Πρόστιμο 100.000 ευρώ για την άσκηση δικαιωμάτων του ΓΚΠΔ σε τηλεφωνικό αριθμό με χρέωση

Το τι σημαίνει «διευκόλυνση» της άσκησης των δικαιωμάτων των υποκειμένων, σύμφωνα με το άρθρο 12 παρ.2 ΓΚΠΔ, εξέτασε η ισπανική αρχή προστασίας δεδομένων AEPD, μετά από καταγγελία για τις ενημερωτικές πινακίδες καμερών.

Η καταγγελλόμενη εταιρεία ήταν η Securitas Direct España, S.A.U., εταιρεία που δραστηριοποιείται στην εγκατάσταση και λειτουργία συστημάτων συναγερμού και υπηρεσιών ασφαλείας. Στο πλαίσιο των υπηρεσιών της, η εταιρεία χρησιμοποιούσε ενημερωτικές πινακίδες σε χώρους όπου λειτουργούσαν συστήματα ασφαλείας με καταγραφή εικόνας και ήχου.

Η επίμαχη πινακίδα

Στην πινακίδα που βρέθηκε στο επίκεντρο της υπόθεσης εμφανιζόταν το λογότυπο της SECURITAS και η ένδειξη «Συναγερμός. ZeroVision με άμεση επέμβαση», ενώ ακολουθούσαν τρεις πληροφορίες σχετικά με τη λειτουργία του συστήματος: καταγραφή εικόνων, περιορισμός της ορατότητας των εισβολέων και ειδοποίηση της αστυνομίας σε 24ωρη βάση.

Στο κάτω μέρος αναγραφόταν ο τηλεφωνικός αριθμός 902-366-366, ο ιστότοπος της εταιρείας και η φράση: «Καταγράφονται εικόνες και ήχοι, δικαίωμα πρόσβασης και εναντίωσης στο αναγραφόμενο τηλέφωνο».

Η SECURITAS παραδέχθηκε ότι είχε χρησιμοποιήσει τον συγκεκριμένο τύπο πινακίδας από το 2011 και ότι εξακολουθούσε να διαθέτει σχετικό απόθεμα. Από τον Σεπτέμβριο του 2021, πάντως, οι νέες πινακίδες δεν περιλάμβαναν πλέον την επίμαχη αναφορά στην άσκηση δικαιωμάτων.

Η καταγγελία στην AEPD

Η υπόθεση έφτασε στην AEPD κατόπιν καταγγελίας ένωσης, η οποία αμφισβήτησε τη νομιμότητα της παραπομπής των υποκειμένων σε τηλεφωνικό αριθμό 902 για την άσκηση των δικαιωμάτων τους. Η καταγγέλλουσα υποστήριξε ότι, καθώς η κλήση προς τον συγκεκριμένο αριθμό συνεπαγόταν χρέωση για τον καλούντα, η SECURITAS δεν διασφάλιζε τη δωρεάν άσκηση των δικαιωμάτων, όπως απαιτεί το άρθρο 12 παρ. 5 ΓΚΠΔ και η αντίστοιχη διάταξη του ισπανικού δικαίου.

Δεν παραβιάστηκε η απαίτηση της δωρεάν άσκησης

Η AEPD δεν αποδέχθηκε, ωστόσο, τη νομική θεμελίωση της καταγγελίας. Όπως επισήμανε, η απαίτηση της δωρεάν άσκησης των δικαιωμάτων σημαίνει ότι ο υπεύθυνος επεξεργασίας δεν μπορεί να απαιτεί αμοιβή ή άλλο αντάλλαγμα για την ανταπόκρισή του στο αίτημα του υποκειμένου.

Μολονότι η κλήση σε αριθμό 902 κοστίζει περισσότερο στον καλούντα, το πρόσθετο αυτό κόστος δεν αποτελεί αμοιβή που εισπράττει ο αποδέκτης της κλήσης. Συνεπώς, η χρήση του 902 δεν παραβίαζε την απαίτηση του άρθρου 12 παρ. 5 ΓΚΠΔ περί δωρεάν άσκησης των δικαιωμάτων.

Αυτό, όμως, δεν σήμαινε ότι η πρακτική της SECURITAS ήταν σύμφωνη με τον ΓΚΠΔ. Η AEPD εντόπισε την παράβαση σε διαφορετική διάταξη και, συγκεκριμένα, στην υποχρέωση του άρθρου 12 παρ. 2 ΓΚΠΔ να διευκολύνεται η άσκηση των δικαιωμάτων.

Η άσκηση του δικαιώματος πρέπει να καθίσταται εύκολη

Κατά την ισπανική αρχή, η υποχρέωση του υπευθύνου επεξεργασίας να «διευκολύνει» την άσκηση των δικαιωμάτων των άρθρων 15 έως 22 έχει αυτοτελές περιεχόμενο, καθώς δεν αρκεί η απλή παροχή ενός λειτουργικού τρόπου υποβολής αιτήματος, αλλά απαιτείται το μέσο που παρέχεται να καθιστά την άσκηση του δικαιώματος εύκολη και πρακτικά προσβάσιμη.

Οι αριθμοί 902 έχουν υψηλότερο κόστος από μια συνήθη κλήση προς σταθερό ή κινητό τηλέφωνο και συνήθως δεν περιλαμβάνονται στα προγράμματα απεριόριστων κλήσεων ή στα πακέτα λεπτών των τηλεπικοινωνιακών παρόχων. Για την ισπανική αρχή, η παραπομπή του υποκειμένου σε έναν τέτοιο αριθμό για την άσκηση των δικαιωμάτων του δημιουργεί μια πρόσθετη οικονομική επιβάρυνση που δεν συμβιβάζεται με την υποχρέωση διευκόλυνσης.

