Αναίρεση βουλεύματος μερικής αποδέσμευσης τραπεζικού λογαριασμού προς κάλυψη φορολογικών οφειλών (ΟλΑΠ 3/2025)

Δεκτή έγινε η υπέρ του νόμου αίτηση αναίρεσης κατά βουλεύματος του Συμβουλίου Πλημμελειοδικών, το οποίο αποφάνθηκε για τη μερική αποδέσμευση τραπεζικού λογαριασμού εταιρείας προς κάλυψη φορολογικών οφειλών, χωρίς ωστόσο να θέσει τον αναγκαίο όρο ότι τα σχετικά ποσά πρέπει να καλύπτονται αποκλειστικά από μεταγενέστερες της δέσμευσης πιστώσεις (ΟλΑΠ 3/2025).

Η Πλήρης Ποινική Ολομέλεια του ανωτάτου δικαστηρίου έκρινε ότι ο καθορισμός των όρων αποδέσμευσης δεσμευμένων λογαριασμών πρέπει να υπηρετεί τον ουσιαστικό σκοπό του νόμου, που είναι η διασφάλιση του δημευτέου αντικειμένου. Εν προκειμένω, το Συμβούλιο Πλημμελειοδικών, επιτρέποντας τη μερική αποδέσμευση ποσών για την κάλυψη φορολογικών οφειλών χωρίς τον όρο αυτά να προέρχονται από μεταγενέστερες της δέσμευσης πιστώσεις, εσφαλμένα ερμήνευσε και εφάρμοσε τις διατάξεις των άρθρων 40, 42 και 48 του ν. 4557/2018, σε συνδυασμό με το άρθρο 68 ΠΚ.

Πιο αναλυτικά, σύμφωνα με το σκεπτικό του δικαστηρίου, οι ανωτέρω διατάξεις συγκροτούν ένα ολοκληρωμένο σύστημα ανάκτησης περιουσιακών στοιχείων, το οποίο αποβλέπει στην αποτελεσματική διαχείριση των δεσμευμένων στοιχείων προκειμένου να διατηρείται αλώβητη η αξία τους υπέρ του Δημοσίου ή για την αποκατάσταση των θυμάτων. Ο πρόσθετος αυτός ουσιώδης όρος κρίνεται απολύτως αναγκαίος, διότι αποσκοπεί στο να διατηρηθεί ακέραιη η περιουσία των υπόπτων, ώστε να καταστεί εφικτή η ειδική δήμευση των προϊόντων του εγκλήματος ή η δήμευση ίσων ποσών προς αυτά.

Κατά το σκεπτικό του δικαστηρίου, λοιπόν, εάν επιτρέπεται η ικανοποίηση συνεχών αιτημάτων κάλυψης βιοτικών ή λειτουργικών αναγκών απευθείας από το ήδη δεσμευμένο χρηματικό ποσό, το αντικείμενο της δέσμευσης όχι μόνο δεν διασφαλίζεται, αλλά τουναντίον βαίνει συνεχώς μειούμενο. Η πρακτική αυτή οδηγεί στον σταδιακό εξανεμισμό του δημευτέου κεφαλαίου έως την οριστική εκδίκαση της υπόθεσης, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις υποθέσεων μεγάλης πολυπλοκότητας όπου η ποινική διαδικασία είναι χρονοβόρα.

Το δικαστήριο επεσήμανε ότι η ανάλωση δεσμευμένων ποσών που αποτελούν προϊόντα εγκλήματος για την κάλυψη τρεχουσών αναγκών, δημιουργεί μια εικόνα ανοχής και «υπόθαλψης» του αδίκου, κάνοντας λόγο για μια ιδιότυπη μορφή νομιμοποίησης εσόδων, καθότι περιουσία που αποκτήθηκε παράνομα ή δεσμεύθηκε προς αναπληρωματική δήμευση, επιστρέφεται σταδιακά στον δράστη ως «νομιμοποιημένη» προς χρήση για ίδιες ανάγκες.

Τέλος, απορριπτέος κρίθηκε ο ισχυρισμός ότι οι μελλοντικές πιστώσεις δεν πρέπει να δεσμεύονται επειδή δεν συνδέονται με το εγκληματικό προϊόν. Το δικαστήριο τόνισε ότι η δέσμευση επιφέρει το λεγόμενο «πάγωμα» (μπλοκάρισμα) του λογαριασμού, το οποίο καταλαμβάνει τόσο τα υφιστάμενα όσο και τα μελλοντικά υπόλοιπα. Το δικαίωμα διαχείρισης αυτών των ποσών δεν είναι αυτονόητο, αλλά υπόκειται σε αυστηρό δικαστικό έλεγχο. Ο νομοθέτης, προβλέποντας εξαιρέσεις για ανάγκες διαβίωσης, αναφέρεται αποκλειστικά σε μεταγενέστερα κτηθέντα νόμιμα έσοδα και όχι στα δεσμευμένα προϊόντα εγκλήματος, τα οποία πρέπει να διαφυλαχθούν ακέραια ως αντικείμενα κατάσχεσης.

