Ο θεσμός της ηλεκτρονικής επιτήρησης: Νομικό πλαίσιο, αρμόδιοι φορείς, ανάλυση της διαδικασίας, παραβιάσεις και διαχείριση περιστατικών

Εγκύκλιο με θέμα την «Εφαρμογή του μέτρου της ηλεκτρονικής επιτήρησης υποδίκων, καταδίκων και κρατουμένων σε άδεια κατ’ εφαρμογή του ν. 5187/2025» δημοσίευσε η Γενική Γραμματεία Αντεγκληματικής Πολιτικής του Υπουργείου Προστασίας του Πολίτη, με σκοπό την παροχή πληροφοριών και οδηγιών για την ομοιόμορφη και αποτελεσματική εφαρμογή του μέτρου και, συγκεκριμένα, τον καθορισμό των ενεργειών και τον συντονισμό των εμπλεκόμενων φορέων στο πλαίσιο εφαρμογής του μέτρου, για την ομαλή και απρόσκοπτη υλοποίησή του.

Σύμφωνα με την εγκύκλιο:

Νομικό πλαίσιο

Η εφαρμογή του μέτρου διέπεται από τις διατάξεις των άρθρων 105, 110, 110Α, 129Α και 173Α του Ποινικού Κώδικα, των άρθρων 283 έως 285 και της παρ. 5 του άρθρου 497 του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας, της παρ. 4 του άρθρου 54, των παρ. 3 και 6 του άρθρου 56 και του έκτου εδαφίου της παρ. 1 του άρθρου 58 του Σωφρονιστικού Κώδικα, της παρ. 1 του άρθρου 18 του ν. 3500/2006, καθώς και των άρθρων 171 έως 175 του ν. 5187/2025 και της υπ’ αρ. 14175/2.6.2025 Κοινής Απόφασης, σε συνδυασμό με τους όρους της συναφθείσας σύμβασης.

Αρμόδιοι Φορείς και ρόλος Σωφρονιστικών Καταστημάτων

1. Γενική Γραμματεία Αντεγκληματικής Πολιτικής (ΓΓΑΠ)

Αποτελεί τον αρμόδιο Φορέα για το θεσμό της Ηλεκτρονικής Επιτήρησης και ειδικότερα, σύμφωνα με τις παρ. 1 και 2 του άρθρου 172 του ν. 5187/2025:

α. Το Τμήμα Διαχείρισης Σωφρονιστικών Καταστημάτων και Θεμάτων Μεταγωγών, το οποίο είναι αρμόδιο για τον συντονισμό, την εποπτεία και τη συνολική λειτουργία του, ασκεί τον κεντρικό έλεγχο του συστήματος, τηρεί το Μητρώο Επιτηρουμένων και διαθέτει πλήρη πρόσβαση στο πληροφοριακό σύστημα σε πραγματικό χρόνο. Συγκεκριμένα, μεριμνά:

(1) σε συνεργασία με τον κατά περίπτωση αρμόδιο Ανακριτή/ Εισαγγελέα/ Πρόεδρο του Δικαστηρίου/Δικαστικό Συμβούλιο /Διευθυντή Σωφρονιστικού Καταστήματος, πριν από την εγκατάσταση του τεχνικού εξοπλισμού, για την παροχή ενημέρωσης του προς επιτήρηση προσώπου, μέσω της Δήλωσης Επιτηρούμενου, σχετικά με τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις του, τους όρους και τους περιορισμούς του μέτρου και τις συνέπειες ενδεχόμενης παραβίασης,

(2) για την παρακολούθηση της ορθής εκτέλεσης της σύμβασης από την Ανάδοχο εταιρεία,

(3) για τον χειρισμό θεμάτων που αφορούν την προσωρινή διακοπή, την οριστική λήξη ή την αντικατάσταση του εξοπλισμού,

(4) τη συνεργασία με τις δικαστικές αρχές, την Ελληνική Αστυνομία και τον Ανάδοχο για κάθε ζήτημα εφαρμογής του μέτρου.