Η επιλεκτική αναφορά σε δικαιώματα

Έτερο ζήτημα που απασχόλησε την AEPD ήταν η αναφορά της πινακίδας στη δυνατότητα άσκησης, μέσω του επίμαχου τηλεφωνικού αριθμού, των δικαιωμάτων πρόσβασης και εναντίωσης. Η ισπανική νομοθεσία για τη βιντεοεπιτήρηση προβλέπει ότι η σχετική πινακίδα πρέπει να ενημερώνει, μεταξύ άλλων, για τη δυνατότητα άσκησης των δικαιωμάτων των άρθρων 15 έως 22 ΓΚΠΔ. Η SECURITAS είχε επιλέξει να συμπεριλάβει στην πινακίδα μόνο δύο από αυτά, αναφέροντας αποκλειστικά το δικαίωμα πρόσβασης και το δικαίωμα εναντίωσης.

Η επισήμανση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία στο σκεπτικό της AEPD, καθώς η εταιρεία είχε η ίδια επιλέξει ποιες πληροφορίες θα προβάλλονταν στο πρώτο επίπεδο ενημέρωσης και με ποιον τρόπο θα συνδέονταν με τα διαθέσιμα μέσα άσκησης των δικαιωμάτων. Η ύπαρξη πληρέστερης ενημέρωσης και άλλων τρόπων επικοινωνίας στον ιστότοπό της δεν αναιρούσε, κατά την αρχή, το περιεχόμενο της πληροφορίας που παρείχε άμεσα στα υποκείμενα μέσω της πινακίδας.

Δεν αρκεί η ύπαρξη και άλλων ευκολότερων τρόπων

Η SECURITAS αντέτεινε ότι, πέραν του αριθμού 902, παρείχε μέσω της πολιτικής απορρήτου στον ιστότοπό της και άλλους τρόπους άσκησης των δικαιωμάτων. Η AEPD απέρριψε το επιχείρημα, κρίνοντας ότι η ύπαρξη εναλλακτικών και ευκολότερων μέσων δεν αναιρεί τον προβληματικό χαρακτήρα του μέσου που αναγράφεται στην πινακίδα.

Κατά την ισπανική αρχή, η απαίτηση της εύκολης πρόσβασης αφορά κάθε ένα από τα μέσα που ο υπεύθυνος επεξεργασίας θέτει στη διάθεση των υποκειμένων για την άσκηση των δικαιωμάτων τους. Δεν μπορεί, συνεπώς, ένα δυσχερέστερο μέσο να θεωρηθεί σύμφωνο με το άρθρο 12 παρ. 2 ΓΚΠΔ, απλώς και μόνο επειδή ο υπεύθυνος επεξεργασίας διαθέτει παράλληλα και άλλα, ευκολότερα κανάλια επικοινωνίας.

Στην περίπτωση της SECURITAS, το γεγονός ότι τα υποκείμενα μπορούσαν να αναζητήσουν στον ιστότοπο της εταιρείας άλλους τρόπους επικοινωνίας δεν μετέβαλλε την κρίσιμη διαπίστωση: η ίδια η εταιρεία είχε επιλέξει να τα παραπέμπει, μέσω της ενημερωτικής πινακίδας, σε έναν αριθμό ειδικής χρέωσης για την άσκηση των δικαιωμάτων πρόσβασης και εναντίωσης.

Πρόστιμο 100.000 ευρώ και αντικατάσταση των πινακίδων

Για την παράβαση του άρθρου 12 ΓΚΠΔ, η AEPD επέβαλε στη SECURITAS DIRECT διοικητικό πρόστιμο 100.000 ευρώ. Κατά την επιμέτρηση της κύρωσης, η αρχή έλαβε υπόψη, μεταξύ άλλων, τη σοβαρότητα και τη διάρκεια της παράβασης, επισημαίνοντας ότι η επίμαχη πρακτική συνεχιζόταν για περισσότερα από τρία χρόνια μετά την έναρξη εφαρμογής του ΓΚΠΔ. Συνεκτίμησε επίσης ότι η επεξεργασία προσωπικών δεδομένων συνδέεται άμεσα και σε διαρκή βάση με την επιχειρηματική δραστηριότητα της εταιρείας, γεγονός που, κατά την κρίση της, επιβάλλει αυξημένο βαθμό επιμέλειας ως προς την τήρηση των υποχρεώσεων του ΓΚΠΔ.

Παράλληλα, η AEPD διέταξε τη SECURITAS να αντικαταστήσει, εντός δώδεκα μηνών από τότε που η απόφαση καταστεί εκτελεστή, τις ήδη εγκατεστημένες πινακίδες που περιλαμβάνουν αριθμό τηλεφώνου 902 και παραπέμπουν σε αυτόν για την άσκηση των δικαιωμάτων πρόσβασης και εναντίωσης.

Η ισπανική αρχή απέρριψε τον ισχυρισμό της εταιρείας ότι η αντικατάσταση ήταν πρακτικά αδύνατη λόγω του μεγάλου αριθμού των πινακίδων και του σημαντικού οικονομικού κόστους. Έκρινε ότι δεν πρόκειται για αντικειμενική αδυναμία συμμόρφωσης, αλλά για μέτρο που μπορεί να υλοποιηθεί με οικονομική επιβάρυνση. Για τον λόγο αυτό, πάντως, αύξησε την αρχικά προβλεπόμενη προθεσμία συμμόρφωσης, καταλήγοντας τελικά στους δώδεκα μήνες ως χρονικό διάστημα που εξισορροπεί την ανάγκη αποκατάστασης της νομιμότητας με την επιβάρυνση που συνεπάγεται για την εταιρεία η αντικατάσταση των ήδη εγκατεστημένων πινακίδων.