Καταχρηστική η επιβολή αναγκαστικής κατάσχεσης κατά τη διάρκεια διαπραγματεύσεων για τη ρύθμιση της οφειλής (ΜΠρΘεσ 29360/2026)

Με πρόσφατη απόφασή του, το Μονομελές Πρωτοδικείο Θεσσαλονίκης δέχθηκε ότι η επίσπευση αναγκαστικής εκτέλεσης υπερβαίνει προφανώς τα όρια της καλής πίστης και των χρηστών ηθών κατά το άρθρο 281 ΑΚ, όταν η υστέρηση του οφειλέτη οφείλεται σε έκτακτες δαπάνες σοβαρής ασθένειας, ο ίδιος αναμένει αποζημίωση από μακροχρόνια απαλλοτρίωση που υπερκαλύπτει την απαίτηση και η εταιρεία διαχείρισης, με αντιφατική συμπεριφορά, επιβάλλει κατάσχεση ενώ οι διαπραγματεύσεις για τη ρύθμιση της οφειλής βρίσκονται σε εξέλιξη (ΜΠρΘεσ 29360/2026).

Σύμφωνα με το σκεπτικό του δικαστηρίου, η πραγμάτωση με αναγκαστική εκτέλεση της απαίτησης του δανειστή αποτελεί ενάσκηση ουσιαστικού δικαιώματος δημοσίου δικαίου, με συνέπεια λόγο της ανακοπής του άρθρου 933 ΚΠολΔ να μπορεί να συνιστά και η προφανής αντίθεση της επισπευδόμενης διαδικασίας στα αντικειμενικά όρια της καλής πίστης, των χρηστών ηθών ή του κοινωνικού ή οικονομικού σκοπού του δικαιώματος. Για να χαρακτηριστεί η άσκηση του δικαιώματος καταχρηστική, απαιτείται η προφανής υπέρβαση των ορίων αυτών να προκύπτει από την προηγηθείσα συμπεριφορά του δικαιούχου και του υπόχρεου ή από την πραγματική κατάσταση που διαμορφώθηκε στο μεσοδιάστημα ή από τις περιστάσεις που μεσολάβησαν, τα οποία καθιστούν μη ανεκτή την άσκησή του κατά τις περί δικαίου και ηθικής αντιλήψεις του μέσου κοινωνικού ανθρώπου, ως προκαλούσα έντονη εντύπωση αδικίας. Οι συνέπειες αυτές, οι οποίες πρέπει να σταθμίζονται σε συνάρτηση με τις αντίστοιχες συνέπειες σε βάρος του δικαιούχου από την παρακώλυση της ικανοποίησης του δικαιώματός του, δεν είναι απαραίτητο να είναι αφόρητες ή δυσβάστακτες, αλλά αρκεί να είναι απλώς δυσμενείς για τα συμφέροντα του υπόχρεου, ενώ η συμπεριφορά του υπόχρεου πρέπει να τελεί σε αιτιώδη σχέση με την προηγούμενη συμπεριφορά του δικαιούχου.

Ο δανειστής που επιδιώκει την είσπραξη της απαίτησής του ενεργεί, κατ' αρχήν, προς ικανοποίηση θεμιτού συμφέροντος, εκτός αν στη συγκεκριμένη περίπτωση υπάρχει προφανής υπέρβαση των ανωτέρω ορίων, όπως όταν η προηγηθείσα συμπεριφορά του δημιούργησε την εύλογη πεποίθηση ότι δεν θα ασκούσε το δικαίωμά του στο χρόνο που το άσκησε.

Περαιτέρω, το δικαστήριο επεσήμανε ότι οι τράπεζες, ως χρηματοδοτικοί οργανισμοί, φέρουν αυξημένη ευθύνη κατά την άσκηση του χρηματοδοτικού τους έργου, εφόσον η πιστωτική σχέση συνιστά διαρκή έννομη σχέση ιδιαίτερης εμπιστοσύνης που επιβάλλει υποχρέωση πίστης και προστασίας των συμφερόντων των πελατών τους. Κατά συνέπεια, σε περίπτωση πρόσκαιρης οικονομικής αδυναμίας του οφειλέτη, η καλόπιστη συμπεριφορά της τράπεζας επιβάλλει την ανοχή εύλογης καθυστέρησης και την αποφυγή εσπευσμένων ενεργειών, προπάντων όταν οι απαιτήσεις της είναι ασφαλισμένες με εμπράγματες ή προσωπικές ασφάλειες.

