Υπόθεση Google AdSense: Η Γενική Εισαγγελέας Kokott προτείνει την αναίρεση της απόφασης του Γενικού Δικαστηρίου (Case C-826/24 P)

Η Γενική Εισαγγελέας του Δικαστηρίου της ΕΕ Juliane Kokott πρότεινε να αναιρεθεί η απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου που είχε ακυρώσει το πρόστιμο σχεδόν 1,5 δισ. ευρώ σε βάρος της Google για τις ρήτρες των συμβάσεών της στην πλατφόρμα διαφημιστικής διαμεσολάβησης AdSense, και να αναπεμφθεί η υπόθεση στο Γενικό Δικαστήριο για νέα κρίση (Case C-826/24 P).

Κατά την κρίση της Γεν. Εισαγγελέα, το Γενικό Δικαστήριο έσφαλε κρίνοντας ότι η Επιτροπή δεν είχε αποδείξει την ύπαρξη αποτελεσμάτων αποκλεισμού από τις συμβατικές πρακτικές της Google σε σχέση με την πλατφόρμα διαμεσολάβησης διαδικτυακής διαφήμισης AdSense.

Ιστορικό υπόθεσης

Από το 2003, η Google, θυγατρική της Alphabet, λειτουργεί μια ψηφιακή πλατφόρμα διαμεσολάβησης διαδικτυακής διαφήμισης με την ονομασία AdSense. Στο πλαίσιο αυτό, η Google ανέπτυξε διάφορες υπηρεσίες, μεταξύ των οποίων, ιδίως, μια υπηρεσία διαμεσολάβησης διαφήμισης αναζήτησης στο διαδίκτυο με την ονομασία AdSense for Search (AFS). Η AFS επέτρεπε στους διαχειριστές ιστοτόπων με ενσωματωμένες μηχανές αναζήτησης να εμφανίζουν διαφημίσεις αναζήτησης της Google Search όταν οι χρήστες πραγματοποιούσαν αναζητήσεις στους ιστοτόπους τους. Με τον τρόπο αυτό, ο διαχειριστής του ιστοτόπου μπορούσε να λαμβάνει μερίδιο των εσόδων που προέκυπταν από την προβολή των διαφημίσεων. Για να χρησιμοποιήσουν την AFS, οι διαχειριστές ιστοτόπων μπορούσαν να διαπραγματευθούν με την Google, για έναν ή περισσότερους από τους ιστοτόπους τους, μια «Συμφωνία Υπηρεσιών Google» (Google Services Agreement, «GSA»). Ωστόσο, τα πρότυπα υποδείγματα της GSA που χρησιμοποιούσε η Google από τον Μάρτιο του 2009 περιείχαν ρήτρες που περιόριζαν ή απαγόρευαν την προβολή διαφημίσεων από υπηρεσίες ανταγωνιστικές της AFS.

Μετά από πολλαπλές καταγγελίες, τον Ιούλιο του 2016 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κίνησε διαδικασία σχετικά με τρεις ρήτρες της GSA («ρήτρα αποκλειστικότητας», «ρήτρα τοποθέτησης» και «ρήτρα προηγούμενης έγκρισης») και ενημέρωσε την Google ότι οι ρήτρες αυτές ενδέχεται να συνιστούν κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης. Τον Σεπτέμβριο του 2016, η Google σταμάτησε να εφαρμόζει τις ρήτρες αυτές ή τις τροποποίησε. Με απόφαση του Μαρτίου 2019, η Επιτροπή έκρινε ότι, μεταξύ 2006 και 2016, η Google είχε διαπράξει τρεις χωριστές παραβάσεις του δικαίου ανταγωνισμού της ΕΕ μέσω της εφαρμογής των ρητρών αυτών, οι οποίες μαζί συνιστούσαν ενιαία και διαρκή παράβαση. Κατά συνέπεια, επέβαλε στη Google πρόστιμο σχεδόν 1,5 δισ. ευρώ, εν μέρει εις ολόκληρον με την Alphabet.

