2026 EU Justice Scoreboard: Η απονομή δικαιοσύνης στην Ελλάδα και στην ΕΕ

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε τη δέκατη τέταρτη έκδοση του πίνακα αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης (2026 Justice Scoreboard), μια ετήσια έκθεση που παρέχει συγκριτικά στοιχεία σχετικά με την αποδοτικότητα, την ποιότητα και την ανεξαρτησία των συστημάτων απονομής δικαιοσύνης μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ.

Η έκδοση του 2026 παρουσιάζει βελτιωμένη αντίληψη της ανεξαρτησίας και της αποτελεσματικότητας των συστημάτων απονομής δικαιοσύνης. Υπογραμμίζει επίσης τον ουσιαστικό ρόλο των αποτελεσματικών συστημάτων απονομής δικαιοσύνης και των ανεξάρτητων αρχών στην προώθηση ενός δίκαιου και ανταγωνιστικού περιβάλλοντος, συμπεριλαμβανομένων δεδομένων σχετικά με βασικούς παράγοντες της ενιαίας αγοράς. Για πρώτη φορά, ο πίνακας αποτελεσμάτων περιλαμβάνει επίσης επισκόπηση των αρμοδιοτήτων των ανώτατων διοικητικών δικαστηρίων και των τακτικών δικαστηρίων των κρατών μελών σε υποθέσεις που αφορούν επιχειρήσεις.

Τα πορίσματα του φετινού πίνακα αποτελεσμάτων θα τροφοδοτήσουν την έκθεση της Επιτροπής του 2026 για το κράτος δικαίου, συμπεριλαμβανομένης της διάστασης της ενιαίας αγοράς.

Η απονομή δικαιοσύνης στην Ελλάδα

Τα πορίσματα του πίνακα αποτελεσμάτων της Ένωσης στον τομέα της δικαιοσύνης για το 2026 αποκαλύπτουν ενδιαφέρουσες πληροφορίες για την απονομή της δικαιοσύνης στη χώρα μας.

Εκτιμώμενη διάρκεια της διαδικασίας

Η εκτιμώμενη διάρκεια της διαδικασίας υποδηλώνει τον εκτιμώμενο χρόνο (σε ημέρες) που απαιτείται για την επίλυση μιας υπόθεσης στο δικαστήριο, δηλαδή το χρόνο που χρειάζεται το δικαστήριο για να εκδώσει απόφαση σε πρώτο βαθμό. Ο «χρόνος εκδίκασης» υποδηλώνει τον εκτιμώμενο ελάχιστο χρόνο που θα χρειαζόταν ένα δικαστήριο για να επιλύσει μια υπόθεση, διατηρώντας τις τρέχουσες συνθήκες εργασίας του. Ο δείκτης αυτός υπολογίζεται ως ο αριθμός των ανεκδικαστών υποθέσεων διαιρούμενος με τον αριθμό των εκδικασμένων υποθέσεων στο τέλος ενός έτους, πολλαπλασιαζόμενος επί 365 (ημέρες). Όσο υψηλότερη είναι η τιμή, τόσο μεγαλύτερη είναι η πιθανότητα το δικαστήριο να χρειαστεί περισσότερο χρόνο για να εκδώσει απόφαση. Τα δεδομένα αφορούν κυρίως διαδικασίες σε δικαστήρια πρώτης βαθμίδας και συγκρίνουν, όπου είναι διαθέσιμα, δεδομένα για τα έτη 2014, 2022, 2023 και 2024

Η Ελλάδα παρουσιάζει το μεγαλύτερο χρόνο επίλυσης αστικών και εμπορικών υποθέσεων σε πρώτο βαθμό, με το 2024 να σημειώνει σημαντική αύξηση του χρόνου σε σχέση με το 2014. Συνολικά, για την επίλυση αστικών, εμπορικών, διοικητικών και άλλων υποθέσεων, κατέχει τη δεύτερη θέση με τον περισσότερο απαιτούμενο χρόνο μεταξύ των κρατών - μελών.

Ανθρώπινο δυναμικό

Συγχρόνως, η Ελλάδα κατέχει την πρώτη θέση με τους περισσότερους δικαστές. Συγκεκριμένα, το 2024, η Ελλάδα φαίνεται να έχει περίπου 45 δικαστές ανά 100.000 κατοίκους.

Πολύ υψηλός είναι και ο αριθμός των δικηγόρων ανά 100.000 κατοίκους. Κατέχοντας στη δεύτερη κατά σειρά θέση μεταξύ των κρατών-μελών, η Ελλάδα φαίνεται να έχει περίπου 450 δικηγόρους, για το έτος 2024.

