Digital Fairness Act: Νέα νομοθετική πρόταση της ΕΕ για την ενίσχυση της προστασίας των καταναλωτών στο διαδίκτυο

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε την πρότασή της για την Πράξη για την ψηφιακή δικαιοσύνη (Digital Fairness Act). Πρόκειται για μια σημαντική επικαιροποίηση των κανόνων της Ένωσης για την προστασία των καταναλωτών, ώστε να διασφαλιστεί ότι οι καταναλωτές απολαμβάνουν το ίδιο υψηλό επίπεδο προστασίας στο διαδίκτυο όπως και εκτός διαδικτύου.

Παράλληλα, η Επιτροπή πρότεινε την αναθεώρηση του κανονισμού για τη συνεργασία όσον αφορά την προστασία των καταναλωτών (Consumer Protection Cooperation Regulation), παρέχοντας στην Επιτροπή ισχυρότερες εξουσίες για την άμεση διερεύνηση και επιβολή προστίμων σε υποθέσεις μεγάλης κλίμακας που έχουν σημαντικό αντίκτυπο στους καταναλωτές σε ολόκληρη την ενιαία αγορά.

Από κοινού, οι πρωτοβουλίες αυτές θα βασιστούν στο υφιστάμενο ψηφιακό εγχειρίδιο κανόνων για την ενίσχυση της προστασίας των καταναλωτών, τη συμβολή σε δικαιότερες διαδικτυακές αγορές και τη δημιουργία ισότιμων όρων ανταγωνισμού, επιτρέποντας στις εταιρείες να ανταγωνίζονται, να αναπτύσσονται και να καινοτομούν με εμπιστοσύνη.

Η ταχεία ανάπτυξη του ηλεκτρονικού εμπορίου και των ψηφιακών αγορών έχει μεταμορφώσει τον τρόπο με τον οποίο ψωνίζουμε, καθιστώντας ευκολότερη από ποτέ την πρόσβαση των καταναλωτών σε αγαθά και υπηρεσίες. Αλλά αυτή η ευκολία δεν πρέπει να αποβεί εις βάρος της δικαιοσύνης. Οι αθέμιτες εμπορικές πρακτικές στο διαδίκτυο, όπως οι τακτικές χειραγώγησης του μάρκετινγκ ή οι κρυφές χρεώσεις, υπονομεύουν την ικανότητα των καταναλωτών να κάνουν ελεύθερες και ενημερωμένες επιλογές.

Οι προτάσεις της Επιτροπής θα εφοδιάσουν την ΕΕ με ισχυρότερα εργαλεία για την αντιμετώπιση αυτών των αθέμιτων πρακτικών, την ενίσχυση της επιβολής σε ολόκληρη την ενιαία αγορά και την απλούστευση των κανόνων που πρέπει να ακολουθούν οι επιχειρήσεις, αυξάνοντας τη συμμόρφωση. Το αποτέλεσμα θα είναι καλύτερη προστασία των καταναλωτών και δικαιότερος ανταγωνισμός για τις επιχειρήσεις, οι οποίες συνολικά αναμένουν να εξοικονομήσουν στους καταναλωτές της ΕΕ έως και 13,7 δισ. ευρώ ετησίως.

Νέες δυνατότητες προστασίας στο διαδίκτυο για τους καταναλωτές

Η πρόταση πράξης για την ψηφιακή δικαιοσύνη επιτρέπει στις αρχές της ΕΕ να αντιμετωπίζουν αποτελεσματικότερα τις αθέμιτες πρακτικές στις ψηφιακές αγορές, διασφαλίζοντας ότι όλοι οι έμποροι εφαρμόζουν τους ίδιους κανόνες. Το DFA θα προστατεύει τους καταναλωτές όλων των ηλικιών που ψωνίζουν και περιηγούνται για αγαθά ή υπηρεσίες στο διαδίκτυο.

Οι βασικές καινοτομίες της πρότασης περιλαμβάνουν:

