Ο νέος Ενωσιακός Τελωνειακός Κώδικας (Κανονισμός (ΕΕ) 2026/2108): Τα τελωνεία στην εποχή της ψηφιακής διακυβέρνησης δεδομένων
Επιμέλεια: Παναγιώτης Κίτσος, Στέλεχος ΑΑΔΕ, Μεταδιδακτορικός ερευνητής στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας
Στις 19 Σεπτεμβρίου 2026 δημοσιεύθηκε ο Κανονισμός (ΕΕ) 2026/2108, που θεσπίζει τον νέο Ενωσιακό Τελωνειακό Κώδικα και την Τελωνειακή Αρχή της ΕΕ και καταργεί τον Κανονισμό (ΕΕ) 952/2013. Ο εισηγητής του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Dirk Gotink, χαρακτήρισε τον Κανονισμό ως «τη μεγαλύτερη μεταρρύθμιση των ευρωπαϊκών τελωνείων από το 1968». Ο Κανονισμός ισχύει από τις 20 Σεπτεμβρίου 2026, αλλά θα εφαρμόζεται κατά κύριο λόγο από τις 21 Σεπτεμβρίου 2027. Μπορούμε να συνοψίσουμε την κεντρική του ιδέα στο ότι στην ψηφιακή εποχή ο τελωνειακός έλεγχος δεν καταργείται, αλλά μετατοπίζεται από τις διασαφήσεις στα δεδομένα.
Γιατί νέος Τελωνειακός Κώδικας
Η τελωνειακή ένωση, που ολοκληρώθηκε το 1968 και αποτελεί αποκλειστική αρμοδιότητα της Ένωσης (άρθρο 3 ΣΛΕΕ), είναι θεμέλιο της ενιαίας αγοράς. Έκτοτε, όμως, ο ρόλος των τελωνείων διευρύνθηκε πολύ πέρα από την είσπραξη δασμών: καλύπτει πλέον μη χρηματοοικονομικές απαιτήσεις για τα εμπορεύματα, όπως η ασφάλεια των προϊόντων, η περιβαλλοντική συμμόρφωση, η προστασία της διανοητικής ιδιοκτησίας και η αντιμετώπιση του λαθρεμπορίου. Άλλαξε όμως και η κλίμακα αφού σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το 2025 εισήλθαν στην Ένωση σχεδόν 5,9 δισεκατομμύρια είδη αξίας κάτω των 150 ευρώ, κατά κύριο λόγο αγορές μέσω διαδικτύου.
Ο ίδιος ο νομοθέτης παραδέχεται ότι το πλαίσιο του 2013 δεν άντεξε (αιτιολογική σκέψη 2), καθώς δεν προστάτευε επαρκώς «την προστασία, την προσβασιμότητα για τα άτομα με αναπηρία, τη βιωσιμότητα, την υγεία και τη ζωή των ανθρώπων, των ζώων και των φυτών, το περιβάλλον, την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας» (αιτιολογική σκέψη 5), ενώ δεν μπορούσε να διαχειριστεί τον όγκο του ηλεκτρονικού εμπορίου, καθώς τα εθνικά πληροφοριακά συστήματα έμειναν πίσω και οι πρακτικές των κρατών μελών απέκλιναν (αιτιολογική σκέψη 2).
Η μεταρρύθμιση αυτή σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναπτύσσεται σε τρεις πυλώνες.
1. Τελωνειακή Αρχή της ΕΕ και τελωνειακός κόμβος δεδομένων
Ο πρώτος πυλώνας είναι η θεσμική και ψηφιακή ενοποίηση. Ο Κανονισμός ιδρύει την Τελωνειακή Αρχή της ΕΕ (EUCA), με έδρα τη Λιλ της Γαλλίας (άρθρο 230), η οποία θα συντονίζει τη διαχείριση κινδύνων σε επίπεδο ΕΕ και θα υποστηρίζει τις εθνικές διοικήσεις. Ταυτόχρονα δημιουργείται ο τελωνειακός κόμβος δεδομένων της ΕΕ (EU Customs Data Hub, άρθρα 35 επ.), τον οποίο αναπτύσσει και λειτουργεί η Επιτροπή, με δυνατότητα να αναθέσει τη λειτουργία του στην Αρχή (άρθρο 51). Ο κόμβος θα αντικαταστήσει σταδιακά τα 111 κατακερματισμένα εθνικά συστήματα με μία ενιαία πλατφόρμα, όπου οι επιχειρήσεις θα παρέχουν τα δεδομένα τους μία φορά. Όταν γίνει υποχρεωτικός για όλους, το 2034 (άρθρο 285), η τελωνειακή διασάφηση, όπως τη γνωρίζουμε, θα αντικατασταθεί από την παροχή δεδομένων μέσω του κόμβου.
