Σε πλήρη εφαρμογή το νέο πλαίσιο της ΕΕ για τα σχέδια και υποδείγματα

Σε πλήρη εφαρμογή βρίσκεται πλέον το νέο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τα σχέδια και υποδείγματα, το οποίο υποβλήθηκε στην πιο ολοκληρωμένη μεταρρύθμισή του εδώ και πάνω από δύο δεκαετίες.

Από την 1η Ιουλίου 2026, το νέο νομικό πλαίσιο της ΕΕ για τα σχέδια και υποδείγματα είναι πλήρως εφαρμοστέο και λειτουργικό. Η μεταρρύθμιση αυτή παρέχει ένα έτοιμο για το μέλλον, ψηφιακό και φιλικό προς τον χρήστη σύστημα, καλύτερα ευθυγραμμισμένο με τις τεχνολογικές εξελίξεις και τις ανάγκες των σχεδιαστών, των επιχειρήσεων και των επαγγελματιών σε ολόκληρη την ΕΕ.

Το νέο πλαίσιο φέρνει ένα συνεκτικό νομικό πλαίσιο που περιλαμβάνει:

• EUDR: τον νέο κωδικοποιημένο κανονισμό για τα σχέδια και υποδείγματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ο οποίος ενοποιεί όλους τους κανόνες της ΕΕ για τα σχέδια και υποδείγματα
• EUDDR: τον νέο κατ' εξουσιοδότηση κανονισμό, που θεσπίζει πρόσθετους διαδικαστικούς κανόνες
• EUDIR: τον νέο εκτελεστικό κανονισμό, που παρέχει περαιτέρω λεπτομέρειες σχετικά με την αίτηση, την καταχώριση και άλλες πτυχές.

Μαζί, αυτά τα μέσα παρέχουν σαφέστερους κανόνες, πιο εξορθολογισμένες διαδικασίες και μεγαλύτερη ασφάλεια δικαίου για όλους τους χρήστες.

Τι αλλάζει και γιατί έχει σημασία:

Επικαιροποιημένη ορολογία

Οι παρωχημένες αναφορές σε «κοινοτικά σχέδια ή υποδείγματα» έχουν αντικατασταθεί από σύγχρονη ορολογία της ΕΕ. Το σύστημα αναφέρεται πλέον σε «σχέδια ή υποδείγματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης» (EUDs), ευθυγραμμίζοντας το καθεστώς των σχεδίων και υποδειγμάτων με το πλαίσιο των εμπορικών σημάτων της ΕΕ και βελτιώνοντας τη συνολική σαφήνεια.

Ευρύτεροι, ανθεκτικοί στο μέλλον ορισμοί

Ο ορισμός του «σχεδίου ή υποδείγματος» καλύπτει πλέον ρητά τα κινούμενα σχέδια (animation), την κίνηση και τη μετάβαση, διασφαλίζοντας την προστασία των κινουμένων σχεδίων και υποδειγμάτων και αποσαφηνίζοντας το αντικείμενο της προστασίας σχεδίων και υποδειγμάτων.

Η έννοια του «προϊόντος» έχει επίσης διευρυνθεί και πλέον περιλαμβάνει ρητά μη φυσικά (ψηφιακά) αντικείμενα, όπως γραφικές διεπαφές χρήστη και χωρικές διευθετήσεις αντικειμένων, διατηρώντας παράλληλα την ευρεία κάλυψη για βιομηχανικά και χειροτεχνικά προϊόντα. Αυτό διασφαλίζει ότι η προστασία συμβαδίζει με τις σύγχρονες πρακτικές σχεδιασμού και τις τεχνολογικές εξελίξεις.