Ψηφιοποίηση της Δικαιοσύνης

Η Ελλάδα είναι ένα από τα τρία συνολικά κράτη μέλη με τα υψηλότερα επίπεδα όσον αφορά τη διαθεσιμότητα διαδικτυακών πληροφοριών σχετικά με το δικαστικό σύστημα για το ευρύ κοινό. Μεταξύ άλλων, λαμβάνεται υπόψη η χρήση chatbots για την παροχή βοήθειας στους πολίτες στην αναζήτηση πληροφοριών σχετικά με το δικαστικό σύστημα, η διαθεσιμότητα ιστοσελίδων που παρέχουν πληροφορίες στο διαδίκτυο σχετικά με το δικαστικό σύστημα και για άτομα που δεν μιλούν ελληνικά, η διαθεσιμότητα ιστοσελίδων σχετικά με την αποζημίωση των θυμάτων και την παροχή σαφών και κατανοητών πληροφοριών σχετικά με τον τρόπο πρόσβασης στα υφιστάμενα προγράμματα.

Σε χαμηλότερα επίπεδα βρίσκεται η χώρα μας σχετικά με τη χρήση των ψηφιακών τεχνολογιών από τα δικαστήρια και τις εισαγγελικές αρχές. Ειδικότερα, οι δικαστικές και εισαγγελικές αρχές της χώρας, σε αντίθεση με τις αντίστοιχες αρχές πλήθους άλλων κρατών-μελών, δεν εφαρμόζουν ηλεκτρονική ανάθεση των δικαστικών υποθέσεων, με αυτόματη κατανομή βάσει αντικειμενικών κριτηρίων, ούτε κάνουν χρήση των τεχνολογιών blockchain.

Αξίζει να σημειωθεί, ωστόσο, ότι η χρήση της τεχνητής νοημοσύνης φαίνεται να έχει ενταχθεί στις κύριες δραστηριότητας των εισαγγελικών αρχών της χώρας, γεγονός που δεν ισχύει σε πολλά άλλα κράτη-μέλη.

Η απονομή δικαιοσύνης στην ΕΕ

Ανεξάρτητες αρχές της ενιαίας αγοράς

Για πρώτη φορά, ο πίνακας αποτελεσμάτων παρέχει πληροφορίες σχετικά με τη θητεία των οργάνων που είναι αρμόδια για την επανεξέταση των αποφάσεων σύναψης δημόσιων συμβάσεων. Τα πορίσματα είναι θετικά, γεγονός που δείχνει ότι στα περισσότερα κράτη μέλη, τα μέλη και οι πρόεδροι των εν λόγω οργάνων διορίζονται για περιορισμένη και ανανεώσιμη θητεία. Η έκδοση του 2026 παρουσιάζει επίσης επικαιροποιημένη επισκόπηση του τρόπου διορισμού και απόλυσης των εθνικών αρχών ανταγωνισμού και δείχνει ότι η εκτελεστική εξουσία διαδραματίζει σημαντικό ρόλο σε όλα σχεδόν τα κράτη μέλη.

Καταπολέμηση της διαφθοράς

Ο πίνακας αποτελεσμάτων του 2026 εισάγει νέα και επικαιροποιημένα αριθμητικά στοιχεία για την καταπολέμηση της διαφθοράς, όπως η διάρκεια των δικαστικών διαδικασιών σε υποθέσεις δωροδοκίας. Επιπλέον, παρουσιάζει νέα αριθμητικά στοιχεία σχετικά με τη λειτουργία των εθνικών μητρώων διαφάνειας, τα οποία συμβάλλουν στην πρόληψη της διαφθοράς μέσω της διασφάλισης διαφανούς άσκησης πίεσης ή επιρροής από ομάδες συμφερόντων. Ο πίνακας αποτελεσμάτων δείχνει ότι 16 κράτη μέλη διαθέτουν τέτοιο μητρώο, το οποίο παρουσιάζει επισκόπηση του τρόπου με τον οποίο εργάζονται και ποιοι υπάλληλοι υπόκεινται σε απαιτήσεις διαφάνειας κατά τις αλληλεπιδράσεις τους με εκπροσώπους ομάδων συμφερόντων. Τα εργαλεία αυτά είναι ζωτικής σημασίας για τη χρηστή διακυβέρνηση και τη λογοδοσία.

Ψηφιοποίηση των συστημάτων απονομής δικαιοσύνης

Η ψηφιοποίηση εξακολουθεί να σημειώνει πρόοδο σε ολόκληρη την ΕΕ: και τα 27 κράτη μέλη παρέχουν πλέον διαδικτυακές πληροφορίες σχετικά με τα δικαστικά τους συστήματα, ενώ 23 κράτη μέλη επιτρέπουν την επιγραμμική πρόσβαση σε αστικές, εμπορικές και διοικητικές υποθέσεις. Ο πίνακας αποτελεσμάτων επισημαίνει επίσης τους τομείς στους οποίους απαιτούνται περισσότερες εργασίες, καθώς μόνο έξι κράτη μέλη διαθέτουν πλήρως ψηφιακούς διαδικαστικούς κανόνες.

Αποτελεσματικότητα και ανεξαρτησία της δικαιοσύνης

Ο πίνακας αποτελεσμάτων δείχνει ότι οι πολίτες σε 17 κράτη μέλη και οι επιχειρήσεις σε 18 κράτη μέλη θεωρούν ότι η ανεξαρτησία της δικαιοσύνης βελτιώθηκε ή παρέμεινε σταθερή σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος. Πολλά κράτη μέλη συνέχισαν να βελτιώνουν την αποτελεσματικότητα των συστημάτων απονομής δικαιοσύνης τους, αξιοποιώντας τις μεταρρυθμίσεις που θεσπίστηκαν τα τελευταία χρόνια για τη διασφάλιση αποτελεσματικής πρόσβασης στη δικαιοσύνη. Όπως και πέρυσι, οκτώ κράτη μέλη κατέγραψαν συντομότερες διαδικασίες σε όλες τις κατηγορίες (αστικές, εμπορικές, διοικητικές και άλλες υποθέσεις).