Κατόπιν των ανωτέρω, η Ολομέλεια έκρινε ότι το Συμβούλιο Πλημμελειοδικών, παραλείποντας να επιβάλει τον αναγκαίο όρο της κάλυψης των ποσών από μεταγενέστερες πιστώσεις χωρίς να θίγεται το ήδη δεσμευμένο κεφάλαιο, δεν άσκησε τη δικαιοδοσία που του παρείχε ο νόμος και εξέδωσε απόφαση με ελλιπή και αντιφατική αιτιολογία.

Απόσπασμα απόφασης

Με τις παραδοχές αυτές και συγκεκριμένα με το να μην δεχθεί το Συμβούλιο Πλημμελειοδικών Αθηνών με το προσβαλλόμενο βούλευμά του ότι, για την μερική αποδέσμευση του με αριθ. GR ... λογαριασμού- ο οποίος είχε δεσμευθεί και απαγορευθεί η χρέωσή του με την υπ'αριθ....2023 Διάταξη του Προέδρου της Αρχής της Καταπολέμησης της Νομιμοποίησης Εσόδων από Εγκληματικές Δραστηριότητες- τον οποίο τηρεί η αιτούσα εταιρία " ... A.E.", στην Τράπεζα Eurobank ως προς τα εκεί αναφερόμενα χρηματικά ποσά (που εμπίπτουν στις περιπτώσεις των εξαιρουμένων ποσών σύμφωνα με τις διατάξεις της παρ.8 του άρθρου 42 του ν.4557/2018, ως αναγκαίων για την κάλυψη των βασικών αναγκών λειτουργίας της εταιρίας και δη για την κάλυψη των πάσης φύσεως φορολογικών οφειλών της), είναι αναγκαίος κατά τις εφαρμοσθείσες διατάξεις και ο όρος-προϋπόθεση ότι τα εν λόγω ποσά θα αποδεσμευθούν, μόνο εφόσον αυτά καλύπτονται από μεταγενέστερες της έκδοσης της Διάταξης πιστώσεις στον εν θέματι λογαριασμό, προερχόμενες τεκμηριωμένα από τα έσοδα της τελευταίας από την εμπορική της δραστηριότητα και χωρίς να θίγεται το ποσό που έχει ήδη δεσμευτεί κατά το χρόνο έκδοσης της ως άνω (…2023) Διάταξης του Προέδρου της Αρχής, εσφαλμένα ερμήνευσε και εφάρμοσε τις ουσιαστικές ποινικές διατάξεις (διφυούς χαρακτήρα) των άρθρων 42, 40 και 48 του Ν.4557/2018, ως ισχύουν, καθώς και των σε απόλυτο συνδυασμό με αυτές διατάξεων του άρθρου 68 ΠΚ (δήμευση), οι οποίες αποτελούν σύστημα ανάκτησης περιουσιακών στοιχείων για την αποτελεσματική διαχείριση των δεσμευμένων και δημευτέων περιουσιακών στοιχείων προκειμένου να διατηρείται η αξία τους για το δημόσιο ή για την αποκατάσταση των θυμάτων και εν προκειμένω, υπέρ της ζημιωθείσας Ευρωπαϊκής Ένωσης. Και τούτο διότι από το σύνολο των διατάξεων του Ν.4557/2018 συνάγεται ότι ο ως άνω πρόσθετος ουσιώδης όρος ως προϋπόθεση αποδέσμευσης του ως άνω λογαριασμού είναι απολύτως αναγκαίος, διότι αποβλέπει, ακριβώς, στο να εξασφαλιστεί το δημευτέο αντικείμενο, δηλαδή να διατηρηθεί ακέραιη η περιουσία των υπόπτων-αιτούντων, ώστε αυτή (κατάσχεση) να αποτελέσει αντικείμενο της ειδικής δήμευσης, η οποία προβλέπεται στο άρθρο 40 του ανωτέρω νόμου, για να διευκολυνθεί η ανάκτηση των προϊόντων των προερχόμενων από εγκληματικές δραστηριότητες των αιτούντων ή η εξασφάλιση της δήμευσης ίσων ποσών προς τα προϊόντα τα προερχόμενα από εγκληματικές δραστηριότητες των αιτούντων, υπέρ των συμφερόντων των ζημιωθέντων Ελληνικού Δημοσίου και της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Σε αντίθετη περίπτωση, όπως εσφαλμένως γίνεται δεκτό στο προσβαλλόμενο βούλευμα, το αντικείμενο δέσμευσης όχι μόνο δεν θα διασφαλιζόταν μέχρι την οριστική δήμευσή του, αλλά τουναντίον, θα έβαινε συνεχώς μειούμενο μέχρις ολικής, ενδεχομένως, έως την οριστική εκδίκαση της υπόθεσης, εξανεμίσεώς του, δι' υποβολής εκ μέρους των αιτούντων και ικανοποίησης από μέρους των δικαστικών συμβουλίων, συνεχών αιτημάτων κάλυψης των εκάστοτε ανακυπτουσών βιοτικών αναγκών με συνεχή