Η ίδια αυξημένη ευθύνη βαρύνει και τις εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων από δάνεια και πιστώσεις, καθώς οι μεταβιβαζόμενες απαιτήσεις διατηρούν την ουσιαστική και δικονομική τους φύση ως τραπεζικές και μετά τη μεταβίβασή τους, ώστε οι εταιρείες αυτές οφείλουν να εξετάζουν τη δυνατότητα ρύθμισης της οφειλής και να εξαντλούν κάθε περιθώριο εύρεσης συμβιβαστικής λύσης με τον συνεργάσιμο οφειλέτη, αποφεύγοντας την εσπευσμένη αναγκαστική κατάσχεση της περιουσίας του.

Εν προκειμένω, το δικαστήριο δέχθηκε ότι η υστέρηση στην εξυπηρέτηση της οφειλής οφειλόταν σε σοβαρή ασθένεια του οικογενειακού περιβάλλοντος του οφειλέτη, ότι ο τελευταίος είχε γνωστοποιήσει εγκαίρως στην καθ' ης τους λόγους της υστέρησης και την προσδοκία είσπραξης αποζημίωσης από απαλλοτρίωση ακινήτου του, το ύψος της οποίας υπερκαλύπτει την απαίτηση, και ότι η βούληση ρύθμισης ήταν σοβαρή. Η καθ' ης, εξάλλου, εκδήλωσε ενεργά ενδιαφέρον για τη ρύθμιση, με αλλεπάλληλες επικοινωνίες και ανταλλαγή προτάσεων, οι διαπραγματεύσεις δε δεν διακόπηκαν με την επιβολή της κατάσχεσης αλλά συνεχίστηκαν και μετά από αυτήν, φθάνοντας πολύ κοντά σε συμφωνία.

Το δικαστήριο τόνισε ότι διαφορετική θα ήταν η κρίση του, αν η καθ' ης είχε ρητά απορρίψει το αίτημα ρύθμισης πριν την κατάσχεση, οπότε το στάδιο των διαπραγματεύσεων θα είχε λήξει, ή αν δεν είχε προβεί σε καμία επικοινωνία, οπότε η κατάσχεση θα ισοδυναμούσε με σιωπηρή απόρριψη του αιτήματος. Υπό τα δεδομένα αυτά, η επίσπευση της εκτέλεσης στη διάρκεια των διαπραγματεύσεων, παρότι συνιστά κατ' αρχήν δικαίωμα της καθ' ης, ασκήθηκε καθ' υπέρβαση των ορίων του άρθρου 281 ΑΚ και της αρχής της αναλογικότητας, καθώς δημιούργησε στους ανακόπτοντες εύλογη πεποίθηση ότι δεν θα επισπευσθεί αναγκαστική εκτέλεση πριν την ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων, και προκαλεί δυσανάλογα επαχθείς συνέπειες σε σχέση με εκείνες που θα υποστεί η καθ' ης από τη μη άσκηση του δικαιώματός της, ιδίως δεδομένου ότι η απαίτηση είναι εμπραγμάτως εξασφαλισμένη.

Απόσπασμα απόφασης

Επομένως, η επιβολή κατάσχεσης παρίσταται ως μέτρο ιδιαίτερης σκληρότητας με δυσανάλογα επαχθείς συνέπειες για τους ανακόπτοντες σε σχέση με εκείνες που θα υποστεί η καθ' ης από την μη άσκηση του δικαιώματος της για επιβολή κατάσχεσης, καθώς αυτή έλαβε χώρα κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων για τη ρύθμιση της οφειλής, δεδομένου ότι η επικοινωνία για ρύθμιση της οφειλής είχε εκκινήσει ήδη από το μήνα Απρίλιο έτους 2025, συνεχίστηκε δε και μετά την επιβολή της κατάσχεσης, φθάνοντας μέχρι και λίγες ημέρες πριν τη συζήτηση της παρούσας, με πράξεις δηλωτικές του ενδιαφέροντός της για την ρύθμιση της οφειλής (βλ. ΕφΔωδ 142/2022, ΜΠρΘεσσαλ 3778/2023, ΜΠρΠατρ 463/2023, ΜΠρΚω 301/2022 ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ).

