Ακύρωση πλασματικής αποδοχής κληρονομιάς λόγω πλάνης περί το δίκαιο της αποποίησης (ΠΠρΚιλκίς 41/2026)

Δεκτή έγινε αγωγή εγγονής εξ αδιαθέτου κληρονόμου, με την οποία ζητήθηκε η ακύρωση, λόγω ουσιώδους πλάνης, της πλασματικής αποδοχής της κληρονομιάς του παππού της, η οποία επήλθε με την άπρακτη παρέλευση της τετράμηνης προθεσμίας αποποίησης, ώστε να εκκινήσει εκ νέου η προθεσμία αυτή μετά την τελεσιδικία της απόφασης (ΠΠρΚιλκίς 41/2026).

Σύμφωνα με το σκεπτικό του δικαστηρίου, από τον συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 1711, 1846 έως 1851 και 1856 ΑΚ, όπως ίσχυαν πριν την τροποποίησή τους με τον Ν. 5303/2026, ο κληρονόμος αποκτά αυτοδίκαια την κληρονομιά με μόνο τον θάνατο του κληρονομουμένου, χωρίς να απαιτείται ενέργεια, γνώση ή θέλησή του. Η κτήση αυτή είναι προσωρινή και μετακλητή, καθώς τελεί υπό τη διαλυτική αίρεση της εμπρόθεσμης αποποίησης, η οποία συνιστά μονομερή, διαπλαστική και υποκείμενη σε συστατικό τύπο δικαιοπραξία, ανεπίδεκτη αίρεσης ή προθεσμίας, και γίνεται ενώπιον του γραμματέα του δικαστηρίου της κληρονομιάς μέσα σε τετράμηνη προθεσμία (ή ετήσια, εφόσον συντρέχουν οι προϋποθέσεις του νόμου), η οποία αρχίζει από τη γνώση της επαγωγής και του λόγου αυτής.

Η αποποίηση μετά την πάροδο της προθεσμίας είναι άκυρη κατά το άρθρο 1850 ΑΚ, ενώ η διάταξη του εδ. β' του ίδιου άρθρου καθιερώνει, υπό μορφή αμάχητου τεκμηρίου, το πλάσμα της αποδοχής της κληρονομιάς από τον απρακτήσαντα κληρονόμο. Η πλασματική αυτή αποδοχή κρίνεται σύμφωνα με τις διατάξεις για τις δικαιοπραξίες και μπορεί να προσβληθεί λόγω ουσιώδους πλάνης, όταν ο κληρονόμος, αν γνώριζε την αληθινή κατάσταση, δεν θα άφηνε να παρέλθει άπρακτη η προθεσμία αποποίησης. Η πλάνη δύναται να αφορά και το δίκαιο, και υπάρχει ιδίως όταν ο κληρονόμος αγνοεί το σύστημα της αυτοδίκαιης κτήσης, οπότε η προθεσμία δεν αρχίζει, ή όταν αγνοεί την ύπαρξη της προθεσμίας του άρθρου 1847 ΑΚ ή τη νομική σημασία της άπρακτης παρόδου της κατά το άρθρο 1850 ΑΚ.

Η σχετική αγωγή, η οποία δύναται να στραφεί και κατά του δανειστή της κληρονομιάς, υπόκειται σε εξάμηνη παραγραφή, που αρχίζει από την άρση της πλάνης, με ανώτατο όριο την εικοσαετία, και διακόπτεται με την άσκηση της αγωγής. Μετά την τελεσίδικη ακύρωση της πλασματικής αποδοχής, ανατρέπονται αυτοδίκαια και αναδρομικά οι έννομες συνέπειές της, εκκινεί εκ νέου η τετράμηνη προθεσμία και ο κληρονόμος δικαιούται να αποποιηθεί την κληρονομιά.

Σύμφωνα με τους ισχυρισμούς της, η ενάγουσα παρέλειψε να αποποιηθεί την κληρονομιά, καθώς αγνοούσε το νομικό καθεστώς της προθεσμίας και πληροφορήθηκε το πρώτον την επαγωγή και το λόγο αυτής κατόπιν έκδοσης πιστοποιητικού περί μη δημοσίευσης διαθήκης. Ζήτησε δε την ακύρωση της πλασματικής αποδοχής, ώστε να εκκινήσει εκ νέου η προθεσμία αποποίησης.

Το δικαστήριο δέχθηκε ότι, πράγματι, η ενάγουσα δεν επιθυμούσε να αναμειχθεί στην κληρονομιά και αποδέχθηκε αυτήν πλασματικά με την άπρακτη παρέλευση της προθεσμίας αποποίησης. Η αποδοχή αυτή οφείλεται στην, λόγω του νεαρού της ηλικίας της, των σπουδών της και της έλλειψης επαρκούς κοινωνικής πείρας, άγνοια του νομικού καθεστώτος που διέπει τη διαδικασία και την προθεσμία αποποίησης, καθώς και στην πεπλανημένη πεποίθησή της ότι ο κληρονομούμενος παππούς της είχε συντάξει διαθήκη με άλλους τιμώμενους, ώστε η ίδια να μην είναι κληρονόμος.

Κατά την κρίση του δικαστηρίου, αν και η ενάγουσα επέδειξε βαρύτατη αμέλεια ως προς τη διευθέτηση των κληρονομικών της υποθέσεων, δεν υπήρχε θετική γνώση αλλά πλάνη ως προς το λόγο επαγωγής, η οποία ήρθη το πρώτον την 23-05-2025. Συνεπώς, η υπό κρίση αγωγή, που επιδόθηκε την 24-11-2025, ασκήθηκε την τελευταία ημέρα της εξάμηνης προθεσμίας και η ένσταση παραγραφής του εναγομένου απορρίφθηκε ως ουσία αβάσιμη.

