Χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης και προσβολής προσωπικών δεδομένων ανηλίκου: Δεν νομιμοποιούνται οι γονείς ως εμμέσως ζημιωθέντες (ΑΠ 402/2025)

Το ζήτημα της νομιμοποίησης των γονέων ανηλίκου τέκνου, ως εμμέσως ζημιωθέντες κατ' άρθρα 932 ΑΚ και 23 Ν. 2472/1997, επί αξίωσης για χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης και προσβολής προσωπικών δεδομένων του ανηλίκου, ερμήνευσε με πρόσφατη απόφασή του Άρειος Πάγος (ΑΠ 402/2025).

Ειδικότερα, με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση του δευτεροβάθμιου δικαστηρίου, είχε αναγνωριστεί υποχρέωση του αναιρεσείοντος Συλλόγου (φορέα της Γερμανικής Σχολής Αθηνών) να καταβάλει αποζημίωση και χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης σε μαθήτρια που είχε αποτύχει σε εισαγωγικές εξετάσεις για το Γυμνάσιο του ελληνικού τμήματος της Σχολής, καθώς και στους γονείς της, οι οποίοι κατά τον κρίσιμο χρόνο ασκούσαν τη γονική της μέριμνα λόγω της τότε ανηλικότητάς της. Το Εφετείο είχε δεχθεί ότι οι προστηθέντες του Συλλόγου, κατά το στάδιο των διαπραγματεύσεων, παρέλειψαν να γνωστοποιήσουν στους γονείς ουσιώδεις όρους του Κανονισμού λειτουργίας της Σχολής, ιδίως δε το αποκλειστικό δικαίωμα του Διευθυντή να αρνηθεί την εγγραφή επιτυχόντος μαθητή, και απέκρυψαν τη μη νόμιμη λειτουργία του υποχρεωτικού προπαρασκευαστικού τμήματος, θεμελιώνοντας κατ' αυτόν τον τρόπο ευθύνη από τις διαπραγματεύσεις κατά τα άρθρα 197-198 ΑΚ, αλλά και αδικοπρακτική ευθύνη κατά τα άρθρα 914 και 919 ΑΚ.

Περαιτέρω, το Εφετείο έκρινε ότι προσβλήθηκε το δικαίωμα της μαθήτριας και των γονέων της να πληροφορηθούν τις επιδόσεις της στις εξετάσεις, γεγονός που συνιστούσε προσβολή της προσωπικότητας κατά τα άρθρα 57-59 ΑΚ και παραβίαση των διατάξεων περί προστασίας προσωπικών δεδομένων του Ν. 2472/1997, και επιδίκασε αντίστοιχα ποσά χρηματικής ικανοποίησης τόσο στη μαθήτρια όσο και στους γονείς της.

Το ανώτατο δικαστήριο, κατά την εξέταση σχετικού λόγου αναίρεσης, διαπίστωσε ότι οι παράνομες και υπαίτιες παραλείψεις των οργάνων του αναιρεσείοντος στράφηκαν αμέσως κατά της πρώτης αναιρεσίβλητης, τότε ανήλικης, η οποία ήταν η αμέσως ζημιωθείσα, ενώ οι γονείς της υπέστησαν τις δυσμενείς συνέπειες μόνον αντανακλαστικά, ως εμμέσως ζημιωθέντες, και συνεπώς δεν εμπίπτουν στο προστατευτικό πεδίο του άρθρου 932 ΑΚ.