β. το Τμήμα Υποστήριξης και Λειτουργίας Πληροφοριακών Συστημάτων και Υπηρεσιών, το οποίο υποστηρίζει, όπου τούτο απαιτείται το Τμήμα Διαχείρισης Σωφρονιστικών Καταστημάτων και Θεμάτων Μεταγωγών, ενώ, ταυτόχρονα παρέχει την απαραίτητη εξουσιοδότηση για την είσοδο στο Σύστημα Ηλεκτρονικής Επιτήρησης, με τη χορήγηση προσωπικών κωδικών στους αρμοδίους υπαλλήλους.

2. Σωφρονιστικά Καταστήματα

Συμμετέχουν ενεργά στην εφαρμογή του μέτρου, ιδίως στις περιπτώσεις κρατουμένων που υπάγονται σε σχετικές αποφάσεις των αρμοδίων δικαστικών οργάνων ή κρατουμένων σε άδεια. Στο πλαίσιο αυτό, τα Σωφρονιστικά Καταστήματα συνεργάζονται με τις αρμόδιες υπηρεσίες της Γενικής Γραμματείας Αντεγκληματικής Πολιτικής, τις αρμόδιες δικαστικές και αστυνομικές αρχές και την Ανάδοχο εταιρεία, διευκολύνουν την υλοποίηση του μέτρου και μεριμνούν για την ορθή διαχείριση των σχετικών διαδικασιών κατά λόγο αρμοδιότητας.

Οι αρμόδιοι υπάλληλοι των Σωφρονιστικών Καταστημάτων αποκτούν, με χρήση ασφαλών κωδικών, πρόσβαση κατόπιν εξουσιοδότησης, στο Μητρώο Επιτηρουμένων, όπως αυτό τηρείται στο Ολοκληρωμένο Πληροφοριακό Σύστημα Σωφρονιστικών Καταστημάτων, αποκλειστικά για την άσκηση των καθηκόντων τους και μεριμνούν για την καταχώρηση και επικαιροποίηση των στοιχείων του Μητρώου Επιτηρουμένων, τηρώντας τα προβλεπόμενα τεχνικά και οργανωτικά μέτρα ασφάλειας.

3. Αρχές επιβολής του μέτρου της ηλεκτρονικής επιτήρησης (Ανακριτής / Εισαγγελέας / Δικαστήριο/ Δικαστικό Συμβούλιο / Πειθαρχικό Συμβούλιο)

Εκδίδουν την πράξη επιβολής του και ενημερώνουν τον επιτηρούμενο σχετικά με τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις του, τους όρους και τους περιορισμούς του μέτρου και τις συνέπειες ενδεχόμενης παραβίασής του.

Η πράξη επιβολής πρέπει υποχρεωτικά να συνοδεύεται από τον Πίνακα Στοιχείων Επιτηρούμενου της παρ. 4 του άρθρου 3 της υπ’ αρ. 14175/2.6.2025 Κοινής Απόφασης, επιμελώς και πλήρως συμπληρωμένου.

Το αρμόδιο όργανο επιβολής:

α. καλεί αμελλητί τον Ανάδοχο για την εγκατάσταση του εξοπλισμού (κατά κανόνα με ηλεκτρονικά μέσα),

β. διαβιβάζει χωρίς καθυστέρηση τον Πίνακα Στοιχείων Επιτηρούμενου στον Ανάδοχο, στην αρμόδια οργανική μονάδα της ΓΓΑΠ και στην αρμόδια Αστυνομική Διεύθυνση,

γ. διαβιβάζει χωρίς καθυστέρηση στη ΓΓΑΠ την απόφαση επιβολής του μέτρου και

δ. μεριμνά για την έγκαιρη κοινοποίηση κάθε μεταβολής των όρων ή ανάκλησης του μέτρου.

