Χρήση δημοσιογραφικού περιεχομένου από τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα (ΔΕΕ C-250/25)

Τη σχέση μεταξύ παραγωγικής τεχνητής νοημοσύνης και δικαιωμάτων των εκδοτών Τύπου καλείται να εξετάσει το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μετά από προδικαστική παραπομπή ουγγρικού δικαστηρίου στην υπόθεση C-250/25, Like Company κατά Google Ireland. Στο επίκεντρο της υπόθεσης βρίσκεται η χρήση δημοσιογραφικού περιεχομένου από μεγάλα γλωσσικά μοντέλα (LLM), τόσο κατά την εκπαίδευσή τους όσο και κατά την παραγωγή απαντήσεων προς τους χρήστες.

Η διαφορά ανέκυψε όταν η Like Company, εμπορική εταιρία εγκατεστημένη στην Ουγγαρία, η οποία είναι εκδότρια και εκμεταλλεύεται διάφορους ειδησεογραφικούς ιστότοπους, στράφηκε κατά της Google Ireland για τη λειτουργία του Gemini, πρώην Bard. Αφορμή αποτέλεσε, μεταξύ άλλων, ερώτημα χρήστη με το οποίο ζητήθηκε από το chatbot να συνοψίσει συγκεκριμένο δημοσίευμα της εταιρείας σχετικά με γνωστό Ούγγρο τραγουδιστή. Το Gemini έδωσε λεπτομερή απάντηση, η οποία, σύμφωνα με την εκδότρια, περιείχε πληροφορίες από προστατευόμενες εκδόσεις της.

Όπως ειδικότερα αναφέρεται στην προδικαστική αίτηση:

«Κατά τον χρόνο των επίμαχων στην υπό κρίση υπόθεση πραγματικών περιστατικών, η ενάγουσα, ως εκδότρια μέσων ενημέρωσης, δημοσίευε κυρίως λογοτεχνικά έργα δημοσιογραφικής φύσεως στα οποία είχαν πρόσβαση οι χρήστες του διαδικτύου. Η ενάγουσα προβάλλει στις διεπαφές της διαφημίσεις για τις οποίες εισπράττει διαφημιστικά έσοδα ανάλογα με τον αριθμό των χρηστών που επισκέπτονται κάθε διεπαφή.

Σε μία από τις προστατευόμενες διαδικτυακές εκδόσεις Τύπου της ενάγουσας (balatonkornyeke.hu), εμφανίστηκε άρθρο στο οποίο αναφερόταν ότι ο Kozsó, γνωστός τραγουδιστής της Ουγγαρίας, δεν είχε εγκαταλείψει το όνειρό του να φέρει δελφίνια σε ενυδρείο δίπλα στη μεγαλύτερη λίμνη της Ουγγαρίας, τη λίμνη Balaton. Το ως άνω άρθρο παρέπεμπε επίσης σε άλλες διαδικτυακές εκδόσεις Τύπου της ενάγουσας, στις οποίες γινόταν λόγος για νοσηλεία του Kozsó, για τα χόμπι του, για το γεγονός ότι είχε εκτίσει στερητική της ελευθερίας ποινή στις Ηνωμένες Πολιτείες και για χρηματική ποινή που του είχε επιβληθεί για κλοπή ηλεκτρικής ενέργειας.

Ερωτώμενο αν «[μ]πορεί να δοθεί, στην ουγγρική γλώσσα, περίληψη της έκδοσης Τύπου που δημοσιεύθηκε στον balatonkornyeke.hu σχετικά με το σχέδιο του Kozsó να φέρει δελφίνια στη λίμνη;», το διαλογικό ρομπότ της εναγομένης έδωσε λεπτομερή απάντηση περιλαμβάνουσα περίληψη των πληροφοριών που περιέχονταν στα μέσα ενημέρωσης της ενάγουσας.

Η ενάγουσα ζήτησε από το αιτούν δικαστήριο να διαπιστώσει ότι η εναγομένη προσέβαλε τα δικαιώματά της που απορρέουν από τη σχετική εθνική και ενωσιακή νομοθεσία, αναπαράγοντας με ηλεκτρονικά μέσα, μεταξύ της 13ης Ιουνίου 2023 και της 7ης Φεβρουαρίου 2024, τις εκδόσεις Τύπου της ενάγουσας που προορίζονταν να διατεθούν στο κοινό, ενσύρματα ή με οποιοδήποτε άλλο μέσο ή τρόπο, κατά τρόπο ώστε οποιοσδήποτε να έχει πρόσβαση σε αυτές όπου και όταν επιλέγει ο ίδιος, και θέτοντας στη διάθεση του κοινού, μεταξύ της 13ης Ιουνίου 2023 και της 7ης Φεβρουαρίου 2024, το περιεχόμενο των εν λόγω εκδόσεων Τύπου κατά τρόπο ώστε οποιοσδήποτε να έχει πρόσβαση σε αυτές όπου και όταν επιλέγει ο ίδιος».