2. Ο αξιόπιστος και ελεγμένος (Trust and Check) συναλλασσόμενος
Η αξιοπιστία του Κόμβου όμως θα εξαρτηθεί από την ποιότητα των δεδομένων που δέχεται. Γι’ αυτό ο Κώδικας δίνει και κίνητρο στις επιχειρήσεις να ανοίξουν τα δεδομένα τους. Ο δεύτερος πυλώνας είναι το καθεστώς του αξιόπιστου και ελεγμένου συναλλασσόμενου (άρθρο 31), μια ανώτερη βαθμίδα δίπλα στον Εγκεκριμένο Οικονομικό Φορέα (AEO), ο οποίος δεν καταργείται. Την ιδιότητα αυτή θα αποκτά φορέας εγκατεστημένος στην ΕΕ με τουλάχιστον διετή τακτική δραστηριότητα, εφόσον δίνει στις αρχές πρόσβαση στα δεδομένα του της τελευταίας τριετίας και τους παρέχει, σχεδόν σε πραγματικό χρόνο, δεδομένα για τη διακίνηση και τη συμμόρφωση των εμπορευμάτων του.
Οι τελωνειακές αρχές θα εμπιστεύονται τον φορέα επειδή θα έχουν πρόσβαση στα δεδομένα του, και αντί για κάθε αποστολή χωριστά θα ελέγχουν κυρίως αυτά. Σε αντάλλαγμα, ο φορέας θα υποβάλλεται σε λιγότερους ελέγχους, θα μπορεί να αναβάλλει την πληρωμή της τελωνειακής οφειλής και, από το 2028, να παραδίδει ο ίδιος τα εμπορεύματα για λογαριασμό των τελωνειακών αρχών (άρθρο 78). Η εποπτεία σε καμία περίπτωση δεν εξαφανίζεται, αφού τουλάχιστον οι τελωνειακές αρχές κάθε διετία θα διενεργούν ενδελεχή επιτόπιο έλεγχο (άρθρο 31 παρ.4).
3. Δασμοί, τέλη και ευθύνη των πλατφορμών
Ο τρίτος πυλώνας αντιμετωπίζει τη ραγδαία αύξηση των διασυνοριακών διαδικτυακών αγορών: δισεκατομμύρια μικρές αποστολές από πωλητές εκτός ΕΕ, για τους οποίους οι τελωνειακές αρχές γνωρίζουν ελάχιστα. Έως πρόσφατα, όσες είχαν αξία έως 150 ευρώ απαλλάσσονταν από δασμούς (όριο de minimis). Με τον Κανονισμό (ΕΕ) 2026/382 η ατέλεια καταργήθηκε και από την 1η Ιουλίου 2026 ισχύει προσωρινός κατ’ αποκοπή δασμός 3 ευρώ ανά είδος, δηλαδή ανά δασμολογική κλάση της αποστολής, έως ότου, το 2028, ο δασμός αρχίσει να υπολογίζεται με τους γενικούς κανόνες.
Σε αυτόν προστίθεται, από την 1η Νοεμβρίου 2026, το ενωσιακό τέλος διεκπεραίωσης (άρθρο 20), που ορίστηκε σε 2 ευρώ ανά είδος με τον κατ’ εξουσιοδότηση Κανονισμό (ΕΕ) 2026/2152. Το τέλος δεν είναι δασμός: καλύπτει το κόστος του ελέγχου των δεδομένων, της ανάλυσης κινδύνου και των υποδομών. Δεν περιορίζεται σε αποστολές έως 150 ευρώ, δεν είναι προσωρινό, δεν επιστρέφεται και εφαρμόζεται σωρευτικά με τον δασμό. Από το 2028 θα είναι χαμηλότερο για εμπορεύματα που διατίθενται από αποθήκη τελωνειακής αποταμίευσης για εξ αποστάσεως πωλήσεις: κίνητρο για τις πλατφόρμες να εισάγουν χύδην και να αποθηκεύουν εντός της ΕΕ.