Σύγχρονη αναπαράσταση σχεδίων και υποδειγμάτων

Το πλαίσιο υποστηρίζει πλέον σύγχρονες τεχνολογίες και μορφότυπους σχεδίων και υποδειγμάτων. Η προστασία των σχεδίων και υποδειγμάτων μπορεί πλέον να γίνει μέσω δυναμικής ή κινούμενης αναπαράστασης με τη χρήση σύγχρονων μορφοτύπων, όπως η τρισδιάστατη (3D) αναπαράσταση και τα αρχεία βίντεο που επιτρέπουν την απεικόνιση ενός σχεδίου ή υποδείγματος από όλες τις γωνίες.

Μπορούν να χρησιμοποιηθούν οπτικές δηλώσεις αποποίησης (visual disclaimers) για τον προσδιορισμό στοιχείων για τα οποία δεν ζητείται προστασία και πρέπει να εφαρμόζονται με συνέπεια σε όλες τις όψεις.

Μπορούν πλέον να υποβληθούν έως και 10 στατικές όψεις, επιτρέποντας την καλύτερη παρουσίαση του αντικειμένου.

Εξορθολογισμένη κατάθεση, εξέταση και πλήρης ηλεκτρονική επικοινωνία

Όλη η επικοινωνία με το EUIPO είναι 100% ηλεκτρονική.

Οι απαιτήσεις για την ημερομηνία κατάθεσης έχουν απλοποιηθεί, με έμφαση στον σαφή προσδιορισμό του σχεδίου ή υποδείγματος, δηλαδή το αντικείμενο για το οποίο ζητείται προστασία πρέπει να είναι σαφώς αναγνωρίσιμο. Για παράδειγμα, το ουδέτερο φόντο και τα πρότυπα ποιότητας της εικόνας δεν αποτελούν πλέον απαιτήσεις για την ημερομηνία κατάθεσης, υπό την προϋπόθεση ότι η αναπαράσταση του σχεδίου ή υποδείγματος προσδιορίζει σαφώς το αντικείμενο για το οποίο ζητείται προστασία. Επίσης, το τέλος αίτησης πρέπει να καταβληθεί εντός ενός μηνός από την κατάθεση.

Η απαίτηση για ενότητα της κλάσης για πολλαπλές αιτήσεις έχει καταργηθεί, επιτρέποντας σε σχέδια ή υποδείγματα να περιλαμβάνουν προϊόντα σε διαφορετικές κλάσεις ώστε να συμπεριλαμβάνονται σε μια πολλαπλή αίτηση. Επιπλέον, είναι πλέον δυνατή η κατάθεση έως και 50 σχεδίων ή υποδειγμάτων ανά πολλαπλή αίτηση.

Οι νέοι λόγοι απόρριψης περιλαμβάνουν τη σύγκρουση με δημόσια εμβλήματα και σήματα που προστατεύονται βάσει του άρθρου 6ter της Σύμβασης του Παρισιού και σύμβολα ειδικού δημόσιου συμφέροντος στα κράτη μέλη.

Αυστηρότεροι κανόνες για την αναβολή

Η μη καταβολή του τέλους αναβολής κατά το στάδιο της κατάθεσης οδηγεί πλέον στην απόρριψη της αίτησης για σχέδιο ή υπόδειγμα της ΕΕ.

Βάσει των νέων κανόνων, η δημοσίευση είναι αυτόματη στο τέλος μιας περιόδου αναβολής 30 μηνών. Μόνο μια ρητή παραίτηση από το αναβληθέν σχέδιο ή υπόδειγμα μπορεί να αποτρέψει τη δημοσίευσή του, και μια τέτοια αίτηση πρέπει να κατατεθεί τουλάχιστον τρεις μήνες πριν από τη λήξη της περιόδου αναβολής.

Ισχυρότερα αποκλειστικά δικαιώματα

Σαφέστεροι κανόνες και προθεσμίες βελτιώνουν τις διαδικασίες διεκδίκησης δικαιωμάτων, επιτρέποντας στους νόμιμους δικαιούχους να εξασφαλίσουν ή να ανακτήσουν την κυριότητα πιο αποτελεσματικά, χωρίς να επιδιώκουν την ακύρωση ενός σχεδίου ή υποδείγματος που έχει καταχωριστεί στο όνομα μη εξουσιοδοτημένου προσώπου.