Έκρινε επίσης, ότι οι γονείς δεν είναι φορείς της αξίωσης χρηματικής ικανοποίησης λόγω παραβίασης του δικαιώματος πληροφόρησης για τα προσωπικά δεδομένα της ανήλικης κόρης τους, αφού μόνο η τελευταία, ως υποκείμενο των δεδομένων, νομιμοποιείται προς τούτο κατά το άρθρο 23 του Ν. 2472/1997. Συγκεκριμένα, κατά το σκεπτικό του ανωτάτου δικαστηρίου, από τις διατάξεις του άρθρου 23 παρ. 1 και 2 Ν. 2472/1997, σε συνδυασμό με εκείνες των άρθρων 914 και 932 ΑΚ, προκύπτει ότι φορέας της σχετικής αξίωσης για χρηματική ικανοποίηση είναι αυτός που υπέστη άμεσα την ηθική βλάβη, δηλαδή το υποκείμενο των προσωπικών δεδομένων. Έτσι, τρίτα πρόσωπα που θίγονται έμμεσα από τις παραβάσεις του Ν. 2472/1997, ως προς το υποκείμενο των δεδομένων, δεν καθίστανται και αυτά φορείς της προβλεπόμενης σχετικής αξίωσης για χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης, διότι τα πρόσωπα αυτά βρίσκονται εκτός του πεδίου προστασίας του περί προσωπικών δεδομένων νόμου αυτού. Τρίτα πρόσωπα, όπως οι γονείς, προστατεύονται μόνο στις εξαιρετικές, μη συντρέχουσες εν προκειμένω, περιπτώσεις των άρθρων 928 εδ. β' και 929 εδ. β' ΑΚ, οι οποίες δεν εφαρμόζονται αναλογικά.

Το δικαστήριο επεσήμανε, μάλιστα, ότι ούτε η ιδιότητά τους ως νομίμων εκπροσώπων της ανήλικης θυγατέρας τους αρκεί, χωρίς έτερα περιστατικά, για να θεμελιώσει αυτοτελή αδικοπρακτική προσβολή στρεφόμενη αμέσως εναντίον τους.

Κατά συνέπεια, η σχετική αξίωση των γονέων έπρεπε να απορριφθεί αυτεπαγγέλτως από το Εφετείο κατά τον έλεγχο της νομικής βασιμότητας της αγωγής, και ο σχετικός λόγος αναίρεσης έγινε δεκτός ως βάσιμος.