4. Ελληνική Αστυνομία

Οι καθ’ ύλην και κατά τόπον αρμόδιες υπηρεσίες της Ελληνικής Αστυνομίας μεριμνούν σε συνεργασία το όργανο επιβολής, τη ΓΓΑΠ και την Ανάδοχο για την εφαρμογή του θεσμού ηλεκτρονικής επιτήρησης, ενημερώνονται για την εγκατάσταση, ενεργοποίηση και ολοκλήρωση του μέτρου, επιλαμβάνονται άμεσα σε περιπτώσεις παραβίασης των όρων, ανάκλησης του μέτρου από το αρμόδιο όργανο, ενώ, πέραν των άλλων, συνεργάζονται επιχειρησιακά με τον Ανάδοχο και τη ΓΓΑΠ για τη διαχείριση περιστατικών.

5. Η Ανάδοχος εταιρεία

Σύμφωνα με τη σύμβαση και το ισχύον θεσμικό πλαίσιο:

α. λειτουργεί Κέντρο Ελέγχου και Επιτήρησης σε 24ωρη βάση, όλες τις ημέρες της εβδομάδας,

β. εγκαθιστά, ενεργοποιεί, συντηρεί και αφαιρεί τον τεχνικό εξοπλισμό ηλεκτρονικής επιτήρησης,

γ. παρακολουθεί σε πραγματικό χρόνο τη συμμόρφωση του επιτηρούμενου προς τους επιβληθέντες όρους,

δ. καταγράφει και τεκμηριώνει κάθε συμβάν ή ένδειξη παραβίασης,

ε. ειδοποιεί αμελλητί σε περίπτωση παραβίασης το όργανο επιβολής του μέτρου, τις αρμόδιες αστυνομικές αρχές και το αρμόδιο Τμήμα της ΓΓΑΠ, ενώ σε περίπτωση τεχνικού προβλήματος που δε φτάνει στα όρια της παραβίασης ειδοποιεί αμελλητί το αρμόδιο Τμήμα της ΓΓΑΠ,

στ. με την ολοκλήρωση ή διακοπή της ηλεκτρονικής επιτήρησης αφαιρεί τον τεχνικό εξοπλισμό και ενημερώνει άμεσα την ΓΓΑΠ, το όργανο επιβολής και τις αρμόδιες αστυνομικές αρχές.

ζ. διασφαλίζει την προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, σύμφωνα με το άρθρο 173 του ν. 5187/2025, τον Γενικό Κανονισμό Προστασίας Δεδομένων και τα διεθνή πρότυπα ασφάλειας πληροφοριών.

Ανάλυση Διαδικασίας - Παραβιάσεις - Διαχείριση Περιστατικών

1. Ανάλυση Διαδικασίας

Επισημαίνεται ότι τα βήματα της διαδικασίας εφαρμογής του μέτρου έχουν ως εξής:

α. Έκδοση της πράξης επιβολής: Η πράξη επιβολής εκδίδεται με πλήρη και σαφή καθορισμό των όρων και συνοδεύεται από επικαιροποιημένα στοιχεία επικοινωνίας του επιτηρούμενου.

β. Ειδοποίηση Αναδόχου: Το αρμόδιο όργανο επιβολής του μέτρου καλεί αμελλητί τον Ανάδοχο και διαβιβάζει τα απαιτούμενα στοιχεία.

γ. Ενημέρωση επιτηρούμενου: Η ενημέρωση του επιτηρούμενου πραγματοποιείται από τη ΓΓΑΠ και την αρμόδια αρχή επιβολής πριν από την εγκατάσταση του εξοπλισμού, σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στην ΚΥΑ.

δ. Εγκατάσταση – ενεργοποίηση: Ο Ανάδοχος προβαίνει στην εγκατάσταση και ενεργοποίηση του συστήματος, εντός 24 ωρών από τη γνωστοποίηση των στοιχείων.