Πρόσβαση στη δικαιοσύνη

Τα περισσότερα κράτη μέλη χρησιμοποιούν την ψηφιακή τεχνολογία στα πρωτοβάθμια δικαστήριά τους για να διευκολύνουν την πρόσβαση των ατόμων με αναπηρία στη δικαιοσύνη. Η πρόσβαση στη δικαιοσύνη μπορεί επίσης να βελτιωθεί με τη συμμετοχή άλλων δικαστικών αρχών. Αυτό μπορεί να ελαφρύνει το έργο των δικαστηρίων και να συμβάλει σε ένα αποτελεσματικότερο σύστημα απονομής δικαιοσύνης. Αυτό απεικονίζεται στον πίνακα αποτελεσμάτων του 2026, ο οποίος παρουσιάζει για πρώτη φορά τα διάφορα είδη αρχών που εμπλέκονται σε διαδικασίες συναινετικού διαζυγίου. Όλα τα κράτη μέλη διαθέτουν πλέον ειδικές ρυθμίσεις για να καταστήσουν τις δικαστικές διαδικασίες πιο φιλικές προς τα παιδιά και καλύτερα προσαρμοσμένες στις ανάγκες των παιδιών.

Επόμενα βήματα

Τα πορίσματα του πίνακα αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης συμβάλλουν στην παρακολούθηση που διενεργείται στο πλαίσιο του ετήσιου κύκλου για το κράτος δικαίου και του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου. Θα τροφοδοτήσουν την έκθεση της Επιτροπής του 2026 για το κράτος δικαίου, καθώς και τα τελικά στάδια των εθνικών σχεδίων ανάκαμψης και ανθεκτικότητας.

Ιστορικό

Ο πίνακας αποτελεσμάτων της ΕΕ στον τομέα της δικαιοσύνης, ο οποίος δρομολογήθηκε το 2013, χρησιμεύει ως αναλυτικό εργαλείο για την παρακολούθηση των μεταρρυθμίσεων που σχετίζονται με την αποτελεσματικότητα, την ποιότητα και την ανεξαρτησία των συστημάτων απονομής δικαιοσύνης σε όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ. Αποτελεί μέρος της εργαλειοθήκης της ΕΕ για το κράτος δικαίου.

Η έκδοση του 2026 ανταποκρίνεται στην έκκληση για λεπτομερέστερα συγκριτικά δεδομένα, μεταξύ άλλων σχετικά με την προσβασιμότητα της δικαιοσύνης για τα παιδιά, την ψηφιοποίηση της δικαιοσύνης, τις δοκιμαστικές περιόδους για τους δικαστές και τις εξουσίες των γενικών εισαγγελέων. Οι νέοι δείκτες για την ενιαία αγορά περιλαμβάνουν τον τρόπο με τον οποίο ορισμένες ανεξάρτητες αρχές συμβάλλουν στην εύρυθμη λειτουργία της ενιαίας αγοράς.

Με προϋπολογισμό περίπου 305 εκατ. ευρώ για την περίοδο 2021-2027, το πρόγραμμα «Δικαιοσύνη» στηρίζει την ανάπτυξη του ευρωπαϊκού χώρου δικαιοσύνης με βάση το κράτος δικαίου, συμπεριλαμβανομένης της ανεξαρτησίας και της αμεροληψίας του δικαστικού σώματος, την αμοιβαία αναγνώριση και την αμοιβαία εμπιστοσύνη, καθώς και τη δικαστική συνεργασία.

Το 2025 διατέθηκαν περίπου 40,7 εκατ. ευρώ για τη χρηματοδότηση έργων και άλλων δραστηριοτήτων στο πλαίσιο των τριών ειδικών στόχων του προγράμματος: i) προώθηση της δικαστικής συνεργασίας σε αστικές και ποινικές υποθέσεις· ii) κατάρτιση των επαγγελματιών του νομικού κλάδου σχετικά με το αστικό δίκαιο, το ποινικό δίκαιο και το δίκαιο των θεμελιωδών δικαιωμάτων της ΕΕ, τα νομικά συστήματα των κρατών μελών και το κράτος δικαίου· iii) προώθηση της πρόσβασης στη δικαιοσύνη (συμπεριλαμβανομένης της ηλεκτρονικής δικαιοσύνης)· την προστασία των δικαιωμάτων των θυμάτων και των προσώπων που είναι ύποπτα ή κατηγορούνται για εγκληματικές πράξεις· και στήριξη της ανάπτυξης και χρήσης ψηφιακών εργαλείων και της συντήρησης και επέκτασης της δικτυακής πύλης ηλεκτρονικής δικαιοσύνης.