Απόσπασμα απόφασης

Με αυτά, όμως, που δέχθηκε και έτσι που έκρινε το Εφετείο, ήτοι ότι ο δεύτερος και τρίτη των αναιρεσίβλητων, που ασκούσαν κατά το κρίσιμο χρονικό διάστημα ως γονείς τη γονική μέριμνα της πρώτης αναιρεσίβλητης, λόγω της ανηλικότητάς της, δικαιούνται χρηματικής ικανοποίησης λόγω ηθικής βλάβης, υπέπεσε στην αποδιδόμενη με τον πρώτο, από το άρθρο 559 αριθ. 1 του ΚΠολΔ, αναιρετικό λόγο πλημμέλεια αναφορικά με την ερμηνεία και εφαρμογή των, ουσιαστικού δικαίου, διατάξεων των άρθρων 57, 59, 914, 932 ΑΚ και 23 §§ 1 και 2 του Ν. 2472/1997, καθόσον εσφαλμένα δέχθηκε ως νόμιμη την παραπάνω αξίωση χρηματικής ικανοποίησης λόγω ηθικής βλάβης του δεύτερου και τρίτης των αναιρεσίβλητων. Τούτο δε διότι οι παράνομες και υπαίτιες παραλείψεις των οργάνων του αναιρεσείοντος Συλλόγου έλαβαν χώρα σε βάρος της πρώτης αναιρεσίβλητης, η οποία είναι και η αμέσως ζημιωθείσα από την περιγραφόμενη ως άνω αδικοπρακτική συμπεριφορά και όχι σε βάρος των εναγόντων, οι οποίοι ως γονείς της ανήλικης μόνον αντανακλαστικά υπέστησαν τις δυσμενείς επιπτώσεις της επικαλούμενης αδικοπραξίας και ως εκ τούτου, ως εμμέσως ζημιωθέντες, δεν εμπίπτουν στον προστατευτικό πεδίο του ιδρυτικού της ευθύνης κανόνα του άρθρου 932 του ΑΚ, σύμφωνα και με όσα έχουν εκτεθεί στην υπό στοιχεία ΙΙΑ νομική σκέψη της παρούσας. Επίσης, ο δεύτερος και τρίτη των αναιρεσίβλητων δεν είναι φορείς ούτε της σχετικής αξίωσης για χρηματική ικανοποίηση από την παραβίαση του δικαιώματος της μαθήτριας - πρώτης αναιρεσίβλητης, Α. Δ., να πληροφορείται τις επιδόσεις της στις εξετάσεις που έλαβε μέρος, καθόσον μόνον η τελευταία, ως υποκείμενο των ως άνω προσωπικών δεδομένων είναι η μόνη παθούσα και αμέσως ζημιωθείσα, και συνεπώς, εφόσον υπέστη ηθική βλάβη, είναι η μόνη δικαιούχος να αξιώσει χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης. Αντίθετα, τρίτα πρόσωπα, όπως εν προκειμένω, οι γονείς της ανήλικης μαθήτριας, δεύτερος και τρίτη των αναιρεσίβλητων, οι οποίοι θίγονται έμμεσα από τις παραβάσεις του Ν. 2472/1997 ως προς το υποκείμενο των δεδομένων δεν καθίστανται και αυτά φορείς της προβλεπόμενης από το νόμο τούτο σχετικής αξίωσης για χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης (άρθρο 23 §§ 1 και 2 του Ν. 2472/1997), εφόσον, σύμφωνα και με όσα αναφέρονται στην υπό στοιχεία ΙΙΒ νομική σκέψη της παρούσας, τα πρόσωπα αυτά βρίσκονται εκτός του πεδίου προστασίας του περί προσωπικών δεδομένων νόμου αυτού. Το γεγονός δε και μόνον ότι ο δεύτερος και τρίτη των αναιρεσίβλητων ήταν γονείς της ανήλικης, κατά το επίμαχο χρονικό διάστημα, μαθήτριας και πρώτης αναιρεσίβλητης δεν τους καθιστά εξ αυτού του λόγου φορείς των προσωπικών δεδομένων της, ώστε να εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 23 του Ν. 2472/1997 και να δικαιούνται χρηματικής ικανοποίησης λόγω ηθικής βλάβης, καθόσον είναι εμμέσως και όχι αμέσως ζημιούμενοι. Έτσι, οι δεύτερος και τρίτη των αναιρεσίβλητων, ως εμμέσως ζημιούμενοι τρίτοι εμπίπτουν για την ανόρθωση της έμμεσης ζημίας που υφίστανται από αδικοπραξία, στο προστατευτικό πεδίο του νόμου μόνο στις, μη υφιστάμενες στην προκειμένη περίπτωση, εξαιρετικές περιπτώσεις των άρθρων 928 εδάφιο β' και 929 εδάφιο β του ΑΚ, οι οποίες δεν επιδέχονται ανάλογη εφαρμογή (ΑΠ 243/2011, ΑΠ 8502009, ΑΠ 1918/2005).Εξάλλου, μόνη η ιδιότητα του δεύτερου και τρίτης των αναιρεσίβλητων ως νομίμων εκπροσώπων της πρώτης αναιρεσίβλητης, σε βάρος της οποίας, αναιρετικά ανέλεγκτα δέχθηκε το δικαστήριο της ουσίας, ότι η παραβίαση των προσωπικών της δεδομένων προσβάλλει την προσωπικότητά της και το συνταγματικά κατοχυρωμένο δικαίωμά της για πληροφόρηση, χωρίς έτερα περιστατικά, δεν συνιστά αυτοτελή αδικοπρακτική συμπεριφορά κατευθυνόμενη αμέσως σε βάρος των δύο ως άνω αναιρεσίβλητων, οι οποίοι ως εκ τούτου θεωρούνται εμμέσως ζημιωθέντες.Συνεπώς, το δικαστήριο έκρινε ότι η αξίωση χρηματικής ικανοποίησης λόγω ηθικής βλάβης του δεύτερου και τρίτης των αναιρεσίβλητων έπρεπε να απορριφθεί από το δευτεροβάθμιο Δικαστήριο και, συνακόλουθα, ο πρώτος λόγος αναίρεσης έγινε δεκτός ως και κατ' ουσία βάσιμος.

Δείτε αναλυτικά την απόφαση στο areiospagos.gr.