Συνεπώς, με την, κατά τον ανωτέρω τρόπο, εκδήλωση του ενδιαφέροντος της καθ' ης για ρύθμιση της οφειλής του πρώτου ανακόπτοντος εκκίνησαν οι διαπραγματεύσεις, εν μέσω των οποίων επιβλήθηκε η κατάσχεση. Άλλως θα είχαν τα πράγματα, εάν η καθ' ης είτε είχε απορρίψει ρητά το αίτημα ρύθμισης πριν την επιβολή της κατάσχεσης, οπότε θα είχε ήδη λήξει το στάδιο των διαπραγματεύσεων, είτε δεν προέβαινε σε επικοινωνία με τους ανακόπτοντες, οπότε δεν θα εκδηλωνόταν ενδιαφέρον εκ μέρους της για την ρύθμιση και, επομένως, δεν θα είχαν εκκινήσει οι διαπραγματεύσεις, η δε επιβολή της κατάσχεσης θα ισοδυναμούσε με σιωπηρή απόρριψη του αιτήματος για ρύθμιση της οφειλής. Τα ανωτέρω, ωστόσο, δεν έλαβαν χώρα εν προκειμένω, αφού ο πρώτος των καθ' ων και η καθ' ης βρισκόταν σε συνεχή επικοινωνία και διαδοχικά μείωναν την απόσταση των αρχικών τους θέσεων, συγκλίνοντας προς την εξεύρεση κοινά αποδεκτής λύσης. Συνεπώς, η συμπεριφορά της καθ' ης να επιβάλει σε βάρος των ανακοπτόντων κατάσχεση, χωρίς, όμως, να έχει λήξει το στάδιο διαπραγματεύσεων, αποτελεί μεν δικαίωμά της, το οποίο, ωστόσο, ασκήθηκε καθ' υπέρβαση των ορίων που επιτάσσει η διάταξη του άρθρου 281 ΑΚ και η αρχή της αναλογικότητας μέσου και σκοπού. Συγκεκριμένα, υπό τα ανωτέρω αποδειχθέντα πραγματικά περιστατικά, ύστερα από στάθμιση των αντίθετων συμφερόντων των διάδικων μερών, λαμβανομένης υπόψη της συμπεριφοράς που προηγήθηκε της άσκησης του δικαιώματος της καθ' ης η ανακοπή, σε συνδυασμό με την πραγματική κατάσταση που διαμορφώθηκε στο μεσοδιάστημα και τις περιστάσεις που μεσολάβησαν, και με δεδομένο ότι η ένδικη αξίωση είναι εμπραγμάτως εξασφαλισμένη, το Δικαστήριο καταλήγει στην κρίση ότι η συμπεριφορά της καθ' ης, η οποία, κατά τα διαλαμβανόμενα στην ανωτέρω νομική σκέψη της παρούσας, έχει αυξημένη ευθύνη να μεριμνά για το συμφέρον δανειολήπτη, που εν προκειμένω είναι συνεργάσιμος, και να προτάσσει τρόπους ρύθμισης της οφειλής του, να επισπεύσει την ανακοπτόμενη αναγκαστική εκτέλεση είναι κατά τις περί δικαίου και ηθικής αντιλήψεις του μέσου κοινωνικού ανθρώπου, μη ανεκτή και, συνεπώς, καταχρηστική. Ειδικότερα, η επιβολή της προσβαλλομένης κατάσχεσης κατά τη διάρκεια διεξαγωγής των ανωτέρω διαπραγματεύσεων, παρά τα αιτήματα και τις συνεχείς οχλήσεις προκειμένου να προχωρήσει η οριστική διευθέτηση της οφειλής, εμφανίζεται, τη δεδομένη χρονική στιγμή, καταχρηστική και προκαλεί στους ανακόπτοντες επαχθείς συνέπειες. Επομένως, ο πρώτος λόγος της ανακοπής πρέπει να γίνει δεκτός ως ουσιαστικά βάσιμος.

Δείτε αναλυτικά την απόφαση στο dsanet.gr.