ΑΠΔΠΧ: Από την αναγνώριση των κινδύνων στην ουσιαστική προστασία των προσωπικών δεδομένων

Δρ. Γεώργιος Ρουσόπουλος, Γενικός Διευθυντής Αρχής Προστασίας Δεδομένων

Δρ. Κωνσταντίνος Λιμνιώτης, Προϊστάμενος Τμήματος Μελετών και Έρευνας Αρχής Προστασίας Δεδομένων

To ευρωπαϊκό έργο byRisk ολοκληρώνεται, προσφέροντας δύο δωρεάν διαδικτυακά εργαλεία που βοηθούν πολίτες και μικρομεσαίες επιχειρήσεις να αναγνωρίζουν ψηφιακούς κινδύνους και να προστατεύουν αποτελεσματικότερα τα προσωπικά δεδομένα. Τα αποτελέσματα θα παρουσιαστούν σε διεθνές διαδικτυακό συνέδριο στις 4 Νοεμβρίου.

Η προστασία των προσωπικών δεδομένων δεν θα πρέπει να αντιμετωπίζεται ως απλή τήρηση των υποχρεώσεων που προβλέπει η νομοθεσία. Απαιτεί, πρωτίστως, την κατανόηση των κινδύνων που μπορεί να προκύπτουν από την επεξεργασία δεδομένων και των επιπτώσεών τους στην καθημερινή ζωή των ατόμων. Μια ανεπαρκώς σχεδιασμένη ή μη ορθή επεξεργασία δεδομένων μπορεί να οδηγήσει σε οικονομική ζημία, διακρίσεις, αποκλεισμό από υπηρεσίες, δυσφήμηση ή περιορισμό άλλων θεμελιωδών δικαιωμάτων πέραν της ιδιωτικότητας.

Σε αυτή ακριβώς την προσέγγιση βασίστηκε το ευρωπαϊκό έργο «Driven by risk: Fostering data protection risk assessment for SMEs and raising risk awareness among the general public» (byRisk), το οποίο υλοποιήθηκε από την Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα, σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Πειραιώς και την ελληνική εταιρεία Πληροφορικής ICT Abovo ΙΚΕ, με συγχρηματοδότηση από την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Με την ολοκλήρωση του έργου, δύο διαδικτυακά εργαλεία είναι πλέον διαθέσιμα, στην ελληνική και την αγγλική γλώσσα, μέσω της ιστοσελίδας https://byrisk.dpa.gr/, με στόχο να βοηθήσουν τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις και τους πολίτες να κατανοήσουν καλύτερα τους κινδύνους που συνδέονται με την επεξεργασία προσωπικών δεδομένων.

Α. Δύο εργαλεία, με κοινό γνώμονα τον κίνδυνο

Βασικό αποτέλεσμα του έργου αποτελεί η ανάπτυξη μιας νέας, ολοκληρωμένης ταξινόμησης κινδύνων, η οποία συνδέει τις πηγές κινδύνου που μπορεί να εμφανίζονται κατά την επεξεργασία προσωπικών δεδομένων με τις πιθανές αρνητικές επιπτώσεις για τα φυσικά πρόσωπα και τα θεμελιώδη δικαιώματα που ενδέχεται να επηρεάζονται. Η ταξινόμηση αυτή αποτέλεσε τη βάση για την ανάπτυξη δύο διαφορετικών αλλά συμπληρωματικών εργαλείων.

Το πρώτο εργαλείο απευθύνεται στο ευρύ κοινό, επιδιώκοντας να ενισχύσει την ενημέρωση και ευαισθητοποίηση των πολιτών. Αξιοποιώντας παραδείγματα από την καθημερινή ζωή, όπως οι ηλεκτρονικές αγορές, η χρήση διαδικτυακών υπηρεσιών, η αλληλεπίδραση με εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης και η χρήση «έξυπνων» συσκευών, βοηθά τους χρήστες να αντιληφθούν ποιες αρνητικές συνέπειες μπορεί να προκύψουν από την επεξεργασία των δεδομένων τους. Η πληροφόρηση παρέχεται με απλό και κατανοητό τρόπο, χωρίς να απαιτούνται εξειδικευμένες νομικές ή τεχνικές γνώσεις.

Το δεύτερο εργαλείο απευθύνεται στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, παρέχοντάς τους τη δυνατότητα να αναγνωρίζουν πιθανούς κινδύνους από δραστηριότητες επεξεργασίας προσωπικών δεδομένων που πραγματοποιούν. Καλύπτει ένα ευρύ φάσμα επιχειρηματικών κλάδων, όπως ο τουρισμός, η εστίαση, η εκπαίδευση, η υγεία, οι υπηρεσίες πληροφορικής και το εμπόριο. Μέσα από την επιλογή κατάλληλων σεναρίων, οι επιχειρήσεις ενημερώνονται για πιθανά ζητήματα συμμόρφωσης με τη νομοθεσία, τις αρνητικές επιπτώσεις που μπορεί να προκύψουν για τα φυσικά πρόσωπα και τα δικαιώματα που ενδέχεται να θίγονται. Με τον τρόπο αυτό, το εργαλείο υποστηρίζει την κατανόηση των κινδύνων και συμβάλλει στην ενίσχυση της υπεύθυνης διαχείρισης προσωπικών δεδομένων.