Ποιος όμως ευθύνεται όταν ένα προϊόν δεν που αγοράζεται μέσω διαδικτύου δεν πληροί τους κανόνες ασφαλείας κατά την εισαγωγή του στην ΕΕ; Ο νέος Κώδικας ορίζει ως υπεύθυνο τον «εισαγωγέα για εξ αποστάσεως πωλήσεις». Ανάλογα με το πώς οργανώνεται η συναλλαγή, τον ρόλο αυτόν μπορεί να τον έχει ο προμηθευτής ή όποιος διευκολύνει την πώληση, όπως μια διαδικτυακή πλατφόρμα (άρθρο 5 σημείο 14 και αιτιολογική σκέψη 63). Σε κάθε περίπτωση υπάρχει μόνο ένας εισαγωγέας κάθε φορά (άρθρο 27). Ο εισαγωγέας παρέχει στις αρχές τα δεδομένα πριν από την παράδοση των εμπορευμάτων, διασφαλίζει την καταβολή των δασμών και επιβαρύνσεων και ευθύνεται για τη συμμόρφωση τους με τη «λοιπή νομοθεσία που εφαρμόζεται από τις τελωνειακές αρχές», όπως οι κανόνες για την ασφάλεια των προϊόντων και τη διανοητική ιδιοκτησία. Αν δεν είναι εγκατεστημένος στην Ένωση, θα πρέπει να εκπροσωπείται από έμμεσο αντιπρόσωπο.
Η ρύθμιση εφαρμόζεται από τις 21 Σεπτεμβρίου 2027, ενώ από το 2028 τα δεδομένα των εξ αποστάσεως πωλήσεων θα περνούν υποχρεωτικά από τον κόμβο. Ο Κανονισμός διευκρινίζει, πάντως, ότι οι πάροχοι ενδιάμεσων υπηρεσιών δεν επιβαρύνονται με γενική υποχρέωση παρακολούθησης (αιτιολογική σκέψη 66), σε συμφωνία με την Πράξη για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες.
Εναρμόνιση κυρώσεων
Μια ευθύνη χωρίς αποτελεσματική κύρωση μένει στα χαρτιά, και εδώ, ο νέος κώδικας επιχειρεί να θεραπεύσει μια διαχρονική παθογένεια: τις τεράστιες αποκλίσεις στις τελωνειακές κυρώσεις μεταξύ των κρατών μελών. Δεν τις εναρμονίζει πλήρως, αλλά ορίζει έναν ελάχιστο κοινό κατάλογο παραβάσεων, όπως η μη παροχή πλήρων και επακριβών δεδομένων (άρθρο 274), και τις μορφές των κυρώσεων (άρθρο 275). Όλες οι μη ποινικές κυρώσεις θα καταγράφονται και θα είναι διαθέσιμες στην Τελωνειακή Αρχή μέσω του κόμβου, ώστε μια παράβαση σε ένα κράτος μέλος να είναι ορατή σε επίπεδο ΕΕ.
Για τη συστηματική μη συμμόρφωση στις εξ αποστάσεως πωλήσεις, το άρθρο 276 προβλέπει ελάχιστες χρηματικές επιβαρύνσεις επί της συνολικής αξίας των εισαγωγών του φορέα κατά τους προηγούμενους 12 μήνες: από 1% έως 4% για την πρώτη συστηματική παράβαση και από 3% έως 6% αν ακολουθήσει νέα εντός έξι μηνών. Ήδη από την πρώτη, αναστέλλεται ή ανακαλείται κάθε ιδιότητα AEO ή Trust and Check του φορέα, ο οποίος χαρακτηρίζεται φορέας υψηλού κινδύνου στον κόμβο (άρθρο 276 παρ. 3 και 277). Αν διαπιστωθεί και τρίτη συστηματική παράβαση εντός έξι μηνών από τη δεύτερη κύρωση, για τουλάχιστον έξι μήνες κάθε αποστολή του φορέα αντιμετωπίζεται ως ύποπτη μη συμμόρφωσης και η παράδοσή της αναστέλλεται έως ότου ελεγχθεί (άρθρα 276 παρ. 5 και 77 παρ. 5). Οι αρμόδιες αρχές θα μπορούν, επιπλέον, να περιορίσουν προσωρινά την πρόσβαση στην επιγραμμική του διεπαφή.