Η προστασία περιορίζεται σε ό,τι εμφανίζεται στην αίτηση: προστατεύονται μόνο τα ορατά χαρακτηριστικά, μειώνοντας την ασάφεια για τους χρήστες και τους τρίτους.

Τα αποκλειστικά δικαιώματα επεκτείνονται πλέον ρητά στην τρισδιάστατη εκτύπωση (3D printing), καλύπτοντας τη δημιουργία, την αντιγραφή και τη διανομή προϊόντων τρισδιάστατης εκτύπωσης που συνιστούν παραβίαση. Οι δικαιούχοι σχεδίων και υποδειγμάτων επωφελούνται επίσης από ισχυρότερα μέτρα επιβολής, συμπεριλαμβανομένων ενεργειών κατά εμπορευμάτων που παραβιάζουν δικαιώματα και τελούν υπό διαμετακόμιση μέσω της ΕΕ.

Νέοι περιορισμοί

Νέοι περιορισμοί στα δικαιώματα σχεδίων και υποδειγμάτων της ΕΕ επιτρέπουν σε τρίτους να αναφέρονται σε ένα προϊόν που προστατεύεται από σχέδιο ή υπόδειγμα, όπου αυτό είναι απαραίτητο για τον προσδιορισμό του ως ανήκοντος στον δικαιούχο του δικαιώματος. Επιπλέον, για την προστασία της ελευθερίας της έκφρασης, επιτρέπονται πλέον ρητά πράξεις που γίνονται με σκοπό τον σχολιασμό, την κριτική και την παρωδία.

Μια εναρμονισμένη εξαίρεση σε επίπεδο ΕΕ («ρήτρα επισκευής») επιβεβαιώνει ότι τα εξαρτήματα που χρησιμοποιούνται αποκλειστικά για την αποκατάσταση της αρχικής εμφάνισης ενός προϊόντος εξαιρούνται από την προστασία των σχεδίων και υποδειγμάτων. Η εξαίρεση αυτή εφαρμόζεται αποκλειστικά για σκοπούς επισκευής, το ανταλλακτικό πρέπει να ταιριάζει με την εμφάνιση του αρχικού κομματιού και οι καταναλωτές πρέπει να ενημερώνονται δεόντως για την εμπορική προέλευση.

Σύμβολο σχεδίου ή υποδείγματος

Οι δικαιούχοι καταχωρισμένων EUD μπορούν πλέον να επισημαίνουν τα προϊόντα τους με ένα νέο σύμβολο καταχώρισης σχεδίου ή υποδείγματος – D – που υποδηλώνει την προστασία του σχεδίου ή υποδείγματος. Αυτό βοηθά στην αποτροπή της παραβίασης και διευκολύνει την εμπορία προϊόντων που ενσωματώνουν ένα καταχωρισμένο σχέδιο ή υπόδειγμα της ΕΕ.

Απλοποιημένη διαδικασία ακυρότητας

Οι διαδικασίες ακυρότητας έχουν αποσαφηνιστεί για τη βελτίωση της προβλεψιμότητας και της ασφάλειας δικαίου. Οι απαιτήσεις κατάθεσης καθορίζονται πλέον για κάθε λόγο ακυρότητας.

Οι αιτούντες πρέπει να αποδεικνύουν έννομο συμφέρον όταν προσβάλλουν παραιτηθέντα ή λήξαντα σχέδια ή υποδείγματα. Οι ισχυρισμοί ακυρότητας που βασίζονται σε προγενέστερα σχέδια ή υποδείγματα είναι πλέον ανεξάρτητοι από τη στιγμή της δημοσιοποίησής τους.