ανάλωση του δεσμευθέντος χρηματικού ποσού. Η αναγκαιότητα και της άνω προϋπόθεσης-όρου για την αποδέσμευση εν μέρει του λογαριασμού για την κάλυψη λειτουργικών αναγκών της εταιρίας, προκύπτει, από όσα εκτέθηκαν στην προηγηθείσα νομική σκέψη και την ανάλυση του πλέγματος των ανωτέρω διατάξεων, με αναδρομή και εμβάθυνση στα κείμενα των αιτιολογικών εκθέσεων τούτων, όπου αποτυπώνεται με ενάργεια και σαφήνεια, η ιστορική βούληση και ο πραγματικός σκοπός του νομοθέτη, διότι άλλως θα κατέληγε η Διάταξη δέσμευσης του Προέδρου της Αρχής να υπάρχει μόνο τυπικά ως κείμενο, χωρίς αντίκρυσμα, γιατί στην πραγματικότητα θα υπήρχε μόνο κάποιο ποσοστό εκ του δημευτέου ποσού, αφού το υπόλοιπο θα είχε αποδεσμευθεί και επιστραφεί σταδιακά στον υπαίτιο δια της προαναφερόμενης μεθόδου, ιδία σε περιπτώσεις βραδύτητας της προόδου της ανακριτικής διερεύνησης υποθέσεων ιδιαίτερης πολυπλοκότητας (ως και η προκειμένη), αλλά και της μετέπειτα χρονοβόρου ποινικής διαδικασίας, δεδομένου, ότι οι άνω αναγκαίες δαπάνες διαβίωσης, συντήρησης κλπ., θα εξακολουθούσαν υφιστάμενες και θα καλύπτονταν, καθόλο αυτό το χρονικό διάστημα, με ανάλωση του δεσμευθέντος χρηματικού ποσού. Η με το προσβαλλόμενο βούλευμα μη επιβολή από το Συμβούλιο Πλημμελειοδικών Αθηνών, και του προδιαληφθέντος ουσιώδους όρου της κάλυψης των προς αποδέσμευση χρηματικών ποσών από τον εν θέματι Τραπεζικό λογαριασμό της αιτούσας εταιρίας, από μεταγενέστερες της έκδοσης της Διάταξης του Προέδρου της Αρχής πιστώσεις, προερχόμενες από τα έσοδα της τελευταίας, όχι μόνο δεν λειτουργεί τελολογικά με βάση το πνεύμα των διατάξεων του νέου ΚΠοινΔ, ως αντικίνητρο σε επίπεδο γενικής, ή ειδικής πρόληψης, και δεν αποθαρρύνει και δεν αποτρέπει τους υπαιτίους, στην επανάληψη ανάλογων πράξεων στο μέλλον, σύμφωνα με όσα εκτέθηκαν στη νομική σκέψη, αλλά, τουναντίον, τους ενθαρρύνει μάλλον, γιατί κατ' αποτέλεσμα θα μπορούν να αναλαμβάνουν εξακολουθητικά και μάλιστα, δια της δικαστικής οδού, τα δεσμευθέντα προς δήμευση χρηματικά ποσά, δηλαδή αυτά τα ίδια, τα διά της κακουργηματικής απάτης κτηθέντα προϊόντα του εγκλήματός τους ή τα ισόποσα χρήματα, που δεσμεύθηκαν προς αναπληρωματική δήμευση, ως ένα είδος επιστρεπτέων δόσεων προς κάλυψη άλλοτε άλλων βιοτικών τους αναγκών, άλλοτε των λειτουργικών αναγκών της επιχείρησής τους κλπ. Επιπλέον, η εσφαλμένη αυτή νομική εκδοχή, αφεύκτως δημιουργεί μια εικόνα ανοχής, αν όχι υποκρυπτόμενης "υπόθαλψης" του αδίκου, αφού, κατά μια άποψη, προσεγγίζει προς ένα είδος ιδιότυπης μορφής νομιμοποίησης εσόδων εγκληματικής δραστηριότητας (ξεπλύματος), καθότι, ενώ από την μια μεριά, δεσμεύονται χρηματικά ποσά για να δημευθούν από το δικαστήριο, και να εξασφαλιστούν έτσι τα συμφέροντα των ζημιωθέντων Ελληνικού Δημοσίου και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, από την άλλη σταδιακά επιστρέφονται "νομιμοποιούμενα" στον ίδιο το δράστη, άλλα ποσά, από τα ήδη δεσμευθέντα ως προερχόμενα από εγκληματική δραστηριότητα ή τα ισόποσα προς αυτά δεσμευθέντα χρήματα, προς ανάλωση και χρήση ιδίων αναγκών τούτου, όπερ άτοπον, καθόσον, η έννομη τάξη δεν επιτρέπεται να επικροτεί την απόλαυση βιοτικού επιπέδου με την ανάλωση περιουσίας, η οποία είναι δημευτέα, είτε ως προϊόν εγκληματικής δραστηριότητας, είτε ως ισόποση με εκείνη που δεν αποκτήθηκε νόμιμα.

Δείτε αναλυτικά την απόφαση στο areiospagos.gr.