ΣτΠ: Διαγραφή και επιστροφή προστίμων ανυποταξίας

Τον Οκτώβριο του 2020 ζητήθηκε η διαμεσολάβηση του Συνηγόρου του Πολίτη για τις περιπτώσεις στρατευσίμων οι οποίοι είχαν κηρυχθεί ανυπότακτοι, στη συνέχεια υπηρέτησαν πλήρη θητεία και αμέσως μετά την απόλυσή τους ζήτησαν τη διαγραφή του επιβληθέντος προστίμου ανυποταξίας κατ’ άρθρο 19 ν. 4609/2019.

Οι αιτήσεις αυτές δεν έγιναν δεκτές, καθώς οι αναφερόμενοι είχαν κηρυχθεί ανυπότακτοι μόλις ελάχιστες μέρες μετά τη δημοσίευση εκείνου του νόμου.

Ο Συνήγορος του Πολίτη απευθύνθηκε αρχικά στο Γενικό Επιτελείο Εθνικής Άμυνας, υποστηρίζοντας την άποψη πως η ανυποταξία αρχίζει από τη στιγμή που πληρούνται οι ουσιαστικές προϋποθέσεις της και όχι από την, εξ ορισμού μεταγενέστερη, στιγμή της κήρυξής της, οπότε ο στρατεύσιμος δεν είναι δυνατό να υφίσταται τις συνέπειες καταστάσεων τις οποίες ο ίδιος αδυνατούσε να επηρεάσει.

Μετά την αρνητική απάντηση του ΓΕΕΘΑ, ο Συνήγορος του Πολίτη απευθύνθηκε (Ιανουάριος 2022) στον τότε Υπουργό Εθνικής Άμυνας, επισημαίνοντας πως είναι δυσανάλογο και ανεπιεικές, στρατεύσιμοι που έχασαν την ανωτέρω τελευταία προθεσμία αλλά έκτοτε κατατάχθηκαν και υπηρέτησαν κανονικά τη θητεία τους, να παραμένουν οφειλέτες προστίμου 6.000 €, ίδιου και απαράλλακτου με άλλους που ουδέποτε κατατάχθηκαν και προσαυξανόμενου κατά τις διατάξεις περί δημοσίων εσόδων. Άλλωστε από τη βούληση του νομοθέτη, αποτυπωμένη στην αιτιολογική έκθεση του ν. 4609/2019, προέκυπτε η επιλογή να τύχει η επίμαχη διάταξη της ευρύτερης δυνατής εφαρμογής, τόσο για λόγους δημοσίου συμφέροντος (κίνητρο για αύξηση αριθμού κατατασσομένων) και χρηστής διοίκησης, όσο και, εν τέλει, για αδιαμφισβήτητους λόγους ηθικής τάξεως, καθώς δεν είναι νοητό να επιβαρύνεται με πρόστιμο, και μάλιστα τόσο ανελαστικά οριζόμενο και ανεπίδεκτο διαβάθμισης, κάποιος που υπηρέτησε, τελικά, τη στρατιωτική του θητεία με καθυστέρηση ελαχίστων μηνών ή ακόμη και ημερών.

Δεδομένης της επιμονής του ΓΕΕΘΑ στην ανελαστική ερμηνεία του άρθρου 19 ν. 4609/2019, ο Συνήγορος του Πολίτη συμπεριέλαβε σχετική νομοθετική πρόταση στην Ετήσια Έκθεσή του για το 2022.

Η πρόταση αυτή υιοθετήθηκε, τελικά, μόλις με το άρθρο 281 ν. 5265/2026, σύμφωνα με το οποίο διαγράφονται και επιστρέφονται, ως αχρεωστήτως καταβληθέντα, τα πρόστιμα ανυποταξίας όσων εκπληρώσουν πλήρως τη στρατιωτική τους υποχρέωση ή την εναλλακτική τους υπηρεσία μέχρι τέλους 2027. Ο Συνήγορος του Πολίτη σχολίασε επαινετικά τη συγκεκριμένη διάταξη κατά τη διαβούλευση επί του σχετικού νομοσχεδίου και ήδη, τον Οκτώβριο 2026, πληροφορήθηκε με ικανοποίηση πως έχει ολοκληρωθεί, σε μια τουλάχιστον περίπτωση, η διαδικασία επιστροφής του προστίμου.