Επιτρέπεται η διαδικτυακή τεκμηρίωση προγενέστερων δικαιωμάτων, και απαιτούνται μεταφράσεις των αποδεικτικών στοιχείων εάν ζητηθούν ρητά. Σαφείς κανόνες διέπουν επίσης τη γλώσσα και την προτεραιότητα σε περιπτώσεις συγκρούσεων.

Επιπλέον, μια νέα διαδικασία κατά προτεραιότητα εξέτασης για αιτήσεις ακυρότητας σχεδίων και υποδειγμάτων θα επιτρέψει στους χρήστες να λαμβάνουν αποφάσεις ταχύτερα από ό,τι πριν. Η διαδικασία αυτή εφαρμόζεται μόνο σε αιτήσεις που βασίζονται στο άρθρο 27 παράγραφος 1 στοιχείο β) του EUDR σε συνδυασμό με τα άρθρα 6 ή/και 7 του EUDR, όπου ο δικαιούχος του προσβαλλόμενου καταχωρισμένου σχεδίου ή υποδείγματος της ΕΕ δεν υποβάλλει απάντηση προς υπεράσπιση.

Απλοποιημένα και επικαιροποιημένα τέλη

Το παράρτημα Ι του EUDR εισάγει μια σαφέστερη και πιο φιλική προς τον χρήστη δομή τελών, η οποία περιλαμβάνει:

• ένα ενιαίο τέλος αίτησης που καλύπτει την καταχώριση και τη δημοσίευση,
• κατ' αποκοπή τέλη για πρόσθετα σχέδια ή υποδείγματα σε πολλαπλές αιτήσεις και
• επικαιροποιημένα τέλη ανανέωσης.

Πολλά διοικητικά τέλη έχουν καταργηθεί, μειώνοντας το συνολικό κόστος για τους χρήστες.

Οδηγία για τα σχέδια και υποδείγματα

Επιπλέον, η οδηγία (ΕΕ) 2024/2823 («η αναδιατυπωμένη οδηγία») εκδόθηκε ως μέρος του νέου νομοθετικού πακέτου της ΕΕ για τα σχέδια και υποδείγματα. Ενισχύει το πλαίσιο συνεργασίας καλώντας τα γραφεία διανοητικής ιδιοκτησίας στην ΕΕ να συνεργάζονται αποτελεσματικά μεταξύ τους και με το EUIPO για την προώθηση της σύγκλισης των πρακτικών και των εργαλείων όσον αφορά την εξέταση, την καταχώριση και την ακύρωση σχεδίων και υποδειγμάτων, καθώς και σε άλλους τομείς ενδιαφέροντος για την προστασία των σχεδίων και υποδειγμάτων στην ΕΕ. Ένα από τα κύρια επιτεύγματα της οδηγίας είναι η εισαγωγή μιας «ρήτρας επισκευής» σε επίπεδο ΕΕ (άρθρο 19) που επιτρέπει την αναπαραγωγή ανταλλακτικών εξαρτώμενων από τη μορφή με σκοπό την επισκευή ενός σύνθετου προϊόντος.

Σύμφωνα με τους όρους του άρθρου 26 παράγραφος 6 της αναδιατυπωμένης οδηγίας και στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Πλαισίου Συνεργασίας βάσει του Στρατηγικού Σχεδίου 2030, το Δίκτυο Διανοητικής Ιδιοκτησίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης («EUIPN») θέσπισε κοινά πρότυπα που πρέπει να εφαρμόζονται στις απαιτήσεις και τα μέσα αναπαράστασης σχεδίων και υποδειγμάτων σε μια Κοινή Ανακοίνωση που εγκρίθηκε από το Διοικητικό Συμβούλιο τον Μάιο. Κάθε Γραφείο θα καθορίσει το δικό του χρονοδιάγραμμα εφαρμογής, λαμβάνοντας υπόψη ότι η αναδιατυπωμένη οδηγία πρέπει να μεταφερθεί στο εθνικό δίκαιο έως τις 9 Δεκεμβρίου 2027.