Τι υποστηρίζει η ενάγουσα εταιρεία

Η Like Company υποστηρίζει ότι η Google, μέσω του Gemini, έκανε χωρίς τη συγκατάθεσή της συνεχή χρήση των προστατευόμενων εκδόσεων Τύπου της, τόσο με αναπαραγωγή όσο και με παρουσίασή τους στο κοινό, και μάλιστα σε έκταση που υπερέβαινε τη χρήση «μεμονωμένων λέξεων ή πολύ σύντομων αποσπασμάτων». Κατά την ενάγουσα, από τις απαντήσεις του chatbot προκύπτει ότι αυτό «γνώριζε» το περιεχόμενο των επίμαχων δημοσιευμάτων, ενώ η προβολή περιεχομένου πέραν μιας απλής αναφοράς μπορεί να θίγει τα οικονομικά συμφέροντα των εκδοτών, τους οποίους ακριβώς επιδιώκει να προστατεύσει το άρθρο 15 της οδηγίας 2019/790. Επισημαίνει ακόμη ότι η συγκατάθεσή της για εμφάνιση περιεχομένου στις μηχανές αναζήτησης δεν ισοδυναμεί με συγκατάθεση για ευρύτερη χρήση του μέσω υπηρεσίας παραγωγικής ΤΝ. Τέλος, ισχυρίζεται ότι προσβολή του δικαιώματος αναπαραγωγής συντελέστηκε και κατά την εκπαίδευση του μοντέλου, λόγω του όγκου και της σημασίας των προστατευόμενων δεδομένων που χρησιμοποιήθηκαν.

Τι απαντά η Google

Η Google αρνείται ότι οι απαντήσεις του Gemini συνιστούν αναπαραγωγή ή παρουσίαση στο κοινό των επίμαχων δημοσιευμάτων, υποστηρίζοντας ότι το chatbot δεν λειτουργεί ως βάση δεδομένων από την οποία ανακτάται αποθηκευμένο περιεχόμενο, αλλά ως εργαλείο παραγωγικής ΤΝ που δημιουργεί απαντήσεις βάσει γλωσσικών προτύπων. Κατά την εταιρεία, οι απαντήσεις δεν απευθύνονται σε «νέο κοινό», ενώ τα αποσπάσματα που εμφανίζονται δεν υπερβαίνουν τα όρια των «μεμονωμένων λέξεων ή πολύ σύντομων αποσπασμάτων». Ακόμη και αν θεωρηθεί ότι πραγματοποιείται αναπαραγωγή, η Google υποστηρίζει ότι αυτή μπορεί να καλύπτεται από τις εξαιρέσεις για τις προσωρινές πράξεις αναπαραγωγής και για την εξόρυξη κειμένων και δεδομένων. Επισημαίνει επίσης ότι η επίμαχη απάντηση δεν ήταν πανομοιότυπη με τα δημοσιεύματα της ενάγουσας, αλλά περιείχε και πληροφορίες που δεν προέρχονταν από αυτά, αποδίδοντας τις ανακρίβειες ή πρόσθετες πληροφορίες στη λειτουργία της παραγωγικής ΤΝ.

Όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται στην αίτηση:

«Οι χρήστες μπορούν να χρησιμοποιήσουν την υπηρεσία Gemini (Bard) για να βρουν ιδέες, να αναζητήσουν απλές εξηγήσεις και να αυξήσουν την παραγωγικότητά τους. Δεν πρόκειται για βάση δεδομένων πληροφοριών, αλλά για δημιουργικό εργαλείο, συνεπώς δεν διαθέτει σταθερή βάση δεδομένων που να επιτρέπει την ανάκτηση τυχόν περιεχομένου των δεδομένων κατόπιν αιτήματος των χρηστών. Για τη συλλογή δεδομένων, χρησιμοποιεί τη βάση δεδομένων Google Search και στην απάντησή του μπορεί να εμφανίσει μια τροποποιημένη έκδοση άρθρου εάν ο χρήστης έχει ήδη παράσχει την αρχική έκδοση του άρθρου στις οδηγίες του.

Το άρθρο 15 της οδηγίας 2019/790 στηρίζεται στην εξισορρόπηση. Σκοπός του είναι να αποζημιώνονται οι εκδότες Τύπου για τις επενδύσεις τους, επιδιώκοντας παράλληλα τη διαφύλαξη των θεμελιωδών δικαιωμάτων των χρηστών, ιδίως το δικαίωμα στην ελευθερία έκφρασης και πληροφόρησης (άρθρο 11 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων). Εάν οι επενδύσεις των εκδοτών Τύπου έπρεπε να αξιολογούνται σε κάθε απόσπασμα, θα παραβιαζόταν η γενική αρχή ότι ο πάροχος δεν υποχρεούται να ελέγχει με δική του πρωτοβουλία το περιεχόμενο των ιστοσελίδων στις οποίες οδηγούν τα αποτελέσματα αναζήτησης».