Η Google και η Alphabet άσκησαν προσφυγή ακυρώσεως κατά της απόφασης αυτής ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου. Με απόφαση της 18ης Σεπτεμβρίου 2024, το Γενικό Δικαστήριο ακύρωσε την απόφαση λόγω ανεπαρκούς εξέτασης των κρίσιμων περιστάσεων της υπόθεσης, ιδίως της διάρκειας της συμβατικής σχέσης, και, συνεπώς, λόγω μη απόδειξης των παραβάσεων. Η Επιτροπή άσκησε στη συνέχεια αίτηση αναίρεσης ενώπιον του Δικαστηρίου, ζητώντας να αναιρεθεί η απόφαση αυτή και να απορριφθεί η προσφυγή στο μέτρο που η Google και η Alphabet αμφισβητούν ότι οι επίμαχες ρήτρες ήταν ικανές να περιορίσουν τον ανταγωνισμό μεταξύ της 31ης Μαρτίου 2009 και της 31ης Δεκεμβρίου 2015.

Οι προτάσεις της Γεν. Εισαγγελέα

Η Γενική Εισαγγελέας Juliane Kokott προτείνει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση και να αναπεμφθεί η υπόθεση στο Γενικό Δικαστήριο.

Η Γενική Εισαγγελέας επισημαίνει ότι το Δικαστήριο έχει αναγνωρίσει διάφορα κριτήρια για την εξέταση και την απόδειξη της ύπαρξης αποτελεσμάτων αποκλεισμού σε βάρος των ανταγωνιστών, όταν αυτά απορρέουν από συμβατικές δεσμεύσεις που επιβάλλει στους πελάτες της επιχείρηση με δεσπόζουσα θέση («κριτήρια Intel»). Στα κριτήρια αυτά συγκαταλέγεται και η διάρκεια της συμβατικής δέσμευσης. Η υποχρέωση της Επιτροπής ως προς την εξέταση και την απόδειξη της κατάχρησης απαιτεί να εξετάζονται όλες οι κρίσιμες περιστάσεις της υπόθεσης. Κατά την άποψή της, ωστόσο, το Γενικό Δικαστήριο συνήγαγε εσφαλμένα από αυτό ότι η υποχρέωση εξέτασης δεν καλύπτει μόνο τη συνολική στάθμιση των διαφόρων κριτηρίων Intel, συμπεριλαμβανομένης της διάρκειας της συμβατικής δέσμευσης, αλλά απαιτεί επίσης ιδιαίτερα λεπτομερή ανάλυση όλων των κρίσιμων περιστάσεων για καθένα από τα κριτήρια ξεχωριστά, η παράλειψη της οποίας μπορεί αφεαυτής να οδηγήσει στην ακύρωση της προσβαλλόμενης απόφασης.

Σύμφωνα με τη Γενική Εισαγγελέα Kokott, το Γενικό Δικαστήριο επέβαλε έτσι υπερβολικές απαιτήσεις ως προς την έκταση της εξέτασης του κριτηρίου της διάρκειας και δεν συσχέτισε επαρκώς το συμπέρασμά του με την εκτίμηση των λοιπών κριτηρίων Intel ούτε το στάθμισε στο συνολικό πλαίσιο των κριτηρίων αυτών. Κατά τη γνώμη της, το Γενικό Δικαστήριο είχε πράγματι κρίνει, ως προς τα λοιπά κριτήρια Intel, ότι οι επίμαχες ρήτρες ήταν καταρχήν ικανές να παραγάγουν τα αποτελέσματα αποκλεισμού που διαπιστώθηκαν στην προσβαλλόμενη απόφαση και ότι η Επιτροπή είχε ανταποκριθεί στο βάρος απόδειξης που της αναλογούσε επί του σημείου αυτού. Ωστόσο, το Γενικό Δικαστήριο έθεσε το εν λόγω συμπέρασμα εν αμφιβόλω υποπίπτοντας σε πλάνη περί το δίκαιο, καθώς έκρινε ότι η Επιτροπή δεν είχε εκτιμήσει και εξετάσει επαρκώς τη διάρκεια των GSA ή την ύπαρξη μονομερούς δικαιώματος καταγγελίας.