Δεδομένα, ψηφιακή αυτοδυναμία και θεμελιώδη δικαιώματα
Το κοινό στοιχείο όλων αυτών των ρυθμίσεων είναι τα δεδομένα: Τα έγκαιρα και αξιόπιστα δεδομένα διευκολύνουν τον εκτελωνισμό και βοηθούν τις αρχές να στοχεύουν τους ελέγχους. Η συγκέντρωσή τους στον τελωνειακό κόμβο θέτει δύο ερωτήματα: ποιός ελέγχει την υποδομή και ποιός έχει πρόσβαση στα δεδομένα; Το άρθρο 37 αναθέτει τον αποκλειστικό έλεγχο της υποδομής στην Επιτροπή ή στην Τελωνειακή Αρχή της ΕΕ, απαιτεί να βρίσκεται εντός της EE και θέτει περιορισμούς στους παρόχους και στις διαβιβάσεις εκτός ΕΕ.
Τα άρθρα 41 έως 48 ορίζουν τους σκοπούς της επεξεργασίας, τους όρους πρόσβασης και τους κανόνες εποπτείας. Τα προσωπικά δεδομένα διατηρούνται κατά κανόνα έως δέκα έτη. Το άρθρο 47 επιτρέπει, υπό όρους, περιορισμούς στο δικαίωμα πρόσβασης στα προσωπικά δεδομένα και στο δικαίωμα περιορισμού της επεξεργασίας για την προστασία τελωνειακών ερευνών και ελέγχων. Εκεί θα κριθεί στην πράξη η ισορροπία ανάμεσα στην αποτελεσματικότητα των ελέγχων και τα θεμελιώδη δικαιώματα.
Το στοίχημα της εφαρμογής
Η έγκαιρη λειτουργία του τελωνειακού κόμβου δεδομένων είναι προϋπόθεση για την ομαλή μετάβαση στον νέο Κώδικα. Η χρήση του γίνεται υποχρεωτική από την 1η Ιουλίου 2028 για συγκεκριμένες τελωνειακές διαδικασίες που αφορούν εξ αποστάσεως πωλήσεις. Για τους λοιπούς συναλλασσομένους, η χρήση είναι προαιρετική από την 1η Μαρτίου 2031 και υποχρεωτική από την 1η Μαρτίου 2034. Αν, σε εξαιρετικές περιστάσεις, κάποια λειτουργία του κόμβου δεν είναι έτοιμη εγκαίρως, η Επιτροπή οφείλει, σε συντονισμό με τα κράτη μέλη, να εξασφαλίσει προσωρινή λύση για έως έξι μήνες μετά τη σχετική προθεσμία (άρθρο 285 παρ. 2–7).
Για τις ελληνικές επιχειρήσεις, το διάστημα έως τον Σεπτέμβριο του 2027 είναι χρόνος προετοιμασίας: να εντοπίσουν ποιος είναι ο «εισαγωγέας» σε κάθε αλυσίδα εφοδιασμού τους, να επανεξετάσουν συμβάσεις και να σταθμίσουν αν τους συμφέρει η ιδιότητα AEO ή Trust and Check. Για τα ελληνικά τελωνεία, προτεραιότητες είναι η διασύνδεση με τον ενωσιακό κόμβο και η εκπαίδευση του προσωπικού στην ανάλυση κινδύνου. Για τον Έλληνα νομοθέτη, το ζητούμενο είναι να ελέγξει αν οι εθνικές κυρώσεις καλύπτουν τις παραβάσεις του άρθρου 274 και αν χρειάζονται προσαρμογές για τις ειδικές κυρώσεις του άρθρου 276 στις εξ αποστάσεως πωλήσεις.
Σημείωση: Το περιεχόμενο της παρούσας δημοσίευσης έχει αποκλειστικά ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν δεσμεύει ούτε απηχεί τις θέσεις της ΑΑΔΕ.
- ΤΟΜΕΙΣ ΔΙΚΑΙΟΥ
- Ευρωπαϊκό Δίκαιο
- Τελωνειακή Νομοθεσία