήσεις εικαζόμενης παράνομης ρητορικής μίσους και μια αυτοαξιολόγηση από τις υπογράφουσες πλατφόρμες που περιγράφει τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουν περιεχόμενο μίσους στις υπηρεσίες τους, την οποία υπέβαλαν όλοι οι υπογράφοντες.

Η πρώτη διαδικασία παρακολούθησης στο πλαίσιο του αναθεωρημένου κώδικα διήρκεσε από τις αρχές Νοεμβρίου έως τα μέσα Δεκεμβρίου 2025. Ενώ κάθε υπογράφων συμφώνησε να συμμετάσχει στη διαδικασία παρακολούθησης, μόνο 5 (Facebook, Instagram, TikTok, X και YouTube) έλαβαν σχετικές κοινοποιήσεις από τους δημοσιογράφους παρακολούθησης κατά την περίοδο αναφοράς.

Τα αποτελέσματα αυτής της διαδικασίας παρακολούθησης, η οποία είναι η πρώτη στο πλαίσιο του αναθεωρημένου κώδικα, τονίζουν ότι οι εμπλεκόμενες πλατφόρμες διατήρησαν τη δέσμευσή τους να επανεξετάζουν την πλειονότητα των κοινοποιήσεων σχετικά με εικαζόμενο παράνομο περιεχόμενο μίσους εντός 24 ωρών και ότι, συνολικά, παρείχαν συστηματική ανατροφοδότηση στις κοινοποιήσεις.

Ωστόσο, από την αξιολόγηση διαπιστώθηκε ότι όλοι οι υπογράφοντες που καλύπτονται από τη διαδικασία παρακολούθησης, με εξαίρεση την πλατφόρμα Χ, θεώρησαν ότι σημαντικό ποσοστό των υποθέσεων είτε αμφισβητήθηκε είτε ταξινομήθηκε ως σφάλμα. Σημαντικός αριθμός περιπτώσεων σφάλματος φαίνεται να οφείλεται σε εσφαλμένους διαύλους αναφοράς που χρησιμοποιούνται από τους φορείς παρακολούθησης.

Η διαδικασία παρακολούθησης αποτελεί μία από τις βασικές δεσμεύσεις στο πλαίσιο του κώδικα. Πρόκειται για προσομοίωση ακραίων καταστάσεων «mystery shopping» μέγιστης διάρκειας 6 εβδομάδων για να ελεγχθεί αν οι υπογράφοντες εκπληρώνουν τη δέσμευσή τους να επανεξετάσουν την πλειονότητα (τουλάχιστον το 50%) των ειδοποιήσεων που λαμβάνουν από τους δημοσιογράφους παρακολούθησης εντός 24 ωρών. Οι δημοσιογράφοι παρακολούθησης είναι μη κερδοσκοπικοί ή δημόσιοι φορείς με εμπειρογνωσία σχετικά με την παράνομη ρητορική μίσους σε τουλάχιστον ένα κράτος μέλος της ΕΕ.

Κύριος στόχος είναι οι υπογράφοντες να επανεξετάζουν ταχέως το περιεχόμενο που αναφέρεται μέσω του μηχανισμού ειδοποίησης και δράσης της πράξης για τις ψηφιακές υπηρεσίες και να λαμβάνουν μέτρα εάν θεωρείται παράνομη ρητορική μίσους, δηλαδή δημόσια υποκίνηση βίας ή μίσους.

Σύμφωνα με τον κώδικα δεοντολογίας, η Επιτροπή διασφαλίζει τη δημοσίευση των εν λόγω αποτελεσμάτων, ώστε να καταστεί δυνατή η λογοδοσία, η διαφάνεια και ο δημόσιος έλεγχος. Καλεί επίσης τους υπογράφοντες και άλλα ενδιαφερόμενα μέρη να ασχοληθούν ευρύτερα με τα πορίσματα, μεταξύ άλλων εντοπίζοντας ή αντιμετωπίζοντας τυχόν κενά, κατά την προετοιμασία του κύκλου παρακολούθησης του 2026. Οι ολοκληρωμένες εκθέσεις αυτοαξιολόγησης όλων των υπογραφουσών πλατφορμών είναι επίσης διαθέσιμες στο κοινό.

Ιστορικό

Ο κώδικας δεοντολογίας για την καταπολέμηση της παράνομης ρητορικής μίσους+ ενισχύει τον τρόπο με τον οποίο οι επιγραμμικές πλατφόρμες αντιμετωπίζουν εικαζόμενο παράνομο περιεχόμενο ρητορικής μίσους, όπως ορίζεται στις εθνικές διατάξεις ποινικού δικαίου, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που απορρέουν από το δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Στις 20 Ιανουαρίου 2025, κατόπιν αιτήματος των υπογραφόντων τον κώδικα δεοντολογίας+, η Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Ψηφιακών Υπηρεσιών τον ενέκριναν ως κώδικα δεοντολογίας κατά την έννοια του άρθρου 45 της πράξης για τις ψηφιακές υπηρεσίες. Βάσει της εν λόγω απόφασης, ο κώδικας αποτελεί πλέον μέρος του πλαισίου συρρύθμισης της πράξης για τις ψηφιακές υπηρεσίες.

Ο κώδικας δεοντολογίας+ βασίζεται στον αρχικό κώδικα δεοντολογίας που εγκρίθηκε το 2016. Στα δέκα χρόνια που μεσολάβησαν από την ύπαρξη του κώδικα, πραγματοποιήθηκαν 7 ασκήσεις παρακολούθησης στο πλαίσιο αυτού. Ωστόσο, δεδομένου ότι η μεθοδολογία της άσκησης παρακολούθησης έχει αλλάξει σημαντικά, τα αποτελέσματα της παρακολούθησης του 2025 δεν είναι συγκρίσιμα με εκείνα προηγούμενων εκθέσεων.

Από τους 12 υπογράφοντες τον κώδικα+, 7 έχουν χαρακτηριστεί ως πολύ μεγάλες επιγραμμικές πλατφόρμες ή πολύ μεγάλες επιγραμμικές μηχανές αναζήτησης βάσει της πράξης για τις ψηφιακές υπηρεσίες (DSA) λόγω του ότι έχουν 45 εκατομμύρια ή περισσότερους μηνιαίους χρήστες στην ΕΕ: Facebook, Instagram, LinkedIn, TikTok, YouTube, X και Snapchat.

Για τους εν λόγω υπογράφοντες, η τήρηση των δεσμεύσεων του κώδικα υπόκειται σε ανεξάρτητο ετήσιο έλεγχο και ο κώδικας χρησιμεύει ως σχετικό σημείο αναφοράς για τον προσδιορισμό της συμμόρφωσής τους με το πλαίσιο εκτίμησης κινδύνου που περιγράφεται στο άρθρο 35 της πράξης για τις ψηφιακές υπηρεσίες. Οι άλλες 5 πλατφόρμες είναι το Dailymotion, το Jeuxvideo.com, οι υπηρεσίες καταναλωτών που φιλοξενούνται από τη Microsoft, το Rakuten Viber και το Twitch.