• Απαγόρευση των τακτικών χειραγώγησης του μάρκετινγκ (τα λεγόμενα «dark patterns») όπως οι ψευδείς ισχυρισμοί ότι ένα προϊόν έχει σχεδόν εξαντληθεί, οι οποίοι πιέζουν τους καταναλωτές να λάβουν αποφάσεις αγοράς που διαφορετικά δεν θα έπαιρναν.
• Σαφής και διαφανής τιμολόγηση, ιδίως οι τιμές των αγορών που πραγματοποιούνται με εικονικά νομίσματα εντός της εφαρμογής και όταν χρησιμοποιείται δυναμική τιμολόγηση για πολιτιστικές και αθλητικές εκδηλώσεις. Σε εικονικές ουρές, οι εταιρείες θα πρέπει να εμφανίζουν την τρέχουσα τιμή σε πραγματικό χρόνο και την υψηλότερη δυνατή τιμή.
• Δικαιοσύνη εκ σχεδιασμού, με δυνατότητα των καταναλωτών να απενεργοποιούν χαρακτηριστικά εθιστικού σχεδιασμού που ενθαρρύνουν υπερβολικές ή καταναγκαστικές δαπάνες, όπως επίμονες προτροπές. Η πρόταση θα περιορίσει επίσης τις αθέμιτες πρακτικές που ενθαρρύνουν τις υπερβολικές δαπάνες, για παράδειγμα με την απαγόρευση χαρακτηριστικών που μοιάζουν με τυχερά παιχνίδια για ανηλίκους, όπως το pay-to-win και το pay-to-progress.
• Σαφής γνωστοποίηση του μάρκετινγκ επηρεαστών γνώμης (influencer marketing), η οποία απαιτεί από τους influencers να είναι διαφανείς σχετικά με το εμπορικό περιεχόμενο και να αποτρέπουν την εκμετάλλευση της εμπιστοσύνης των ανηλίκων στο κοινό τους.
• Περιορισμός των αθέμιτων εξατομικευμένων διαφημίσεων και τιμών που στοχεύουν ανηλίκους ή εκμεταλλεύονται ευαίσθητα δεδομένα.
• Ψηφιακά συμβόλαια και συνδρομές που ακυρώνονται ευκολότερα και τερματίζουν τις ανεπιθύμητες αυτόματες ανανεώσεις και τις δωρεάν δοκιμές που μετατρέπονται σε παγίδες συνδρομής. Οι καταναλωτές θα έχουν το δικαίωμα να επικοινωνούν με έναν άνθρωπο στην εξυπηρέτηση πελατών και θα έχουν σαφή δικαιώματα όταν χρησιμοποιούν έναν πράκτορα τεχνητής νοημοσύνης για να αγοράζουν προϊόντα για λογαριασμό τους.

Η πρόταση DFA περιλαμβάνει επίσης μέτρα απλούστευσης και οι προτάσεις της Επιτροπής περιλαμβάνουν οδηγία απλούστευσης με στοχευμένες τροποποιήσεις της οδηγίας για τα δικαιώματα των καταναλωτών με σκοπό την απλούστευση της εφαρμογής της στο διαδίκτυο. Αυτό περιλαμβάνει απλούστερες απαιτήσεις προσυμβατικής ενημέρωσης για επαναλαμβανόμενες αγορές εντός εφαρμογής και σαφέστερους κανόνες σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο οι καταναλωτές μπορούν να ακυρώσουν συνδρομές ψηφιακών μέσων εντός της περιόδου υπαναχώρησης.

Άμεσες εξουσίες επιβολής της ΕΕ και βελτιωμένος εθνικός συντονισμός

Στη σημερινή εποχή, οι ψηφιακές αγορές εξελίσσονται ραγδαία. Το ίδιο και οι αθέμιτες πρακτικές, οι οποίες πολλαπλασιάζονται στο διαδίκτυο και δεν γνωρίζουν σύνορα. Για τη διατήρηση της ασφάλειας των καταναλωτών και τη διασφάλιση ότι οι επιχειρήσεις μπορούν να ανταγωνίζονται δίκαια, απαιτούνται τα κατάλληλα εργαλεία για τη γρήγορη και αποτελεσματική ανταπόκριση σε παραβιάσεις της νομοθεσίας για την προστασία των καταναλωτών. Η κεντρική επιβολή των κανόνων της ΕΕ για τους καταναλωτές θα συμβάλει στην ταχεία αντιμετώπιση υποθέσεων υψηλού αντικτύπου, αυξάνοντας την αποτροπή των κανόνων της ΕΕ, προστατεύοντας τις έντιμες επιχειρήσεις από τον αθέμιτο ανταγωνισμό και προστατεύοντας τους καταναλωτές από βλάβες. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η αναθεώρηση του κανονισμού Consumer Protection Cooperation προτείνει:

• Παροχή στην Επιτροπή άμεσων εξουσιών για τη διερεύνηση υποθέσεων μεγάλης κλίμακας με σημαντικό αντίκτυπο στους καταναλωτές σε ολόκληρη την ενιαία αγορά, με πρόστιμα έως και 6 % του παγκόσμιου ετήσιου κύκλου εργασιών μιας εταιρείας.
• Επιτάχυνση και βελτίωση του συντονισμού των εθνικών αρχών προστασίας των καταναλωτών σε διασυνοριακές υποθέσεις, καθορισμός χρονοδιαγραμμάτων για βασικά βήματα και βελτίωση του τρόπου συντονισμού των κυρώσεων, για παράδειγμα όταν εισπράττονται πρόστιμα σε διαφορετικές δικαιοδοσίες.
• Ενίσχυση της επιβολής κατά εταιρειών εκτός ΕΕ, απαιτώντας από αυτές να ορίσουν νόμιμο εκπρόσωπο στην ΕΕ για να συνεργάζεται με τις εθνικές αρχές και την Επιτροπή.

Επόμενα βήματα

Οι προτάσεις θα συζητηθούν τώρα από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο.