Κατ’ εξαίρεση μετεγγραφές φοιτητών: προϋποθέσεις, διαδικασία και η επόμενη μέρα μιας απόρριψης

Α. Όταν τα μόρια δεν χωρούν τη ζωή

Το σύστημα των μετεγγραφών είναι χτισμένο πάνω σε αντικειμενικούς πίνακες: οικονομικά και κοινωνικά κριτήρια, μοριοδότηση, βάσεις ανά τμήμα. Η ζωή, όμως, δεν μοριοδοτείται πάντοτε. Μια σοβαρή ασθένεια που εκδηλώνεται στο δεύτερο έτος, μια οικογενειακή κατάρρευση, μια περίσταση που κανένας πίνακας δεν προέβλεψε, μπορούν να καταστήσουν τη φοίτηση μακριά από τον τόπο ανάγκης πρακτικά αδύνατη. Για αυτές τις περιπτώσεις ο νομοθέτης κράτησε μια βαλβίδα: την κατ’ εξαίρεση μετεγγραφή, που κρίνεται όχι με μόρια αλλά με εξατομικευμένη αξιολόγηση. Είναι το δυσκολότερο αλλά και το πιο ανθρώπινο κομμάτι του συστήματος, και ακριβώς γι’ αυτό το πιο απαιτητικό σε τεκμηρίωση.

Β. Το πλαίσιο

Το ισχύον σύστημα των μετεγγραφών διαρθρώνεται στον ν. 4692/2020. Δίπλα στις τακτικές κατηγορίες, τις μετεγγραφές βάσει μοριοδοτούμενων κριτηρίων και εκείνες των αδελφών προπτυχιακών φοιτητών, προβλέπεται η κατ’ εξαίρεση διαδικασία για περιπτώσεις που δεν καλύπτονται από τις γενικές ρυθμίσεις: σοβαρές παθήσεις και καταστάσεις υγείας του ίδιου του φοιτητή ή μελών της οικογένειάς του, καθώς και όλως εξαιρετικές περιστάσεις που καθιστούν αντικειμενικά αδύνατη ή υπέρμετρα επαχθή τη συνέχιση της φοίτησης στο τμήμα προέλευσης. Τις αιτήσεις κρίνει ειδική επιτροπή του Υπουργείου Παιδείας, κατά περίπτωση και με ουσιαστική εκτίμηση του φακέλου. Η κρίση της δεν είναι αυτόματη ούτε ποσοτική: είναι αξιολογική, και αυτό σημαίνει ότι όλα εξαρτώνται από το τι θα τεθεί ενώπιόν της και πώς.

Γ. Η διαδικασία και ο χρονισμός

Οι αιτήσεις υποβάλλονται ηλεκτρονικά, μέσω της πλατφόρμας του Υπουργείου, μέσα στον κύκλο του φθινοπώρου που ορίζεται με την ετήσια εγκύκλιο, κατά κανόνα από τα μέσα Σεπτεμβρίου έως τα μέσα με τέλη Οκτωβρίου. Η μετεγγραφή χωρεί προς αντίστοιχο τμήμα άλλου ΑΕΙ, και η αντιστοιχία των τμημάτων καθορίζεται επίσης με υπουργική απόφαση, λεπτομέρεια που αξίζει έλεγχο πριν από την αίτηση και όχι μετά την απόρριψη. Η ευκαιρία είναι, κατά βάση, μία ανά ακαδημαϊκό έτος. Αυτό κάνει τον Αύγουστο τον πραγματικό μήνα της υπόθεσης: όποιος περιμένει να ανοίξει η πλατφόρμα για να αρχίσει να μαζεύει γνωματεύσεις και πιστοποιητικά, έχει ήδη χάσει το ήμισυ του παιχνιδιού.

Δ. Ο φάκελος: εκεί κρίνεται η υπόθεση

Η επιτροπή δεν γνωρίζει τον αιτούντα. Γνωρίζει τον φάκελό του. Για τους λόγους υγείας, αυτό σημαίνει πρόσφατες και πλήρεις γνωματεύσεις δημόσιων δομών, πιστοποιήσεις αναπηρίας όπου υφίστανται, και ιατρική τεκμηρίωση που δεν περιορίζεται στη διάγνωση αλλά εξηγεί τις λειτουργικές της συνέπειες: γιατί η κατάσταση απαιτεί την παρουσία ή τη φροντίδα στον συγκεκριμένο τόπο. Για τις εξαιρετικές οικονομικές και κοινωνικές περιστάσεις, σημαίνει εκκαθαριστικά, βεβαιώσεις ανεργίας, εκθέσεις κοινωνικών υπηρεσιών, κάθε έγγραφο που μετατρέπει την αφήγηση σε απόδειξη. Και πάνω από όλα, σημαίνει αιτιολογική συνοχή: ο φάκελος πρέπει να απαντά ρητά στο δίπτυχο ερώτημα γιατί η φοίτηση στο τμήμα προέλευσης δεν μπορεί να συνεχιστεί και γιατί η μετεγγραφή στο συγκεκριμένο τμήμα υποδοχής θεραπεύει το πρόβλημα. Η επιτροπή κρίνει έγγραφα, όχι προθέσεις.

Ε. Απόρριψη: η επόμενη μέρα

Η απόρριψη δεν είναι το τέλος, είναι διακλάδωση με δύο δρόμους που συχνά τους περπατάς παράλληλα. Ο διοικητικός: επανυποβολή στον επόμενο κύκλο με ουσιωδώς ενισχυμένο φάκελο, αξιοποιώντας ακριβώς τα κενά που υπονοεί η απορριπτική. Και ο δικαστικός: η απορριπτική απόφαση, ως εκτελεστή διοικητική πράξη, προσβάλλεται με αίτηση ακύρωσης ενώπιον του αρμόδιου διοικητικού δικαστηρίου. Η συνήθης αχίλλειος πτέρνα των απορρίψεων είναι η αιτιολογία: κρίσεις στερεότυπες, που δεν συνάδουν με τα συγκεκριμένα στοιχεία του φακέλου, δεν αντέχουν σε ακυρωτικό έλεγχο, ιδίως όταν η επιτροπή σιωπά επί κρίσιμων ιατρικών τεκμηρίων. Όταν δε συντρέχει κατεπείγον, όπως όταν το ακαδημαϊκό εξάμηνο τρέχει, η αίτηση ακύρωσης συνοδεύεται από αίτηση αναστολής και αίτημα προσωρινής ρύθμισης. Ο αναλυτικός οδηγός της εταιρίας μας για τις κατ’ εξαίρεση μετεγγραφές είναι αναρτημένος στη σελίδα ziamparas.gr/dikigoros-dioikitikou-dikaiou/dikigoros-gia-dikaio-ekpaidevsis/metengrafes-foititon-dikigoros/.

ΣΤ. Τα λάθη που κοστίζουν

Τέσσερα σφάλματα επανέρχονται σταθερά. Πρώτον, η εκπρόθεσμη ή τυπικά ελλιπής αίτηση, που δεν εξετάζεται καν στην ουσία της. Δεύτερον, η αποκλειστική στήριξη σε ιδιωτικές γνωματεύσεις εκεί όπου το πλαίσιο και η πρακτική της επιτροπής ζητούν δημόσια τεκμηρίωση. Τρίτον, η επίκληση λόγων που μένουν αναπόδεικτοι, μια δραματική αφήγηση χωρίς έγγραφα είναι, για την επιτροπή, απλώς αφήγηση. Και τέταρτον, η αίτηση προς τμήμα που δεν είναι αντίστοιχο, σφάλμα μοιραίο και πλήρως προβλέψιμο με έναν έλεγχο δέκα λεπτών.

Ζ. Επίμετρο

Η κατ’ εξαίρεση μετεγγραφή είναι ο τόπος όπου το εκπαιδευτικό σύστημα δέχεται να κοιτάξει τον άνθρωπο πίσω από τον αριθμό μητρώου. Αλλά τον κοιτάζει με τα μάτια της διοίκησης: μέσα από έγγραφα, προθεσμίες και αιτιολογίες. Η εξαίρεση δεν ζητά συμπόνια. Ζητά απόδειξη.

Ο Δημήτριος Μ. Ζιαμπάρας είναι Δικηγόρος παρ’ Αρείω Πάγω, μέλος του Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών, και Διπλωματούχος Ηλεκτρολόγος Μηχανικός και Μηχανικός Υπολογιστών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Ασχολείται συστηματικά με το διοικητικό δίκαιο και το δίκαιο της παιδείας, εκπροσωπώντας εκπαιδευτικούς, φοιτητές και υποψηφίους ενώπιον της διοίκησης και των διοικητικών δικαστηρίων (www.ziamparas.gr και poiniko-cyber.gr).