Ray-Ban Meta AI Glasses: Δημοσιεύτηκε η έκθεση της αρχής προστασίας δεδομένων του Αμβούργου

Την τεχνική λειτουργία των Ray-Ban Meta AI Glasses και τις συνέπειες που συνεπάγεται η χρήση τους για την προστασία των προσωπικών δεδομένων τρίτων εξέτασε ο Επίτροπος Προστασίας Δεδομένων του Αμβούργου (HmbBfDI), σε έκθεση που δημοσιεύθηκε στις 10 Σεπτεμβρίου 2026.

Η έρευνα πραγματοποιήθηκε στο μοντέλο Wayfarer πρώτης γενιάς και συνδύασε τεχνική εξέταση της συσκευής και της εφαρμογής Meta AI με νομική αξιολόγηση τριών βασικών σεναρίων χρήσης: τη λήψη φωτογραφιών και βίντεο, τη χρήση του βοηθού Meta AI και τη δημοσίευση του υλικού στο Facebook και το Instagram. Η νομική ανάλυση επικεντρώνεται στις υποχρεώσεις του χρήστη των γυαλιών ως υπευθύνου επεξεργασίας και όχι στην αυτοτελή ευθύνη της Meta για τις δικές της πράξεις επεξεργασίας, αφού η γερμανική αρχή είναι ιδιαίτερα προσεκτική στο να μην υπεισέλθει σε ζητήματα που αποτελούν αρμοδιότητα της ιρλανδικής αρχής προστασίας δεδομένων DPC.

Το βασικό πρόβλημα της διαφάνειας

Κεντρική θέση στην έκθεση καταλαμβάνει η δυσκολία των τρίτων να αντιληφθούν ότι πραγματοποιείται καταγραφή, καθώς τα γυαλιά έχουν σχεδιαστεί ώστε να προσομοιάζουν σε μεγάλο βαθμό με τα συμβατικά Ray-Ban Wayfarer και, σε αντίθεση με ένα κινητό τηλέφωνο που στρέφεται εμφανώς προς το πρόσωπο ή το αντικείμενο που καταγράφεται, μπορούν να χρησιμοποιηθούν χωρίς κάποια αντίστοιχη εξωτερικά αντιληπτή κίνηση.

Η γερμανική αρχή δεν θεωρεί ότι το εξωτερικό LED επαρκεί για την αντιμετώπιση του προβλήματος αυτού, καθώς η ορατότητά του εξαρτάται από την απόσταση, τη γωνία θέασης και τις συνθήκες φωτισμού, ενώ ένα φωτεινό σήμα δεν παρέχει από μόνο του πληροφορίες για το γεγονός ότι πραγματοποιείται επεξεργασία εικόνας και ήχου, τον σκοπό της ή την ταυτότητα του υπευθύνου επεξεργασίας. Για τον λόγο αυτό, ο HmbBfDI συνδέει τη χρήση των γυαλιών με τις απαιτήσεις διαφάνειας των άρθρων 5 παρ. 1 α ́ και 12-13 ΓΚΠΔ και επισημαίνει ότι, όταν εφαρμόζεται ο Γενικός Κανονισμός, ενδέχεται να απαιτούνται πρόσθετα μέτρα ενημέρωσης, όπως προφορική ειδοποίηση ή κατάλληλη σήμανση.

Τα όρια της οικιακής εξαίρεσης

Κρίσιμη είναι και η ανάλυση του άρθρου 2 παρ. 2 γ ́ ΓΚΠΔ για την οικιακή εξαίρεση, καθώς η αρχή δεν αντιμετωπίζει κάθε χρήση των γυαλιών από ιδιώτη ως δραστηριότητα που εξαιρείται αυτομάτως από το πεδίο εφαρμογής του ΓΚΠΔ. Η οικιακή εξαίρεση μπορεί να καλύπτει τη χρήση στο πλαίσιο της οικογένειας ή του στενού φιλικού και προσωπικού κύκλου, εφόσον δεν πραγματοποιείται στοχευμένη συλλογή δεδομένων άσχετων τρίτων, δεν ακολουθεί δημοσίευση σε απροσδιόριστο αριθμό προσώπων και η επεξεργασία παραμένει πράγματι εντός της ιδιωτικής σφαίρας.

Διαφορετικά αντιμετωπίζεται, ωστόσο, η περίπτωση κατά την οποία τα δεδομένα τρίτων διαβιβάζονται στη Meta και χρησιμοποιούνται για την εκπαίδευση μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης. Κατά τον HmbBfDI, στην περίπτωση αυτή προστίθεται στον ιδιωτικό σκοπό του χρήστη ένας αυτοτελής, μη ιδιωτικός σκοπός της Meta, με αποτέλεσμα η επεξεργασία να μην μπορεί πλέον να θεωρηθεί αποκλειστικά προσωπική ή οικιακή.

Η χρήση του MetaAI

Η έκθεση διακρίνει καταρχάς την απλή λειτουργία των γυαλιών ως κάμερας από τη χρήση των λειτουργιών τεχνητής νοημοσύνης. Στην πρώτη περίπτωση, η επεξεργασία αφορά κυρίως τη λήψη και αποθήκευση φωτογραφιών ή βίντεο, τα οποία αποθηκεύονται αρχικά προσωρινά στα γυαλιά και, μετά τον συγχρονισμό, μεταφέρονται στο κινητό τηλέφωνο και στην εφαρμογή Meta AI. Για την επεξεργασία αυτή μπορούν καταρχήν να εξεταστούν ως νομικές βάσεις η συγκατάθεση και το έννομο συμφέρον, υπό τις συνήθεις προϋποθέσεις που ισχύουν για τη λήψη φωτογραφιών και βίντεο.

Η ιδιαιτερότητα των έξυπνων γυαλιών βρίσκεται, ωστόσο, στο γεγονός ότι η καταγραφή δύσκολα γίνεται αντιληπτή από τους τρίτους. Σύμφωνα με τη γερμανική αρχή, η περιορισμένη ορατότητα του LED και η εξωτερική ομοιότητα της συσκευής με συμβατικά γυαλιά δημιουργούν σοβαρό πρόβλημα διαφάνειας, το οποίο επηρεάζει και τη νομιμότητα της επεξεργασίας. Αφενός, η συγκατάθεση δεν μπορεί να είναι έγκυρη όταν το υποκείμενο δεν έχει προηγουμένως ενημερωθεί ότι πρόκειται να καταγραφεί· αφετέρου, στο πλαίσιο του εννόμου συμφέροντος, το γεγονός ότι ο τρίτος δεν μπορεί ευλόγως να αναμένει ή ακόμη και να αντιληφθεί την καταγραφή βαρύνει αποφασιστικά στη στάθμιση υπέρ των δικαιωμάτων του. Η αρχή εκτιμά μάλιστα ότι, χωρίς πρόσθετα μέτρα ενημέρωσης, η στάθμιση θα αποβαίνει στη μεγάλη πλειονότητα των περιπτώσεων υπέρ των καταγραφόμενων προσώπων.

Πρόσθετα ζητήματα ανακύπτουν όταν ο χρήστης ενεργοποιεί το Meta AI και ζητά από το σύστημα πληροφορίες για όσα βλέπει. Ερωτήματα όπως «τι κοιτάζω;» ή «τι φοράει το πρόσωπο μπροστά μου;» συνεπάγονται ότι εικόνες και πληροφορίες για το περιβάλλον συλλέγονται και υποβάλλονται σε περαιτέρω επεξεργασία, προκειμένου να παραχθεί η απάντηση του AI. Η γερμανική αρχή επισημαίνει ότι ακόμη και η απόκρυψη των προσώπων πριν από τη διαβίβαση δεν σημαίνει κατ’ ανάγκην ότι παύει να υπάρχει επεξεργασία προσωπικών δεδομένων, καθώς η ταυτοποίηση μπορεί να είναι δυνατή από άλλα στοιχεία της εικόνας ή από το συνολικό πλαίσιο. Προσωπικά δεδομένα μπορούν άλλωστε να υποβληθούν σε επεξεργασία ακόμη και χωρίς λήψη εικόνας, όταν ο χρήστης αναφέρεται στην ερώτησή του σε συγκεκριμένο και αναγνωρίσιμο πρόσωπο.