Κατά τη Γενική Εισαγγελέα Kokott, είναι εσφαλμένο να απαιτείται από την Επιτροπή να προβεί σε λεπτομερή εξέταση και εκτίμηση καθεμίας από τις υποκείμενες συμβάσεις και της εφαρμογής της, προκειμένου να διαπιστωθεί αν και σε ποιον βαθμό συνέβαλαν στα εν λόγω αποτελέσματα αποκλεισμού. Καταρχήν αρκεί να λαμβάνονται υπόψη σωρευτικά όλες οι συμβάσεις που είναι σημαντικές για τη λειτουργία του ανταγωνισμού στην οικεία αγορά και οι αντίστοιχες διάρκειές τους, και να διαπιστώνεται ότι, λαμβανομένων υπόψη του περιεχομένου τους και της εφαρμογής τους από τα συμβαλλόμενα μέρη κατά την επίμαχη περίοδο, προκάλεσαν ή θα μπορούσαν να είχαν προκαλέσει, ή ήταν ικανές να παραγάγουν, τέτοια αποτελέσματα συλλογικά. Κατά την άποψή της, η Επιτροπή ανταποκρίθηκε στις απαιτήσεις αυτές, μεταξύ άλλων όσον αφορά τη διάρκεια των αντίστοιχων GSA και των συμβατικών δεσμεύσεων. Είχε, συγκεκριμένα, διενεργήσει σε κάθε περίπτωση συνολική εκτίμηση και, σε ορισμένες περιπτώσεις, είχε βασιστεί σε μέσες τιμές για να προσδιορίσει τη συμβολή των επίμαχων ρητρών στα αποτελέσματα αποκλεισμού που είχε διαπιστώσει. Ως εκ τούτου, θεωρεί ότι η προσβαλλόμενη απόφαση πληροί τις απαιτήσεις που διέπουν την απαιτούμενη εξατομικευμένη εκτίμηση του κριτηρίου της διάρκειας και τη συνολική εκτίμηση των κριτηρίων Intel. Το Γενικό Δικαστήριο δεν μπορούσε, χωρίς να υποπέσει σε πλάνη περί το δίκαιο, να καταλογίσει στην Επιτροπή ότι δεν εξέτασε ή δεν εκτίμησε και δεν στάθμισε επαρκώς, στο συνολικό τους πλαίσιο, τις διάφορες κρίσιμες περιστάσεις και τα κριτήρια για την εκτίμηση πιθανών αποτελεσμάτων αποκλεισμού.

Καθώς το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο κρίνοντας ότι η Επιτροπή δεν είχε αποδείξει την ύπαρξη αποτελεσμάτων αποκλεισμού που απορρέουν, μεταξύ άλλων, από τις επίμαχες ρήτρες, υπέπεσε επίσης σε πλάνη περί το δίκαιο κρίνοντας ότι οι παραβάσεις που απορρέουν από καθεμία από τις ρήτρες αυτές δεν μπορούσαν να συνιστούν ενιαία και διαρκή παράβαση. Δεδομένου ότι το Γενικό Δικαστήριο δεν έχει ακόμη εξετάσει ορισμένους λόγους ακύρωσης και ισχυρισμούς που προέβαλε η Google, η Γενική Εισαγγελέας προτείνει να αναπεμφθεί η υπόθεση στο Γενικό Δικαστήριο. Συγκεκριμένα, επισημαίνει ότι το Γενικό Δικαστήριο οφείλει ακόμη να εξετάσει τις αντιρρήσεις της Google ως προς το ύψος του προστίμου των σχεδόν 1,5 δισ. ευρώ που επέβαλε η Επιτροπή. Σε κάθε περίπτωση, το πρόστιμο θα πρέπει να μειωθεί, καθώς οι διαπιστώσεις του Γενικού Δικαστηρίου σχετικά με τη μη απόδειξη αποτελεσμάτων αποκλεισμού το 2016 δεν έχουν αμφισβητηθεί.

Το πλήρες κείμενο των προτάσεων είναι διαθέσιμο στο curia.europa.eu.