ε. Έγγραφη ειδοποίηση: Μετά την ενεργοποίηση του μέτρου, ο Ανάδοχος ενημερώνει αμελλητί την αρχή επιβολής, τις αρμόδιες αστυνομικές υπηρεσίες και την αρμόδια οργανική μονάδα της ΓΓΑΠ.

στ. Τροποποίηση όρων ή έκτακτα περιστατικά: Σε περίπτωση που τροποποιηθούν οι όροι ηλεκτρονικής επιτήρησης από το αρμόδιο όργανο επιβολής ή με διάταξη του εισαγγελέα του τόπου έκτισης της ποινής (άρθρο 110Α π. 6 ΠΚ), η ανάδοχος εταιρεία, αποκλειστικά κατόπιν εντολής του αρμοδίου οργάνου, προβαίνει στις υποδεικνυόμενες από την ανωτέρω απόφαση-διάταξη ενέργειες με την ταυτόχρονη ενημέρωση όλων των εμπλεκόμενων φορέων.

ζ. Ολοκλήρωση ή διακοπή της επιτήρησης: Σε περίπτωση ολοκλήρωσης ή διακοπής της ηλεκτρονικής επιτήρησης, η αφαίρεση του εξοπλισμού πραγματοποιείται με ευθύνη του Αναδόχου, αποκλειστικά κατόπιν εντολής του αρμοδίου οργάνου. Ακολούθως, ενημερώνονται όλοι οι εμπλεκόμενοι φορείς, συμπεριλαμβανομένων των Σωφρονιστικών Καταστημάτων, προκειμένου να προβούν στις κατά νόμο ενέργειες.

2. Παραβιάσεις – Διαχείριση περιστατικών

Παραβιάσεις νοούνται οι περιπτώσεις που προβλέπονται στη παρ. 2 του άρθρου 171 του ν. 5187/2025, ως εξής:

α. η απουσία σήματος ή η καταστροφή ή αποσύνδεση του συστήματος ηλεκτρονικής επιτήρησης που οφείλεται σε υπαιτιότητα του επιτηρούμενου,

β. η κίνηση του επιτηρούμενου εκτός του καθορισμένου γεωγραφικού χώρου,

γ. η απειλή ή χρήση βίας κατά του προσώπου που είναι επιφορτισμένο με την τοποθέτηση, τον έλεγχο και την ορθή λειτουργία του συστήματος.

Στις ανωτέρω περιπτώσεις, ο Ανάδοχος ενημερώνει αμελλητί τις αρμόδιες αστυνομικές αρχές, το αρμόδιο όργανο επιβολής του μέτρου και το αρμόδιο Τμήμα της ΓΓΑΠ, για τις κατά λόγο αρμοδιότητές τους. Οι ενημερώσεις θα γίνονται μέσω αυτοματοποιημένων email εντός ενός λεπτού από την παραβίαση, ώστε οι αστυνομικές αρχές να επιλαμβάνονται άμεσα των περιστατικών, ενώ τα Σωφρονιστικά Καταστήματα ενημερώνονται όπου απαιτείται, προκειμένου να προβούν στις αναγκαίες υπηρεσιακές ενέργειες, ιδίως σε περιπτώσεις κρατουμένων σε άδεια ή μεταβολής του καθεστώτος κράτησης.

Ιδιαίτερη έμφαση δίδεται στην προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα. Όλοι οι εμπλεκόμενοι φορείς, συμπεριλαμβανομένων των Σωφρονιστικών Καταστημάτων, υποχρεούνται να τηρούν αυστηρά τις διατάξεις περί απορρήτου και ασφάλειας των πληροφοριών, να διασφαλίζουν ότι η πρόσβαση στα δεδομένα περιορίζεται αποκλειστικά στο απολύτως αναγκαίο προσωπικό και να εφαρμόζουν τα προβλεπόμενα τεχνικά και οργανωτικά μέτρα ασφαλείας.

Δείτε αναλυτικά την εγκύκλιο στο dsth.gr.