Όταν τα δεδομένα χρησιμοποιούνται μόνο για την απάντηση στο συγκεκριμένο ερώτημα και όχι για την εκπαίδευση του AI, ο HmbBfDI δεν αποκλείει την επίκληση εννόμου συμφέροντος. Ως τέτοια συμφέροντα αναφέρει, μεταξύ άλλων, την πλοήγηση, τη μετάφραση, την άντληση πληροφοριών σε μια συγκεκριμένη καθημερινή κατάσταση και τη χρήση των γυαλιών ως βοηθήματος από άτομα με προβλήματα όρασης. Η ύπαρξη εννόμου συμφέροντος δεν αρκεί όμως από μόνη της: πρέπει επιπλέον η επεξεργασία να είναι αναγκαία, πράγμα που προϋποθέτει να εξετάζεται αν ο ίδιος σκοπός μπορεί να επιτευχθεί χωρίς τη συλλογή δεδομένων αναγνωρίσιμων τρίτων, για παράδειγμα με διαφορετική κατεύθυνση της κάμερας, γενικότερη διατύπωση του ερωτήματος ή παράλειψη προσωπικών στοιχείων.

Καθοριστική παραμένει τελικά η στάθμιση με τα δικαιώματα των τρίτων, στην οποία συνεκτιμώνται η φύση και το πλαίσιο των δεδομένων, η προβλεψιμότητα και η ένταση της επεξεργασίας, ο αριθμός των προσώπων που επηρεάζονται, η διαφάνεια της διαδικασίας και η τυχόν εμπλοκή ευάλωτων προσώπων. Όσο περισσότερο τα γυαλιά στρέφονται στοχευμένα προς συγκεκριμένο τρίτο πρόσωπο και η ερώτηση προς το Meta AI αποβλέπει στην περιγραφή, αξιολόγηση ή κατηγοριοποίησή του, τόσο πιθανότερο είναι, κατά την έκθεση, να υπερισχύσουν τα δικαιώματα και τα συμφέροντα του προσώπου αυτού.

Ιδιαίτερη περίπτωση αποτελεί η χρήση από άτομα με προβλήματα όρασης, για τα οποία η αρχή αναγνωρίζει ως ιδιαίτερα σημαντικά συμφέροντα την κοινωνική συμμετοχή, την αυτονομία, την κινητικότητα και την αντιστάθμιση των περιορισμών μέσω τεχνικών βοηθημάτων. Ακόμη και στην περίπτωση αυτή, πάντως, δεν διατυπώνεται γενικός κανόνας υπεροχής του εννόμου συμφέροντος του χρήστη, αλλά απαιτείται αξιολόγηση των συγκεκριμένων περιστάσεων κάθε χρήσης.

Τέλος, ο HmbBfDI επισημαίνει ότι η δυσκολία εφαρμογής των υποχρεώσεων ενημέρωσης δεν αφορά μόνο τη στάθμιση του άρθρου 6 παρ. 1 στ ́ ΓΚΠΔ. Το γεγονός ότι οι τρίτοι κατά κανόνα δεν μπορούν να αντιληφθούν ότι πραγματοποιείται επεξεργασία με τεχνητή νοημοσύνη, ποιος είναι υπεύθυνος γι' αυτήν και για ποιον σκοπό χρησιμοποιούνται τα δεδομένα τους μπορεί να θεμελιώνει αυτοτελή παράβαση των άρθρων 5 παρ. 1 α ́, 12 και 13 ΓΚΠΔ, ακόμη και σε περίπτωση όπου υφίσταται κατ’ αρχήν νομική βάση για την επεξεργασία.

Η εκπαίδευση του AI

Η αξιολόγηση μεταβάλλεται ουσιωδώς όταν οι αλληλεπιδράσεις με τα γυαλιά χρησιμοποιούνται και για την εκπαίδευση των μοντέλων της Meta, καθώς η επεξεργασία δεν εξαντλείται πλέον στην παροχή απάντησης σε συγκεκριμένο ερώτημα του χρήστη, αλλά τα δεδομένα εντάσσονται σε μια ευρύτερη διαδικασία ανάπτυξης και βελτίωσης των μοντέλων.

Ο HmbBfDI θεωρεί ότι για τη διαβίβαση των δεδομένων τρίτων προς τον σκοπό αυτό απαιτείται πρόσθετη νομική θεμελίωση, η οποία στις συνήθεις συνθήκες χρήσης είναι ιδιαίτερα δυσχερής. Η συγκατάθεση είναι κατά κανόνα πρακτικά ανέφικτη, αφού οι τρίτοι συνήθως ούτε γνωρίζουν ότι ενεργοποιήθηκε το Meta AI ούτε μπορούν να αντιληφθούν ότι τα δεδομένα τους ενδέχεται να χρησιμοποιηθούν για εκπαίδευση, ενώ και η επίκληση εννόμου συμφέροντος προσκρούει, κατά την αρχή, στα δικαιώματα και στις εύλογες προσδοκίες προσώπων που δεν έχουν καμία σχέση με τη Meta και δεν διαθέτουν αποτελεσματικό έλεγχο επί της επεξεργασίας.

Από κοινού υπεύθυνοι επεξεργασίας

Ένα από τα πιο παράδοξα συμπεράσματα της έκθεσης της γερμανικής αρχής είναι η αναγνώριση από κοινού ευθύνης στην επεξεργασία (joint controllership) χρήστη και Meta, όταν κατά τα ως άνω ενεργοποιείται η λειτουργία εκπαίδευσης του συστήματος τεχνητής νοημοσύνης.

Όταν η λειτουργία εκπαίδευσης της AI δεν είναι ενεργοποιημένη, ο HmbBfDI αντιμετωπίζει καταρχήν τον χρήστη ως αυτοτελή υπεύθυνο επεξεργασίας, καθώς αυτός αποφασίζει αν και πότε θα ενεργοποιήσει τη Meta AI, προς ποιο πρόσωπο ή αντικείμενο θα στρέψει την κάμερα και ποιο ερώτημα θα υποβάλει.

Η αξιολόγηση διαφοροποιείται όταν τα δεδομένα που συλλέγονται μέσω των γυαλιών χρησιμοποιούνται και για την εκπαίδευση των μοντέλων της Meta. Στην περίπτωση αυτή, η γερμανική αρχή θεωρεί ότι συντρέχει από κοινού ευθύνη κατά το άρθρο 26 ΓΚΠΔ, επικαλούμενη τη νομολογία του ΔΕΕ στις υποθέσεις Wirtschaftsakademie, Jehovan todistajat και Fashion ID. Κατά την προσέγγιση αυτή, δεν απαιτείται ο χρήστης και η Meta να ασκούν ισότιμο έλεγχο ούτε να αποφασίζουν από κοινού για κάθε επιμέρους στάδιο της επεξεργασίας· αρκεί οι αντίστοιχες αποφάσεις και ενέργειές τους να συμπληρώνονται λειτουργικά ως προς συγκεκριμένες πράξεις επεξεργασίας.

Η παραδοχή αυτή έχει και σημαντικές πρακτικές συνέπειες: εφόσον υφίσταται από κοινού ευθύνη, ενεργοποιούνται οι απαιτήσεις του άρθρου 26 ΓΚΠΔ, μεταξύ των οποίων η υποχρέωση καθορισμού, μέσω σχετικής συμφωνίας, των αντίστοιχων υποχρεώσεων των από κοινού υπευθύνων. Η έκθεση επισημαίνει, μάλιστα, ότι η Meta δεν παρέχει σήμερα τέτοια συμφωνία στους χρήστες της Meta AI. Παράλληλα, η από κοινού ευθύνη δεν καθιστά από μόνη της νόμιμη τη διαβίβαση: ο χρήστης εξακολουθεί να χρειάζεται κατάλληλη νομική βάση τόσο για τη δική του επεξεργασία όσο και για τη διαβίβαση των δεδομένων τρίτων προς τη Meta για σκοπούς εκπαίδευσης.

Η έκθεση της γερμανικής αρχής είναι διαθέσιμη στα αγγλικά.