Δημοσίευση φωτογραφιών ανηλίκων στα social media: Αναγκαία η συναίνεση και των δύο γονέων

Την απαγόρευση της περαιτέρω δημοσίευσης φωτογραφιών δύο ανήλικων παιδιών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης επέβαλε η ιταλική αρχή προστασίας δεδομένων Garante, κρίνοντας ότι η μητέρα τους προχώρησε στην ανάρτηση των εικόνων χωρίς τη συναίνεση του πατέρα, ο οποίος ασκούσε από κοινού τη γονική μέριμνα. Η εποπτική αρχή έκρινε ότι η επεξεργασία στερείτο της απαιτούμενης νόμιμης βάσης και υπενθύμισε ότι η δημοσίευση εικόνων ανηλίκων σε κοινωνικά δίκτυα αποτελεί πράξη που απαιτεί τη συναίνεση και των δύο γονέων.

Η υπόθεση αφορούσε τη δημοσίευση φωτογραφιών παιδιών ηλικίας κάτω των δεκατεσσάρων ετών σε λογαριασμό Facebook και ανέδειξε τα όρια της λεγόμενης πρακτικής του «sharenting». Στο επίκεντρο της εξέτασης βρέθηκαν η ύπαρξη νόμιμης βάσης για την επεξεργασία των εικόνων των ανηλίκων, η σημασία της κοινής άσκησης της γονικής μέριμνας και η προστασία των παιδιών από την αδικαιολόγητη έκθεσή τους στο διαδίκτυο.

Καταγγελία του πατέρα για τη δημοσίευση των φωτογραφιών

Η διαδικασία ενώπιον της Garante κινήθηκε ύστερα από καταγγελία του πατέρα των παιδιών, ο οποίος υποστήριξε ότι η μητέρα δημοσίευε επανειλημμένα φωτογραφίες των δύο ανήλικων τέκνων τους στον προσωπικό της λογαριασμό στο Facebook χωρίς τη συναίνεσή του. Κατά τον καταγγέλλοντα, η πρακτική αυτή συνιστούσε μορφή «sharenting» που μπορούσε να επηρεάσει αρνητικά την ιδιωτική ζωή των παιδιών, εκθέτοντας αυτά σε ενδεχόμενους κινδύνους και περιορίζοντας τη μελλοντική δυνατότητά τους να αποφασίσουν τα ίδια για την ψηφιακή τους παρουσία.

Ερωτηθείσα σχετικώς από την εποπτική αρχή, η μητέρα υποστήριξε ότι οι φωτογραφίες ήταν περιορισμένες σε αριθμό, απεικόνιζαν στιγμές της οικογενειακής καθημερινότητας χωρίς προσβλητικό ή ευαίσθητο περιεχόμενο και είχαν αναρτηθεί αποκλειστικά για συναισθηματικούς και οικογενειακούς λόγους. Υποστήριξε ακόμη ότι το προφίλ της απευθυνόταν σε περιορισμένο κύκλο προσώπων και δήλωσε πρόθυμη να περιορίσει περαιτέρω την ορατότητα των αναρτήσεων και να εξετάζει στο μέλλον το ενδεχόμενο καλύτερης συνεργασίας και συνεννόησης με τον πατέρα.

Η κρίση για τη νομική βάση της επεξεργασίας

Η Garante υπενθύμισε ότι, σύμφωνα με το άρθρο 2 του ιταλικού Κώδικα Προστασίας Δεδομένων, το οποίο εξειδικεύει το άρθρο 8 του ΓΚΠΔ, για την επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα παιδιών ηλικίας κάτω των δεκατεσσάρων ετών η συναίνεση παρέχεται από όσους ασκούν τη γονική μέριμνα. Επισήμανε επίσης ότι οι ανήλικοι απολαύουν αυξημένης προστασίας κατά την επεξεργασία των προσωπικών τους δεδομένων, λόγω της ιδιαίτερα ευάλωτης φύσης τους.

Ακολούθως, η ιταλική εποπτική αρχή σημείωσε ότι, σύμφωνα με την πάγια νομολογία, η δημοσίευση φωτογραφιών ανηλίκων σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης αποτελεί πράξη που υπερβαίνει τα όρια της συνήθους άσκησης της γονικής μέριμνας, ως εκ τούτου, όταν η γονική μέριμνα ασκείται από κοινού, η δημοσίευση προϋποθέτει τη συναίνεση και των δύο γονέων. Κατά συνέπεια, η επίκληση της οικογενειακής ή συναισθηματικής φύσης των αναρτήσεων, του περιορισμένου αριθμού των φωτογραφιών ή του ουδέτερου περιεχομένου τους δεν αρκούσε για να θεμελιώσει νόμιμη βάση επεξεργασίας.

Η οικιακή εξαίρεση και η μη εφαρμογή της

Κατά τη διάρκεια της διαδικασίας, ο πατέρας υποστήριξε ότι στη συγκεκριμένη υπόθεση δεν μπορούσε να εφαρμοστεί η λεγόμενη «οικιακή εξαίρεση» του ΓΚΠΔ, σύμφωνα με την οποία ο Κανονισμός δεν εφαρμόζεται στην επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα που πραγματοποιείται στο πλαίσιο αποκλειστικά προσωπικής ή οικιακής δραστηριότητας. Για να στηρίξει τον ισχυρισμό του, παρέπεμψε στις αποφάσεις του ΔΕΕ στις υποθέσεις Lindqvist (C-101/01) και Ryneš (C-212/13), υποστηρίζοντας ότι η δημοσίευση σε κοινωνικά δίκτυα υπερβαίνει τη στενά προσωπική ή οικογενειακή σφαίρα, αφού οι εικόνες μπορούν να καταστούν προσβάσιμες σε απροσδιόριστο αριθμό προσώπων.

Η Garante δεν προέβη σε αυτοτελή εξέταση της εξαίρεσης αυτής, ούτε διατύπωσε ρητώς κρίση ως προς τη δυνατότητα εφαρμογής της στη συγκεκριμένη υπόθεση. Ωστόσο, απέρριψε τον ισχυρισμό της μητέρας ότι οι ρυθμίσεις απορρήτου του λογαριασμού της περιόριζαν επαρκώς τη διάδοση των φωτογραφιών, επισημαίνοντας ότι ένα προφίλ σε μέσο κοινωνικής δικτύωσης μπορεί οποτεδήποτε να μετατραπεί από ιδιωτικό σε δημόσιο, ενώ οι αναρτήσεις μπορούν να αναπαραχθούν ή να κοινοποιηθούν από άλλους χρήστες, με αποτέλεσμα να καταστούν προσβάσιμες σε πολύ ευρύτερο κύκλο προσώπων.

Με βάση τη συλλογιστική αυτή, η ιταλική εποπτική αρχή προχώρησε στην εξέταση της υπόθεσης υπό το πρίσμα του ΓΚΠΔ και κατέληξε στη διαπίστωση παραβίασης των σχετικών διατάξεών του, χωρίς να θεωρήσει ότι η επίμαχη επεξεργασία εξαιρείται από το πεδίο εφαρμογής του Κανονισμού.

Το διατακτικό

Η Garante διαπίστωσε παραβίαση του άρθρου 5 παρ. 1 στοιχ. α ́, των άρθρων 6 παρ. 1 στοιχ. α ́ και 8 του ΓΚΠΔ, καθώς και του άρθρου 2 του ιταλικού νόμου περί προστασίας δεδομένων. Παράλληλα, απαγόρευσε, κατ' εφαρμογή του άρθρου 58 παρ. 2 στοιχ. στ ́ του ΓΚΠΔ, κάθε περαιτέρω δημοσίευση φωτογραφιών των δύο ανηλίκων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης χωρίς τη συναίνεση και των δύο γονέων, απηύθυνε επίπληξη προς τη μητέρα σύμφωνα με το άρθρο 58 παρ. 2 στοιχ. β ́ του ΓΚΠΔ και την κάλεσε να ενημερώσει την εποπτική αρχή εντός τριάντα ημερών για τα μέτρα συμμόρφωσης που έλαβε.