Κοινό χαρακτηριστικό των δύο εργαλείων είναι ότι προσεγγίζουν την προστασία προσωπικών δεδομένων όχι αποκλειστικά ως ζήτημα συμμόρφωσης με κανόνες, αλλά κυρίως μέσα από τις πιθανές συνέπειες για το άτομο και τα δικαιώματά του.

Β. Από την πιλοτική λειτουργία στη συνεχή βελτίωση

Κατά τη διάρκεια του έργου υλοποιήθηκε ένα εκτεταμένο πρόγραμμα εκπαιδευτικών δράσεων, με τη συμμετοχή πολιτών, φοιτητών, επαγγελματιών πληροφορικής και εκπροσώπων μικρομεσαίων επιχειρήσεων. Μέσα από τα σεμινάρια αυτά παρουσιάστηκαν οι βασικές έννοιες της προστασίας δεδομένων με γνώμονα τον κίνδυνο, καθώς και οι δυνατότητες αξιοποίησης των δύο εργαλείων.

Παράλληλα, ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην αξιολόγηση και τη βελτίωση των εργαλείων, ενώ ζητήθηκε και η ανατροφοδότηση των τελικών χρηστών μέσω ειδικά διαμορφωμένων ερωτηματολογίων αξιολόγησης. Η ανατροφοδότηση αυτή αξιοποιείται για τη συνεχή επικαιροποίηση και βελτίωση των εργαλείων, ώστε να ανταποκρίνονται όσο το δυνατόν καλύτερα στις ανάγκες των διαφορετικών ομάδων χρηστών. Άλλωστε, η ολοκλήρωση ενός έργου δεν σημαίνει απαραίτητα και την ολοκλήρωση της αξιοποίησης των αποτελεσμάτων του. Αντίθετα, η διατήρηση και περαιτέρω βελτίωση πρακτικών εργαλείων είναι αναγκαία για τη χρησιμότητά τους και μετά το πέρας της χρηματοδοτούμενης περιόδου. Κατά συνέπεια, οι ανατροφοδοτήσεις λαμβάνονται υπόψη για τη συνεχή βελτίωση των εργαλείων.

Γ. Διεθνές διαδικτυακό συνέδριο στις 4 Νοεμβρίου

Με αφορμή την ολοκλήρωση του έργου, η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα διοργανώνει την Τετάρτη 4 Νοεμβρίου 2026 διεθνές διαδικτυακό συνέδριο, αφιερωμένο στην παρουσίαση των αποτελεσμάτων του byRisk και στην ανταλλαγή εμπειριών από αντίστοιχες ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες.

Στο πρώτο μέρος του συνεδρίου θα παρουσιαστούν η νέα ταξινόμηση κινδύνων που αναπτύχθηκε στο πλαίσιο του έργου, η σχεδίαση και ανάπτυξη των δύο διαδικτυακών εργαλείων, καθώς και πρακτική επίδειξη της λειτουργίας τους. Θα παρουσιαστούν επίσης οι εκπαιδευτικές δράσεις που πραγματοποιήθηκαν και τα αποτελέσματα της αξιολόγησης αυτών.

Το δεύτερο μέρος θα επικεντρωθεί στη διεθνή εμπειρία, με τη συμμετοχή εκπροσώπων ευρωπαϊκών φορέων και Αρχών Προστασίας Δεδομένων. Μεταξύ άλλων, προβλέπονται παρεμβάσεις από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Προστασίας Δεδομένων (EDPB), τον Οργανισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την Κυβερνοασφάλεια (ENISA), καθώς και από Αρχές Προστασίας Δεδομένων άλλων ευρωπαϊκών χωρών. Θα παρουσιαστούν πρωτοβουλίες που αφορούν την ενίσχυση της συμμόρφωσης, την ευαισθητοποίηση των πολιτών, την υποστήριξη των επιχειρήσεων και την ανάπτυξη πρακτικών εργαλείων προστασίας της ιδιωτικότητας.

Το συνέδριο φιλοδοξεί να αποτελέσει ευκαιρία ουσιαστικού διαλόγου και ανταλλαγής καλών πρακτικών, αναδεικνύοντας τον ρόλο που μπορούν να διαδραματίσουν οι Αρχές Προστασίας Δεδομένων, σε συνεργασία με φορείς, στην ανάπτυξη λύσεων με άμεση χρησιμότητα για την κοινωνία και τις επιχειρήσεις.

Δ. Η προστασία δεδομένων στην πράξη

Το έργο byRisk αναδεικνύει τη σημασία μιας προσέγγισης στην προστασία προσωπικών δεδομένων που ξεκινά από την αναγνώριση των κινδύνων σε σχέση με συγκεκριμένα δικαιώματα και ελευθερίες τα οποία ενδέχεται να θίγονται και καταλήγει στην καλύτερη κατανόηση και αντιμετώπισή τους.

Τα δύο εργαλεία παραμένουν διαθέσιμα δωρεάν στην ιστοσελίδα https://byrisk.dpa.gr/, ενώ περισσότερες πληροφορίες για το έργο και τις δράσεις του παρέχονται στην ιστοσελίδα https://byrisk-project.eu/.

Η ολοκλήρωση του byRisk αποτελεί, όχι μόνο το τέλος της προσπάθειας, αλλά και την αφετηρία για την περαιτέρω αξιοποίηση των αποτελεσμάτων της, με στόχο την ενίσχυση της προστασίας των προσωπικών δεδομένων στην πράξη.

Πληροφορίες για το διεθνές διαδικτυακό συνέδριο είναι διαθέσιμες στο dpa.gr.