«Το Chat Control υπερβαίνει τα όρια»: Η νορβηγική αρχή προστασίας δεδομένων κατά της γενικευμένης επιτήρησης των επικοινωνιών

Την έντονη αντίθεσή της στη νομοθετική πρόταση που έχει γίνει γνωστή ως «Chat Control» εκφράζει η νορβηγική αρχή προστασίας δεδομένων Datatilsynet, προειδοποιώντας για τις σοβαρές επιπτώσεις που μπορεί να έχει η εφαρμογή της στην ιδιωτικότητα και το απόρρητο των ηλεκτρονικών επικοινωνιών.

Η αρχή αναγνωρίζει ότι η αντιμετώπιση της συγκεκριμένης μορφής σοβαρής εγκληματικότητας αποτελεί επιτακτικό σκοπό, θεωρεί ωστόσο ότι τα προτεινόμενα μέτρα υπερβαίνουν τα όρια μιας αναλογικής επέμβασης στην ιδιωτική ζωή και επισημαίνει ότι υπάρχουν εναλλακτικές λύσεις οι οποίες μπορούν να συμβάλουν στην προστασία των ανηλίκων χωρίς να συνεπάγονται γενικευμένη παρακολούθηση των χρηστών ψηφιακών υπηρεσιών.

Τι είναι το «ChatControl»

Με τον όρο «Chat Control» περιγράφεται ένα από τα εργαλεία που προβλέπονται στην πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη θέσπιση κοινού ευρωπαϊκού πλαισίου σχετικά με την πρόληψη και αντιμετώπιση της διάδοσης υλικού σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών και του λεγόμενου grooming ανηλίκων.

Κεντρικό στοιχείο του προτεινόμενου συστήματος αποτελούν οι εντολές ανίχνευσης, μέσω των οποίων ψηφιακές πλατφόρμες και υπηρεσίες ανταλλαγής μηνυμάτων θα μπορούν να υποχρεώνονται να χρησιμοποιούν τεχνολογίες αυτοματοποιημένης εξέτασης του περιεχομένου που διακινείται μέσω των υπηρεσιών τους, καθώς και να επισημαίνουν και να αναφέρουν ενδεχομένως παράνομο υλικό σε κεντρικό όργανο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η Datatilsynet επισημαίνει ότι η πρόταση καταλαμβάνει διαφορετικές μορφές περιεχομένου, όπως κείμενο, εικόνα και ήχο, ενώ στο πεδίο των μέτρων μπορούν να βρεθούν ακόμη και υπηρεσίες που χρησιμοποιούν κρυπτογράφηση end-to-end encryption. Στην τελευταία περίπτωση, η σάρωση του περιεχομένου θα πρέπει πρακτικά να πραγματοποιείται πριν αυτό κρυπτογραφηθεί και αποσταλεί στον παραλήπτη.

Από τον συγκεκριμένο ύποπτο στη γενικευμένη επιτήρηση

Η βασική ένσταση της νορβηγικής αρχής αφορά τον γενικευμένο χαρακτήρα της επέμβασης. Όπως επισημαίνει, η προστασία της ιδιωτικής ζωής αποτελεί θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα και η προσφυγή σε μέτρα κρατικής επιτήρησης που περιορίζουν το δικαίωμα αυτό πρέπει, κατά κανόνα, να προϋποθέτει την ύπαρξη συγκεκριμένων ενδείξεων για τέλεση παράνομης δραστηριότητας.

Αντιθέτως, το προτεινόμενο σύστημα δημιουργεί, κατά την Datatilsynet, τις προϋποθέσεις για την παρακολούθηση του συνόλου των χρηστών μιας ψηφιακής πλατφόρμας, παρά το γεγονός ότι η συντριπτική πλειονότητά τους δεν συνδέεται με οποιαδήποτε παράνομη δραστηριότητα. Για τον λόγο αυτό, η αρχή χαρακτηρίζει τη γενικευμένη επιτήρηση χρηστών ψηφιακών υπηρεσιών πρακτική που πρέπει να αποφεύγεται και η οποία «δεν έχει θέση σε ένα δημοκρατικό κράτος δικαίου».

Ο κίνδυνος για την κρυπτογράφηση και τα σφάλματα της αυτοματοποιημένης ανίχνευσης

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στις επιπτώσεις για την ασφάλεια των ηλεκτρονικών επικοινωνιών. Κατά τη νορβηγική αρχή, εάν οι υπηρεσίες διατερματικής κρυπτογράφησης υποχρεωθούν να ελέγχουν το σύνολο του περιεχομένου των επικοινωνιών, η δυνατότητα πραγματικά ιδιωτικής επικοινωνίας μέσω διαδικτύου υπονομεύεται. Η εισαγωγή τεχνικών μηχανισμών που επιτρέπουν την παράκαμψη ή αποδυνάμωση της κρυπτογράφησης μπορεί, επιπλέον, να δημιουργήσει ευπάθειες οι οποίες είναι δυνατόν να αξιοποιηθούν από κακόβουλους τρίτους, όπως κυβερνοεγκληματίες ή φορείς που ενεργούν για λογαριασμό εχθρικών κρατών, με ιδιαίτερες συνέπειες για πρόσωπα που έχουν εύλογη ανάγκη εμπιστευτικής επικοινωνίας, όπως οι πληροφοριοδότες και οι δημοσιογραφικές πηγές.

Η Datatilsynet αμφισβητεί, τέλος, και την αξιοπιστία των τεχνολογιών αυτοματοποιημένης ανίχνευσης, καθώς νόμιμο περιεχόμενο μπορεί να χαρακτηριστεί εσφαλμένα ως παράνομο και να διαβιβαστεί στον αρμόδιο ευρωπαϊκό φορέα, ενώ οι ίδιοι μηχανισμοί μπορούν να παρακαμφθούν από όσους πράγματι διακινούν παράνομο υλικό.

Κατά τη νορβηγική αρχή, η προστασία των παιδιών και η προστασία της ιδιωτικής ζωής δεν αποτελούν αντικρουόμενους στόχους. Αντί της μαζικής επιτήρησης, προκρίνει περισσότερο στοχευμένα και βασισμένα στον κίνδυνο μέτρα, όπως η επιβολή στις πλατφόρμες υποχρεώσεων που θα καθιστούν δυσχερέστερη την επικοινωνία άγνωστων ενηλίκων με ανηλίκους μέσω κοινωνικών δικτύων.