Τέσσερα ερωτήματα για τα LLM

Υπό το πλαίσιο αυτό και λαμβάνοντας υπόψιν σχετικό αίτημα της ενάγουσας, το αιτούν δικαστήριο αποφάσισε να αναστείλει την εκδίκαση και να απευθυνθεί στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, υποβάλλοντας σε αυτό τέσσερα προδικαστικά ερωτήματα.

Όπως επεσήμανε, «το αιτούν δικαστήριο καλείται να αποφανθεί επί ζητήματος του οποίου δεν έχει επιληφθεί προηγουμένως, ενώ αμφισβητείται επίσης αν η λειτουργία των διαλογικών ρομπότ τεχνητής νοημοσύνης, η οποία προέκυψε μετά τη θέσπιση και την έναρξη ισχύος της νομοθεσίας στην οποία γίνεται επίκληση, εμπίπτει στο καθ’ ύλην πεδίο εφαρμογής της εν λόγω νομοθεσίας. Το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι η υποβολή αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως είναι αναγκαία για την ερμηνεία των κανόνων δικαίου στους οποίους παραπέμπουν τα προδικαστικά ερωτήματα και των εθνικών διατάξεων των οποίων η διατύπωση ταυτίζεται, κατ’ ουσίαν, με τους κανόνες αυτούς».

Τα ερωτήματα που καλείται το ΔΕΕ να εξετάσει είναι:

1) Έχουν το άρθρο 15, παράγραφος 1, της οδηγίας (ΕΕ) 2019/790 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 17ης Απριλίου 2019[, για τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας και τα συγγενικά δικαιώματα στην ψηφιακή ενιαία αγορά και την τροποποίηση των οδηγιών 96/9/ΕΚ και 2001/29/ΕΚ], και το άρθρο 3, παράγραφος 2, της οδηγίας 2001/29/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 22ας Μαΐου 2001, για την εναρμόνιση ορισμένων πτυχών του δικαιώματος του δημιουργού και συγγενικών δικαιωμάτων στην κοινωνία της πληροφορίας, την έννοια ότι συνιστά παρουσίαση στο κοινό η προβολή, στις απαντήσεις διαλογικού ρομπότ βασισμένου σε LLM, κειμένου το οποίο είναι εν μέρει πανομοιότυπο με το περιεχόμενο ιστοσελίδων εκδοτών Τύπου σε τέτοιο βαθμό ώστε να προστατεύεται ήδη δυνάμει του άρθρου 15 της οδηγίας 2019/790; Σε περίπτωση καταφατικής απάντησης, ασκεί επιρροή το γεγονός ότι πρόκειται για το αποτέλεσμα διαδικασίας κατά την οποία το διαλογικό ρομπότ απλώς προβλέπει την επόμενη λέξη βάσει παρατηρούμενων μοτίβων;

2) Έχουν το άρθρο 15, παράγραφος 1, της οδηγίας 2019/790 και το άρθρο 2 της οδηγίας 2001/29 την έννοια ότι συνιστά αναπαραγωγή η μέθοδος εκπαίδευσης διαλογικού ρομπότ βασισμένου σε LLM, το οποίο είναι σχεδιασμένο με βάση την παρατήρηση και την αντιπαραβολή προτύπων, πράγμα που επιτρέπει στο μοντέλο να μάθει να αναγνωρίζει γλωσσικά πρότυπα;

3) Σε περίπτωση καταφατικής απάντησης στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, εμπίπτει μια τέτοια αναπαραγωγή νομίμως προσβάσιμων έργων στην εξαίρεση του άρθρου 4 της οδηγίας 2019/790, η οποία εγγυάται την ελεύθερη χρήση για τους σκοπούς της εξόρυξης κειμένων και δεδομένων;

4) Έχουν το άρθρο 15, παράγραφος 1, της οδηγίας 2019/790 και το άρθρο 2 της οδηγίας 2001/29 την έννοια ότι συνιστά αναπαραγωγή εκ μέρους του παρόχου της υπηρεσίας διαλογικού ρομπότ το γεγονός ότι, όταν χρήστης δίνει σε διαλογικό ρομπότ βασισμένο σε LLM οδηγία η οποία συμπίπτει με το κείμενο που περιέχεται σε έκδοση Τύπου ή παραπέμπει σε αυτό, το εν λόγω διαλογικό ρομπότ δημιουργεί εν συνεχεία την απάντησή του βάσει της οδηγίας του χρήστη, απάντηση στην οποία εμφανίζεται το σύνολο ή μέρος του περιεχομένου μιας έκδοσης Τύπου;