Κατόπιν των ανωτέρω, το δικαστήριο δέχθηκε την αγωγή και ακύρωσε την εκ μέρους της ενάγουσας πλασματική αποδοχή της κληρονομιάς, ώστε να εκκινήσει εκ νέου, μετά την τελεσιδικία της απόφασης, η τετράμηνη προθεσμία αποποίησης.

Απόσπασμα απόφασης

Τα εναγόμενα Ν.Π.Δ.Δ. είναι δανειστές της κληρονομιάς, έχοντας ήδη απαιτήσεις το πρώτο συνολικού ύψους 1.292,95 € και το δεύτερο συνολικού ύψους 858,34 €. Η ενάγουσα διήγε κατά το χρόνο του θανάτου του παππού της το 19ο έτος της ηλικίας της, καθώς γεννήθηκε την 20-09-1996 και λόγω του θανάτου της μητέρας της όταν η ενάγουσα ήταν τριών ετών, μέχρι το χρόνο του θανάτου του κληρονομούμενου οι σχέσεις τους είχαν διαρραγεί και οι επαφές τους ήταν ανύπαρκτες. Η ενάγουσα παρέλειψε να προβεί στις δέουσες νομικές ενέργειες, προκειμένου να αποποιηθεί την επαχθείσα κληρονομιά του παππού της, μολονότι ουδόλως επιθυμούσε ν’ αναμιχθεί σ’ αυτήν, αποδεχόμενη έτσι πλασματικά την κληρονομιά μετά από άπρακτη παρέλευση της τετράμηνης προθεσμία αποποίησης. Η αποδοχή αυτή οφείλεται στην, εξαιτίας του νεαρού της ηλικίας της, των σπουδών της και της έλλειψης επαρκούς κοινωνικής πείρας, άγνοια του νομικού καθεστώτος που διέπει τη διαδικασία και την προθεσμία για την αποποίηση κληρονομιάς, τις διατάξεις περί νόμιμης μοίρας και γενικότερα τις περίπλοκες και δυσερμήνευτες διατάξεις του Κληρονομικού Δικαίου, οι οποίες ιδίως αν δεν αποτελούν, όπως εν προκειμένω, προέκταση αρμονικών οικογενειακών δεσμών, δεν είναι αυταπόδεικτα γνωστές και δεδομένες. Λόγω όλων των ανωτέρω παραγόντων, η ενάγουσα είχε περαιτέρω την πεπλανημένη πεποίθηση, ότι ο παππούς της είχε συντάξει διαθήκη με άλλους τιμώμενους και η ίδια δεν είχε καταστεί κληρονομούμενή του εξ αδιαθέτου ή εξ αναγκαστικής διαδοχής. Μολονότι εκδόθηκαν η υπ’ αρ. πρωτ. ./15-02-2022 ατομική ειδοποίηση από το 1° εναγόμενο, για την καταβολή από την ενάγουσα χρεών της κληρονομιάς συνολικού ύψους 515,74 €, η ενάγουσα υπηρετούσε στη Σχολή Ναυτικών Δοκίμων και λόγω συχνής απουσίας της από την οικία της στην Αθήνα, δεν αντιλήφθηκε την κοινοποίησή της. Μετά από την έκδοση του υπ’ αρ. πρωτ. ./26-09-2024 αποσπάσματος βεβαιωτικού καταλόγου για οφειλές της κληρονομιάς συνολικού ύψους 286,11 €, η ενάγουσα αναζήτησε νομική συμβουλή και την 10-10-2024 υπέβαλε αίτηση έκδοσης πιστοποιητικού περί μη δημοσίευσης διαθήκης του παππού της, εξακολουθώντας όμως να πιστεύει πεπλανημένα ότι ο παππούς της είχε συντάξει διαθήκη χωρίς η ίδια να είναι τιμώμενη. Σημειωτέο ότι στο από 20-05-2025 μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προς το Πρωτοδικείο Κιλκίς περί επίσπευσης έκδοσης του αιτηθέντος πιστοποιητικού, η ενάγουσα αναφέρει ότι κατέθεσε το σχετικό παράβολο 5 € για την αίτηση την 10-10-2025, πρόκειται όμως περί προφανούς παραδρομής και η ορθή ημερομηνία κατάθεσης της αίτησης είναι η 10-10-2024, λόγω της ημερομηνίας αποστολής του e-mail. Παρόλο που η ενάγουσα επέδειξε βαρύτατη αμέλεια σχετικά με τη διευθέτηση των κληρονομικών της υποθέσεων και τη διαπίστωση της ανυπαρξίας διαθήκης 5 του κληρονομουμένου, δεν υπήρχε θετική γνώση της αλλά πλάνη ως προς τον λόγο επαγωγής της κληρονομιάς προς αυτήν. Η πλάνη της ενάγουσας ήρθη το πρώτον την 23-05-2025, όταν εκδόθηκε το πιστοποιητικό περί μη £ δημοσίευσης διαθήκης του κληρονομουμένου, ισχυρισμός για τον οποίον τα εναγόμενα δεν προβάλλουν ειδική άρνηση. Ως εκ τούτου, η αγωγή επιδόθηκε την 24-11-2025, την τελευταία ημέρα της 6μηνης προθεσμίας, καθώς αυτή αρχίζει από την επομένη του εναρκτήριου γεγονότος (άρθ. 241 ΑΚ) και πρέπει να απορριφθεί η ένσταση παραγραφής που προβάλλει το 1° εναγόμενο ως ουσία αβάσιμη.

Δείτε αναλυτικά την απόφαση στο dsanet.gr.